Oyun Motivasyonu Ölçeği

Özet

Oyun Motivasyonu Ölçeği (OMÖ), bireylerin video oyunları oynama davranışlarının altında yatan motivasyonel mekanizmaları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Ölçek, Kendini Belirleme Kuramı kapsamında ele alınan motivasyon türlerini yansıtan altı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu ölçek, özellikle oyun bağlamındaki içsel ve dışsal motivasyon düzeylerini sistematik bir şekilde değerlendirerek, oyuncu davranışlarının ve katılım sürekliliğinin psikolojik temellerini araştırmacılara sunmaktadır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2015 yılında Akın, Kaya ve Demirci tarafından gerçekleştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile psikometrik özelliklerinin tutarlı olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Oyun Motivasyonu Ölçeği, Motivasyon, Video Oyunları, Öz Belirleme Kuramı, İçsel motivasyon, Dışsal motivasyon, Psikometri, Ölçek Uyarlama.

Yazarlar

Akın, A., Kaya, Ç., Demirci, İ.

Amaç

Oyun Motivasyonu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin video oyunlarına katılım nedenlerini, motivasyonel süreçlerin kalitesini temel alarak belirlemektir. Bu araç, motivasyonun özerklikle ilişkili spektrumunu (amotivasyondan içsel motivasyona kadar) değerlendirerek, oyuncuların neden, ne sıklıkla ve ne kadar süreyle oyun oynadıklarına dair derinlemesine bir anlayış sağlamayı hedefler.

Ölçek, adaptasyon çalışmasında, Türkiye popülasyonunda oyun motivasyonu araştırmalarına bilimsel bir araç kazandırmak amacıyla kullanılmıştır. Elde edilen veriler, oyun bağımlılığı, oyun deneyimi ve eğitimsel oyunlar gibi alanlarda gelecekteki araştırmalar için sağlam bir temel oluşturmaktadır.

Yapı

Oyun Motivasyonu Ölçeği, Deci ve Ryan’ın Kendini Belirleme Kuramı (Self-Determination Theory – SDT) çerçevesinde yapılandırılmıştır. Ölçek, motivasyonun farklı düzenleme stillerini temsil eden toplam 18 maddeden ve altı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, motivasyonun özerklik derecesine göre sıralanmıştır.

Altı alt boyuttan beşi kaynakta açıkça belirtilmiştir. Bu boyutlar, bireyin oyuna katılımının ne kadar içselleştirildiğini ve kişisel olarak benimsendiğini gösterir. Bu boyutlar şunlardır:

• İçsel motivasyon (3 madde): Bireyin aktiviteyi zevk aldığı veya tatmin olduğu için yapması.
• Bütünleşme (3 madde): Motivasyonun kişisel değerlerle ve benlik duygusuyla tam olarak uyumlu hale gelmesi.
• Kimliğe katma (3 madde): Motivasyonun kişisel olarak önemli görülmesi ve bilinçli olarak değerli bulunması.
• İçe yansıtma (3 madde): Davranışın dışsal baskılar nedeniyle değil, içsel suçluluk veya kaygıdan kaçınmak için yapılması.
• Dışsal düzenleme (3 madde): Davranışın tamamen dışsal ödüller veya cezalarla kontrol edilmesi.

Kaynakta belirtilen altı alt boyutun tamamı listelenmemiş olsa da, SDT temelli motivasyon ölçeklerinde genellikle altıncı boyut olarak Amotivasyon (motivasyon eksikliği) yer almaktadır. Ölçeğin toplam 18 maddesi bu altı boyuta eşit olarak (3’er madde) dağıtılmıştır.

Geçerlik

Oyun Motivasyonu Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Akın, Kaya ve Demirci, 2015), ölçeğin yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği çalışmaları genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yoluyla gerçekleştirilir ve ölçeğin teorik yapısının (altı faktörlü yapının) Türk örnekleminde korunduğunu göstermiştir.

Çalışmada, ölçeğin maddelerinin ilgili alt boyutları yeterince temsil ettiği ve faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin oyun motivasyonunun teorik olarak tanımlanmış bileşenlerini doğru bir şekilde ölçtüğünü, yani yüksek düzeyde Geçerlik sağladığını işaret etmektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir. Yüksek alfa katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Oyun Motivasyonu Ölçeği’nin alt boyutları ve toplam puanları için hesaplanan Cronbach Alfa katsayılarının, kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu ve ölçeğin yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Bu durum, ölçeğin tekrarlı ölçümlerde tutarlı sonuçlar üretebilme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde doğrulanması amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin 18 madde ve 6 alt boyutlu teorik yapısını desteklemektedir. Bu analizler, motivasyon türlerinin özerklik spektrumu boyunca hiyerarşik olarak ayrıştığını göstermiş, böylece SDT temelindeki motivasyonel düzenleme stillerinin oyun bağlamında da geçerli olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Psikometrik Envanter)

Format: Yazılı Anket (Kendi kendine raporlama)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (Genellikle İngilizce).

Hedef Kitle: Video oyunları oynayan bireyler.

Yaş Grubu: Ergenler ve Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkçe adaptasyonu, çeşitli yaş ve eğitim düzeylerinden gönüllü katılımcılarla gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 7’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Katılımcılar, verilen ifadelere ne ölçüde katıldıklarını 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ile 7 (Kesinlikle Katılıyorum) arasında bir puan vererek belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Psikolojik Testler, Güvenirlik, İçsel motivasyon, Oyunculuk, Akademik Araştırma.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Çınar Kaya

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, akademik araştırmalarda kullanılmak üzere Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ticari kullanım ve izinler için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin orijinal PDF belgesine ulaşmak mümkündür.

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: oyun-motivasyonu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Akın, A., Kaya, Ç. ve Demirci, İ., (2015). Oyun Motivasyonu Ölçeği’nin geçerliği ve güvenirliği. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1), 18-31.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Oyun Motivasyonu Ölçeği Maddeleri

Önemli Not: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Örnek Maddeler

‘Neden video oyunları oynuyorsunuz?’

1. Oynamak heyecan verici olduğu için
2. Yeni oyun seçeneklerini (örneğin, sınıflar, karakterler, takımlar, yarışlar, ekipman) denemenin zevki için
3. Oynarken yaşadığım yeterlik duygusu için
4. Kişiliğime uygun olduğu için
5. Hayatımın ayrılmaz bir parçası olduğu için