Otizm Davranış Kontrol Listesi (ODKL)

Özet

Otizm Davranış Kontrol Listesi (ODKL), orijinal adı Autism Behavior Checklist (ABC) olan ölçeğin Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, otizm spektrum bozukluğu (OSB) veya diğer yaygın gelişimsel bozukluklar açısından risk taşıyan bireylerin atipik davranışlarını ve semptomlarını sistematik olarak değerlendirmek amacıyla tasarlanmış bir tarama aracıdır. ODKL, klinisyenler, eğitimciler ve ebeveynler tarafından bireyin gözlemlenebilir davranışlarını kaydetmek ve davranışsal profilini çıkarmak için kullanılır. Özdemir (2014) tarafından yürütülen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu, psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) incelemeyi amaçlamıştır.

Ölçek, beş temel davranışsal alanı kapsayan maddelerden oluşur ve bu maddeler, otizmin çekirdek semptomlarını yansıtmaktadır. Ölçeğin doğru uygulanması, erken tanı ve uygun müdahale stratejilerinin geliştirilmesinde kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Otizm Davranış Kontrol Listesi, ODKL, Otizm, Davranış Değerlendirme Ölçeği, Uyarlama Çalışması, Geçerlik, Güvenirlik, Yaygın Gelişimsel Bozukluk.

Yazarlar

Özdemir, O. (Uyarlayan); Krug, D. A., Arick, J. R., Almond, P. (Orijinal Geliştiriciler).

Amaç

Otizm Davranış Kontrol Listesi (ODKL), otistik özellikler gösteren bireylerin davranışsal profilini standart bir formatta hızlı ve etkin bir şekilde taramak ve belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, profesyonellere, bireyin davranışsal sorunlarının yoğunluğunu ve hangi alanlarda (örneğin, duyusal, dil, sosyal) daha fazla zorluk yaşadığını anlamada yardımcı olur.

Uyarlama çalışmasının birincil amacı, orijinal olarak İngilizce konuşulan popülasyonlar için tasarlanmış olan bu güçlü tarama aracının, Türkçe konuşan popülasyonlarda da kültürel ve dilsel olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesini sağlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki eğitim ve klinik ortamlarda otizm spektrum bozukluğu tanılama süreçlerine destek olmak hedeflenmiştir.

Yapı

ODKL, otizm spektrum bozukluğunun temel semptom alanlarını yansıtan davranışları ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Ölçek, genellikle beş ana alt ölçek veya faktör altında toplanan maddelerden oluşur. Bu faktörler, otistik bireylerde sıklıkla gözlemlenen davranışsal kategorileri temsil eder ve her bir kategori, bireyin işlevsellik düzeyine dair spesifik bilgiler sağlar.

Bu beş temel davranışsal alan şunlardır:

• Duyusal Davranışlar: Işık, ses, dokunma gibi duyusal girdilere karşı anormal tepkiler.
• İlişki Kurma: Kişilerarası etkileşimde zorluklar ve sosyal çekilme davranışları.
• Vücut ve Nesne Kullanımı: Tekrarlayıcı hareketler, stereotipik davranışlar ve nesneleri alışılmışın dışında kullanma.
• Dil Becerileri: Konuşma, iletişim ve dil anlama becerilerindeki gerilikler veya atipik dil kullanımı.
• Sosyal/Öz Yardım Becerileri: Günlük yaşam becerilerinde (giyinme, yeme vb.) ve sosyal ortamlarda bağımsızlık düzeyi.

Geçerlik

Özdemir (2014) tarafından yapılan doktora tezi kapsamında, ODKL’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü belirler. Çalışmada yapı geçerliği, faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir.

Ayrıca, ölçeğin eşzamanlı geçerliği, ODKL puanlarının hali hazırda kullanılan ve geçerliği kanıtlanmış diğer otizm değerlendirme araçlarından elde edilen puanlarla karşılaştırılması yoluyla araştırılmıştır. Bu çalışmalar, ODKL’nin Türk örnekleminde otistik davranışları doğru bir şekilde ayırt etme yeteneğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmiştir. Güvenirlik çalışmaları, genellikle iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemlerini içerir. İç tutarlılık, ölçeğin farklı maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir.

Test-tekrar test güvenirliği ise, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan ölçümler arasındaki korelasyonu inceleyerek, ölçeğin zamana karşı istikrarını ortaya koymuştur. Bu psikometrik çalışmalar, ODKL’nin Türkçe formunun güvenilir bir ölçme aracı olduğunu teyit etmiştir. Kaynakta bu değerler açıkça belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinin bu adımları içermesi zorunludur.

Faktör Analizi

ODKL’nin Türkçe formunun yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen beş alt faktöre ayrılıp ayrılmadığını istatistiksel olarak test etmiştir.

Yapılan analizler (muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi), orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de büyük ölçüde korunduğunu veya kabul edilebilir sınırlar içinde uyum sağladığını göstermiştir. Bu durum, ODKL’nin Türk kültüründe de otistik davranışsal semptomların yapısal modelini geçerli bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Davranış kontrol listesi; gözlemci tarafından doldurulan rapor formatı.

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal versiyon).

Population Group: Otizm spektrum bozukluğu tanısı almış veya şüphesi bulunan bireylerin ebeveynleri, öğretmenleri veya bakım verenleri.

Age Group: Genellikle 18 ay ile 18 yaş arasındaki çocuklar ve ergenler.

Population Details: Özdemir (2014) çalışması, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü bünyesinde yürütülmüş olup, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinden alınan örneklem gruplarını içermektedir.

Test Methodology: Ölçek, bireyin gözlemlenebilir davranışlarını değerlendirir. Gözlemci, listedeki her bir davranışın bireyde ne sıklıkta veya şiddette görüldüğünü belirtilen derecelendirme sistemi üzerinden işaretler. Derecelendirme sistemi kaynakta belirtilmemiş olsa da, orijinal ABC genellikle 4 puanlık Likert benzeri bir ölçek kullanır.

Anahtar Kelimeler

Otizm, Tarama, Erken Tanı, Gelişimsel Bozukluk, Klinik Değerlendirme, Psikometrik Özellikler, Davranış Değerlendirmesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2014.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması bir doktora tezi olarak yayınlanmıştır. Bu tez, akademik araştırma amaçlı kullanım için YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir durumdadır. Ölçeğin orijinal versiyonunun (ABC) ticari kullanımı ve telif hakları, orijinal geliştiricilere (Krug, Arick, Almond) aittir ve kullanım için izin alınması gerekebilir.

Kaynaklar

• Özdemir, O. (2014). Otizm davranış kontrol listesi Türkçe versiyonu geçerlik ve güvenirlik çalışmaları (Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.
• Krug, D. A., Arick, J. R., & Almond, P. J. (1980). Autism Behavior Checklist (ABC). Portland, OR: ASIEP Education Company.

Otizm Davranış Kontrol Listesi (ODKL) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak olarak belirtilen doktora tezinde yer almaktadır. Bu akademik ölçek girişinde, kaynak içerikte ölçek maddeleri doğrudan sunulmamıştır.