Otomatik Düşünceler Ölçeği

Öz

Otomatik Düşünceler Ölçeği (ODÖ-30), bireylerin yaşadığı otomatik düşüncelerin yoğunluğunu ve sıklığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle depresyon ile ilişkili olumsuz bilişsel içerikleri değerlendirmeye odaklanmıştır. Türkiye’deki uyarlaması Gül Aydın ve Oya Aydın tarafından 1990 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, tek bir faktör altında toplanan 30 maddeden oluşmakta ve beşli Likert ölçeği kullanılarak puanlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Otomatik Düşünceler, Depresyon, Bilişsel Terapi, Psikometrik Özellikler, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama.

Yazarlar

Gül Aydın, Oya Aydın

Amaç

Otomatik Düşünceler Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin günlük yaşamlarında spontane olarak ortaya çıkan ve genellikle olumsuz duygulanımlarla ilişkili olan otomatik düşüncelerin sıklığını ve şiddetini sistematik olarak ölçmektir. Bu araç, özellikle bilişsel davranışçı terapi (BDT) çerçevesinde, depresif semptomların bilişsel bileşenini nicel hale getirmek için tasarlanmıştır.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması, Türkiye popülasyonunda depresyonla ilişkili bilişsel çarpıtmaların güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak amacıyla yapılmıştır. Bu sayede, klinik ve araştırma ortamlarında depresyonun bilişsel modeline uygun müdahalelerin etkinliği izlenebilir hale gelmiştir.

Yapı

Otomatik Düşünceler Ölçeği (ODÖ-30), depresyonla ilişkili olumsuz otomatik düşünce içeriğini ölçen tek boyutlu bir yapıya sahiptir. Orijinal ölçekten uyarlanan bu form, toplam 30 maddeden oluşmaktadır. Her madde, katılımcının belirli bir olumsuz düşünceyi ne sıklıkla deneyimlediğini sorgular.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, “Depresyonla İlişkili Olan Olumsuz Otomatik Düşünceler Boyutu” olarak tanımlanmıştır. Yüksek puanlar, bireyin bilişsel yapısında depresif eğilimleri destekleyen yoğun ve sık otomatik düşüncelerin bulunduğunu işaret ederken, düşük puanlar bu tür düşüncelerin daha az sıklıkta veya yoğunlukta olduğunu gösterir. Derecelendirme 5’li Likert formatındadır (1= hiç – 5= her zaman).

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapı geçerliği ve uyum geçerliği (criterion validity) yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Yapı geçerliği, bilinen grupların (hasta grubu ve kontrol grubu) puanlarının karşılaştırılması tekniği ile sınanmıştır, bu da ölçeğin beklenen teorik yapıyı ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır.

Uyum geçerliğini değerlendirmek amacıyla, hasta grubundan alınan ODÖ-30 puanları, ölçüt olarak kabul edilen Beck Depresyon Envanteri (BDE) ve Çok Yönlü Depresyon Envanteri’nden (ÇYDE) alınan puanlarla karşılaştırılmıştır. ODÖ-30 ve BDE puanları arasında hesaplanan Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı 0.70 olarak bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon değeri (α = 0.001 düzeyinde anlamlı), ölçeğin depresyon şiddetini ölçen diğer standart araçlarla yüksek derecede uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Otomatik Düşünceler Ölçeği’nin güvenirliği, içtutarlık ve puan değişmezliği açılarından analiz edilmiştir. İçtutarlılık analizi, depresif tanısı almış deneklerin ODÖ-30 maddelerine verdikleri cevaplar üzerinden Cronbach-Alfa katsayısı hesaplanarak yapılmıştır.

Ölçeğin tümü için elde edilen içtutarlık katsayısı değeri 0.95’tir. Bu değer, psikometrik açıdan mükemmel kabul edilen bir düzeyde olup, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve yüksek bir güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlanan Otomatik Düşünceler Ölçeği (ODÖ-30), tek faktörlü bir yapı sergilemektedir. Bu tek faktör, “Depresyonla İlişkili Olan Olumsuz Otomatik Düşünceler Boyutu” adını taşımaktadır ve ölçekteki 30 maddenin tamamını kapsamaktadır. Çalışma, ölçeğin depresyonla ilişkili bilişsel içeriği tek ve güçlü bir bileşen olarak ölçtüğünü istatistiksel olarak desteklemektedir.

Tek boyutluluk, ölçeğin yapısal sadeleştirmesi açısından önemlidir ve klinik uygulamada toplam puanın doğrudan depresif bilişin şiddetini temsil ettiğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirim (Self-report) ölçeği, 30 madde.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik Popülasyon (Depresif tanısı almış hastalar) ve Genel Popülasyon.

Age Group: Yetişkin.

Population Details: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, depresif tanısı almış denekler ve kontrol grupları üzerinde yürütülmüştür. Uyum geçerliği için kullanılan gruplarda Beck Depresyon Envanteri ve Çok Yönlü Depresyon Envanteri uygulanmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert ölçeği (1= hiç – 5= her zaman) kullanılarak bireylerin otomatik düşüncelerin sıklığını değerlendirmesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Otomatik Düşünceler Ölçeği (ODÖ), Bilişsel Çarpıtmalar, Depresif Biliş, Psikometrik Araç, İçtutarlık, Cronbach-Alfa, Korelasyon, BDT.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, 1990 yılında Gül Aydın ve Oya Aydın tarafından Türkçe literatüre kazandırılmıştır. Ölçeğin kullanımıyla ilgili izinler ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Gül Aydın veya ilgili yayın organı olan Psikoloji Dergisi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Orijinal yayın makalesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: turkpsikolojidergisi.com.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı ise şu adresten indirilebilir: otomatik-dusunceler-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Aydın, G., & Aydın, O. (1990). Otomatik düşünceler ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği. Psikoloji dergisi, 7(24), 51-55.

Otomatik Düşünceler Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Tek alt boyut. Toplam 30 madde.

• Depresyonla İlişkili Olan Olumsuz Otomatik Düşünceler Boyutu (30 m )