Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği

Özet

Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği (ÇODÖ), çocuk ve ergenlerde sıklıkla görülen ve Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) yaklaşımlarının temelini oluşturan olumsuz otomatik bilişleri değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin yaşadığı kaygı, depresyon ve diğer psikopatolojilerle ilişkili olan, anlık gelişen ve genellikle mantık dışı olan düşünce kalıplarının yoğunluğunu ve sıklığını ölçmeyi hedefler.

ÇODÖ, toplam 40 maddeden ve dört ana alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Derya Atalan-Ergin ve E. G. Kapçı tarafından 2013 yılında gerçekleştirilmiş olup, psikolojik araştırmalarda ve klinik değerlendirmelerde kullanıma uygun yüksek düzeyde güvenilirlik ve geçerlik özelliklerini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Otomatik düşünceler, olumsuz bilişler, çocuk psikolojisi, ergenlik, Bilişsel Davranışçı Terapi, psikometrik özellikler, Faktör Analizi, ÇODÖ.

Yazarlar

Derya Atalan-Ergin, E. G. Kapçı

[quads id=5]

Amaç

Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği’nin temel amacı, çocuk ve ergen popülasyonunda görülen olumsuz otomatik düşüncelerin sistematik ve nicel bir şekilde değerlendirilmesini sağlamaktır. Bu düşünceler, genellikle kaygı bozuklukları, depresyon ve davranış sorunlarının sürdürülmesinde merkezi bir rol oynar.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, genç hastaların bilişsel çarpıtmalarını ve temel inançlarını hızlıca belirleme imkanı sunarak, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) müdahalelerinin odak noktasını belirlemede yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Ölçeğin uyarlanması, Türk kültürüne özgü dilsel ve kültürel geçerliliği sağlamıştır.

Yapı

ÇODÖ, bireyin deneyimlediği olumsuz otomatik bilişleri dört farklı alt boyutta ölçmektedir. Bu dört faktörlü yapı, ölçeğin orijinal geliştiricileri olan Schniering ve Rapee (2002) tarafından önerilen teorik çerçeveyi desteklemektedir. Ölçek, toplam 40 maddeden oluşur ve her bir alt boyut 10 madde ile temsil edilir.

Ölçeğin ölçtüğü dört temel otomatik düşünce kategorisi şunlardır:

• Fiziksel Tehdit: Bireyin fiziksel zarar görme veya kaza geçirme beklentisine dayalı düşünceler.
• Sosyal Tehdit: Sosyal ortamlarda yargılanma, reddedilme veya utanç duyma korkusuna ilişkin düşünceler.
• Kişisel Başarısızlık: Yetersizlik, beceriksizlik ve görevleri doğru dürüst yerine getirememe inancına dair düşünceler.
• Düşmanlık: Başkalarına karşı kin, öfke ve intikam alma hakkına dair düşünceler.

Geçerlik

ÇODÖ’nün Türkçe uyarlamasının yapısal geçerlik çalışmaları, toplam 411 çocuk ve ergenden toplanan veriler kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veri setinin yaklaşık yarısı (n=211) Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) için, kalan yarısı (n=200) ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) için kullanılmıştır.

Örneklemin faktör analizi için yeterliliğini değerlendiren Kaiser Meyer Olkin (KMO) değeri .90 olarak bulunmuş, bu yüksek değer ve Bartlett’s testinin anlamlılığı (p<.0001), AFA’nın uygulanabilirliğini ve verilerin faktörleştirilmeye uygun olduğunu göstermiştir. DFA sonuçları, Promax döndürmeli temel eksenler analizi (Principal axes analysis with promax rotation) ile birlikte, Schniering ve Rapee’nin (2002) önerdiği dört faktörlü yapının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenilirlik

Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği’nin güvenilirlik analizleri, ölçeğin değerlendirmelerinde yüksek düzeyde tutarlılık ve kararlılık sergilediğini ortaya koymuştur. Bu analizler iki temel yöntemle yapılmıştır: test-tekrar test kararlılığı ve iç tutarlılık.

Test-tekrar test kararlılığı katsayısı (r) .90 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s alpha) oldukça yüksek bir değer olan .94 olarak bulunmuştur. Bu değerler, ÇODÖ’nün klinik ve araştırma amaçlı kullanımlarda güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Faktör Analizi

ÇODÖ’nün faktör yapısının belirlenmesi amacıyla yürütülen kapsamlı faktör analizi çalışmaları, ölçeğin orijinal teorik yapısını doğrulamıştır. Analizler, verilerin uygunluğunu gösteren güçlü Kaiser Meyer Olkin (KMO) değeri (.90) ile başlamıştır.

Öncelikle uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi, maddelerin dört ayrı faktör altında toplandığını göstermiştir. Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılarak bu dört faktörlü yapının (Fiziksel Tehdit, Sosyal Tehdit, Kişisel Başarısızlık ve Düşmanlık) Türk örnekleminde de yeterli uyumu sağladığı istatistiksel olarak kanıtlanmıştır. Bu sonuçlar, ÇODÖ’nün ölçmeyi amaçladığı bilişsel yapıları başarıyla ayırt edebildiğini teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 4 alt boyut ve 40 madde

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: Çocukluk ve Ergenlik dönemi (Kesin yaş aralığı belirtilmemiştir.)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları için toplam 411 çocuk ve ergenden oluşan bir örneklem kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme ile puanlanmaktadır (0= hiçbir zaman – 4= her zaman). Yüksek puanlar, ilgili otomatik düşünce kategorisinde daha fazla sıklık ve yoğunluğa işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Otomatik düşünce, bilişsel çarpıtmalar, Likert ölçeği, Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği (ÇODÖ), psikometri, iç tutarlılık, test-tekrar test.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Derya Atalan-Ergin

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi yok

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi yok

Yazışma Adresi: Bilgi yok

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2013

Orijinal Ölçek Yılı: 2002 (Schniering ve Rapee)

İzin ve Kullanım Ücreti: Kullanım ve izin koşulları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Makale, akademik dergi üzerinden erişime açıktır.

Kaynaklar

Atalan-Ergin, D., & Kapçı, E. G. (2013). Çocuk ve ergenlerde olumsuz bilişlerin değerlendirilmesi: Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği’nin uyarlanması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 2(2), 72-77.

Makalenin orijinal bağlantısı: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: cocuklarin-otomatik-dusunceleri-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Çocukların Otomatik Düşünceleri Ölçeği Maddeleri

Ölçek 4 alt boyut ve 40 maddeden oluşmaktadır:

• Fiziksel tehdit (10 m): Bir kaza geçireceğim.
• Sosyal tehdit (10 m): Çocuklar benim aptal olduğumu düşünecek.
• Kişisel başarısızlık (10 m): Hiçbir şeyi doğru dürüst yapamam.
• Düşmanlık (10 m): Eğer hak ederlerse insanlardan öcümü alma hakkım vardır.