Modifiye Edilmiş Otizm Davranış Kontrol Listesi

Özet

Modifiye Edilmiş Otizm Davranış Kontrol Listesi (M-ABC), orijinal Otizm Davranış Kontrol Listesi (Autism Behavior Checklist – ABC)’nin Türkçe popülasyonuna uyarlanmış ve geçerlik/güvenirlik çalışması yapılmış bir versiyonudur. Bu ölçek, özellikle otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan bireylerin davranışsal özelliklerini ve belirtilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, profesyoneller (öğretmenler) ve ebeveynler tarafından kullanılabilen, hızlı ve standartlaştırılmış bir tarama aracı işlevi görmektedir. Uyarlama çalışması, aracın Türkiye’deki erken çocukluk özel eğitim alanında kullanımı için sağlam psikometrik özelliklere sahip olduğunu ortaya koymuştur.

M-ABC, bireyin konuşma becerilerine bağlı olarak farklı madde sayıları kullanabilen esnek bir yapıya sahiptir. Bu özellik, ölçeğin geniş bir yelpazedeki gelişimsel seviyelerde bulunan çocukları değerlendirmede etkinliğini artırmaktadır. Ölçek, ebeveyn ve öğretmen formları aracılığıyla birden fazla gözlemciden veri toplayarak davranışsal profilin kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Otizm Davranış Kontrol Listesi, Otizm Spektrum Bozukluğu, Uyarlama, Davranışsal Değerlendirme, Geçerlik, Güvenirlik, GARS-2, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

O. Özdemir, İ. H. Diken, Ö. Diken, G. Şekercioğlu.

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı almış veya risk altında olan bireylerin davranışsal özelliklerini sistematik bir şekilde belirlemek ve değerlendirmektir. Modifiye edilmiş Türkçe versiyonu, özellikle Türkiye popülasyonunda, klinik ve eğitim ortamlarında otistik davranışların tarama ve izleme süreçlerini desteklemek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, profesyonellere ve ailelere, çocuğun gösterdiği otistik davranışların varlığını hızlıca tespit etme ve bu davranışların sıklığına dair objektif veriler toplama imkânı sunar. Bu sayede erken müdahale programlarının planlanmasına ve bireyin gelişiminin periyodik olarak takip edilmesine önemli katkılar sağlar.

Yapı

Ölçek, Otizm Spektrum Bozukluğu ile ilişkili tipik davranışları ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirmektedir. Orijinal Otizm Davranış Kontrol Listesi (ABC) ölçeği genellikle Duyusal Davranışlar, İlişki Kurma, Vücut ve Nesne Kullanımı, Dil Kullanımı ve Sosyal Davranışlar gibi alt boyutlarda incelenir. Modifiye edilmiş versiyon da benzer şekilde, otistik semptomların şiddetini ve sıklığını yansıtan gözlemlenebilir davranışlara odaklanmaktadır.

Ölçeğin madde sayısı, bireyin ifade edici dil becerilerine sahip olup olmamasına bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Konuşma becerisi olmayan bireyler için 50 madde kullanılırken, konuşma becerisi olan bireyler için ek 7 madde ile toplam 57 madde değerlendirmeye alınır. Bu adaptif yapı, ölçeğin farklı gelişim seviyelerindeki bireyler için uygunluğunu artırmaktadır.

Geçerlik

Modifiye Edilmiş Otizm Davranış Kontrol Listesi’nin (M-ABC) geçerlik çalışmaları, özellikle ölçüt geçerliği (criterion validity) üzerine yoğunlaşmıştır. Kaynak araştırmada, M-ABC’nin otistik davranışları ölçme yeteneğini doğrulamak amacıyla, alanda yaygın olarak kabul gören Gilliam Otizm Derecelendirme Ölçeği-2 (GARS-2) ile karşılaştırmalı analizler yapılmıştır.

Yapılan analizler sonucunda, M-ABC ile GARS-2 arasında yüksek ve anlamlı düzeyde bir ilişki (korelasyon) tespit edilmiştir. Bu bulgu, M-ABC’nin otizm ile ilişkili davranışları ölçme konusunda GARS-2 ile benzer sonuçlar ürettiğini ve dolayısıyla geçerli bir araç olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir. Bu yüksek ölçüt geçerliği, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı formlarında ve uygulama koşullarında tutarlı sonuçlar verdiğini göstermiştir. Aracın 2008 versiyonunun iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): İç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .88 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin maddelerinin genel olarak aynı yapıyı ölçtüğünü ve yüksek bir homojenliğe sahip olduğunu ifade eder.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Zaman içinde tutarlılığı ölçen test-tekrar test korelasyon katsayısı, gözlemci formlarına göre farklılık göstermiştir. Öğretmen formu için bu katsayı .99 gibi çok yüksek bir düzeyde, ebeveyn formu için ise kabul edilebilir düzeyde (.76) bulunmuştur.
• Gözlemciler Arası Güvenirlik: Öğretmenler ve ebeveynler arasındaki güvenirlik katsayısı .55 düzeyindedir. Bu, farklı ortamlarda ve farklı gözlemciler tarafından yapılan değerlendirmeler arasında orta düzeyde bir uyum olduğunu ve davranışların durumsal farklılıklar gösterebileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde Modifiye Edilmiş Otizm Davranış Kontrol Listesi’nin faktör yapısına dair doğrudan bir istatistiksel sonuç sunulmamaktadır. Ancak, bir uyarlama çalışmasının parçası olarak, orijinal Otizm Davranış Kontrol Listesi‘nin (ABC) temel aldığı çok faktörlü yapının Türkçe kültürüne uygunluğunun incelenmiş olması beklenir.

Orijinal ABC, genellikle otistik davranışları kategorize eden beş temel faktör üzerine kuruludur (Duyusal, İlişki Kurma, vb.). Uyarlama çalışması sırasında bu faktör yapısının doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizleri ile incelenerek, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türkçe popülasyonunda da geçerliliğini koruduğu varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin farklı alt alanları (duyusal, sosyal, dil vb.) ayrıştırma amacına hizmet eder.

Araç

Test Türü: Uyarlama, Tarama ve Davranış Kontrol Listesi

Format: Gözlemci (Öğretmen ve Ebeveyn) Raporlama Formu

Mevcut Dil: Türkçe (Uyarlanmış Versiyon)

Popülasyon Grubu: Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) olan veya risk taşıyan bireyler.

Yaş Grubu: Erken çocukluk dönemi ve sonrasındaki bireyler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki özel eğitim ve klinik ortamlarda değerlendirilen, otistik özellikler gösteren çocuklar ve ergenler.

Test Metodolojisi: Ölçek, davranışın varlığını veya yokluğunu değerlendiren ikili (dichotomous) bir derecelendirme sistemi kullanır. Gözlemci, belirtilen davranışın varlığını 1 (Var) veya yokluğunu 0 (Yok) olarak işaretler. Bu basit derecelendirme, hızlı ve objektif veri toplamayı sağlar.

Anahtar Kelimeler

Özel Eğitim, Gözlemci Raporu, Psikometrik Ölçek, Tarama Aracı, Çocuk Gelişimi, İç Tutarlılık, Cronbach Alfa, İfade Edici Dil Becerileri.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Onur Özdemir

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı dönemdeki yazışma adresi için kaynak makaleye başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama ve psikometrik çalışmalarının yapıldığı akademik yayın yılı 2013’tür. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları, orijinal Otizm Davranış Kontrol Listesi (ABC) geliştiricilerine ve Türkçe uyarlama çalışmasını yürüten yazarlara aittir. Kullanım izinleri için sorumlu yazar Onur Özdemir ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu akademik çalışmanın tam metnine Dergipark üzerinden erişim sağlanabilmektedir: dergipark.ulakbim.gov.tr

Kaynaklar

Özdemir, O., Diken, İ. H., Diken, Ö. ve Şekercioğlu, G. (2013). Otizm Davranış Kontrol Listesi (Autism Behavior Checklist-ABC) Modifiye Edilmiş Türkçe Versiyonu’nun Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması: Pilot Uygulama Sonuçları. International Journal of Early Childhood Special Education, 5(2), 168-186.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı bu bağlantıdan indirilebilir: otizm-davranis-kontrol-listesi-toad.pdf

[quads id=5]

Modifiye Edilmiş Otizm Davranış Kontrol Listesinin Maddeleri

Konuşma becerisi (ifade edici dil becerileri) olmayan bireyler için 50 madde ve konuşma becerisi (ifade edici dil becerileri) var ise 7 madde ile birlikte 57 madde

Derecelendirme: 0 (Yok) ve 1 (Var)