Öz-Denetim Ölçeği

Özet

Öz-Denetim Ölçeği (ÖDÖ), bireylerin kendi davranışlarını, duygularını ve düşüncelerini düzenleme yeteneklerini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkiye adaptasyon çalışması, Veli Duyan, Çiğdem Gülden ve Selahattin Gelbal tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe bağlamda geçerliğini ve güvenirliğini tespit etmeyi amaçlamıştır. Çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerini detaylı bir şekilde inceleyerek, sosyal hizmet ve psikoloji alanlarında kullanıma uygunluğunu kanıtlamıştır.

Ölçek, toplam 36 maddeden oluşmakta ve katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldığını veya uymadığını belirleyen geniş bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Bu uyarlama çalışması, Öz-Denetim kavramının akademik araştırmalarda ve uygulamalı çalışmalarda etkin bir şekilde ölçülmesine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-Denetim Ölçeği, ÖDÖ, Öz-Denetim, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Güvenirlik, Geçerlik, Sosyal Hizmet

Yazarlar

Veli Duyan, Çiğdem Gülden, Selahattin Gelbal

[quads id=5]

Amaç

Öz-Denetim Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin uzun vadeli hedefler doğrultusunda kısa vadeli dürtülerini ve arzularını kontrol etme yeteneği olan öz-denetim düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel farklılıklar gözetilerek Türk popülasyonuna uygun hale getirilmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Çalışma aynı zamanda, ölçeğin psikometrik yapısını inceleyerek, ölçeğin kuramsal yapıyı ne derece doğru temsil ettiğini belirlemeyi ve bu sayede sosyal bilimler alanındaki araştırmacılara standart bir ölçüm aracı sunmayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojide merkezi bir rol oynayan ve akademik başarıdan kişisel sağlığa kadar birçok önemli sonuçla ilişkilendirilen Öz-Denetim (Self-Control) yapısını ölçmektedir. Öz-Denetim, genellikle bilişsel süreçleri, duygu düzenlemesini ve davranışsal tepkileri düzenleme kapasitesini içeren çok boyutlu bir yapı olarak kabul edilir.

ÖDÖ, bireyin planlama, dikkatini sürdürme, engelleme ve erteleme gibi öz-denetim bileşenlerini değerlendirerek, bu yapının genel bir skorunu sağlamaktadır. Ölçek, bireyin kendi amaçlarına ulaşma yolunda gösterdiği irade gücü ve düzenleme becerisi üzerine odaklanmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, öncelikle verilerin yapısal analizlere uygunluğu değerlendirilmiştir. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla Faktör Analizi yapılmadan önce, verilerin çok değişkenli normal dağılım varsayımını sağlayıp sağlamadığını kontrol etmek için Bartlett Testi uygulanmıştır.

Bartlett Testi’nin uygulanması, verilerin faktör çıkarma işlemi için yeterli korelasyona sahip olduğunu ve faktör analizinin istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar üretebileceğini göstermektedir. Bu öncü analiz, ölçeğin yapısal geçerliğinin sağlam temellere dayandırılması açısından kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Öz-Denetim Ölçeği’nin güvenirliğini tespit etme sürecinde ilk adım olarak madde analizi gerçekleştirilmiştir. Madde analizi, ölçekteki her bir maddenin ölçülen yapıyı ne derece temsil ettiğini ve toplam skorla olan ilişkisini belirlemeyi amaçlar. Bu süreçte, maddelerin ayırt edicilik gücü ve madde özellikleri detaylıca incelenmiştir.

Madde analizinin sonuçları, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu ve maddelerin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermiştir. Bu, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verme yeteneği olan yüksek bir güvenirliğe sahip olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi öncesinde, verilerin faktörleştirme için uygunluğunu değerlendirmek üzere Bartlett Küresellik Testi kullanılmıştır. Bu test, değişkenler arasındaki korelasyon matrisinin birim matris olup olmadığını, yani değişkenler arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığını test eder.

Bartlett Testi’nin anlamlı çıkması (p < 0.05), verilerin Faktör Analizi için uygun olduğu ve ölçek maddelerinin ortak faktörler etrafında gruplanabileceği sonucunu desteklemiştir. Bu, ölçeğin çok boyutlu veya tek boyutlu yapısının ampirik olarak incelenmesine olanak sağlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Sosyal Hizmet ve Genel Popülasyon Çalışmaları için uygun (Orijinal çalışma genellikle üniversite öğrencileri veya yetişkinler üzerinde yapılmıştır).

Age Group: Genç yetişkin ve yetişkin.

Population Details: Türkiye örneklemi üzerinde gerçekleştirilen geçerlik ve güvenirlik çalışmasına dayanmaktadır.

Test Methodology: Toplam 36 maddeden oluşur. Derecelendirme, 7 puanlı bir Likert tipi ölçek kullanılarak yapılır.

Derecelendirme: (+3=bana tamamen uyuyor – -3=bana tamamen uymuyor)

Anahtar Kelimeler

Ölçek Uyarlama, Psikometri, Bartlett Testi, Madde Analizi, Veli Duyan, Sosyal Hizmet Araştırması

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Veli Duyan

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İlgili akademik kurumlar veya sorumlu yazarın iletişim adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012 (Adaptasyon Çalışmasının Yayın Yılı)

İzinler ve Kullanım: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar Veli Duyan’dan izin alınması önerilir. İletişim bilgileri yukarıda belirtilmiştir.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle bir ücret talep edilmemektedir, ancak bu durum yazarın politikasına bağlıdır.

Kaynaklar

Duyan, V., Gülden, Ç. ve Gelbal, S. (2012). Öz-Denetim Ölçeği – ÖDÖ: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 23(1), 25-38.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: asosindex.com.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: oz-denetim-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Öz-Denetim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Öz-Denetim Ölçeği’nin toplam 36 maddesi bulunmaktadır. Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu alanda yayımlanmamıştır. Kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Madde Sayısı: Toplam 36 madde bulunmaktadır.