Otizm Davranış Kontrol Listesi (Autism Behaviour Checklist)

Özet

Otizm Davranış Kontrol Listesi (ODKL), çocuklarda otizm spektrum bozukluğu (OSB) ile ilişkili davranışları hızlı ve sistematik bir şekilde değerlendirmek amacıyla kullanılan, gözleme dayalı bir tarama aracıdır. ODKL, orijinal olarak Krug, Arick ve Almond (1980) tarafından geliştirilmiştir ve otistik davranışların beş temel alanını ölçer. Türkçe adaptasyonu ve psikometrik özellikleri üzerine yapılan kapsamlı çalışmalar, ölçeğin Türkiye popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini ortaya koymuştur.

Ölçek, ebeveynler, öğretmenler veya diğer bakım verenler tarafından doldurulmak üzere tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması (Özdemir & Diken, 2019), ölçeğin kültürel bağlama uygunluğunu sağlamış ve erken müdahale programları için risk altındaki çocukların belirlenmesine önemli katkılar sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Otizm Spektrum Bozukluğu, Otizm Davranış Kontrol Listesi, Tarama Aracı, Davranışsal Değerlendirme, Türkçe Uyarlama.

Yazarlar

Özdemir, O., Diken, I. H.

Amaç

Otizm Davranış Kontrol Listesi’nin temel amacı, çocuklarda otizm spektrum bozukluğunun erken tespiti ve taraması için davranışsal göstergeleri sistematik olarak kaydetmektir. Ölçek, özellikle klinik teşhis sürecine girmeden önce, risk altındaki bireyleri belirlemeye yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Bu araç, klinisyenlere ve eğitimcilere, bir çocuğun davranışsal profilini değerlendirmede hızlı ve objektif bir temel sunar.

Türkçe uyarlaması, ölçeğin kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde Türkiye popülasyonunda kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki özel eğitim ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinde otizm tarama süreçlerine güçlü bir katkıda bulunulmuştur.

Yapı

ODKL, otizm tanısı için kritik kabul edilen beş temel davranış alanını ölçmektedir. Bu alanlar, otizmin çok boyutlu doğasını yansıtacak şekilde yapılandırılmıştır ve şunları içerir: Duyusal Davranışlar, İlişkisel Davranışlar, Vücut ve Nesne Kullanımı, Dil Davranışları ve Sosyal/Öz Bakım Davranışları. Ölçek maddeleri, bu alanlarda görülen atipik davranışların sıklığı ve yoğunluğu hakkında bilgi toplamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, bireyin sosyal etkileşim, iletişim ve tekrarlayıcı davranışlar gibi alanlardaki tipik gelişimden sapmalarını içerir. Yüksek puanlar, otizm spektrum bozukluğu ile tutarlı davranışların daha yüksek sıklıkta veya yoğunlukta mevcut olduğunu gösterir ve ileri düzeyde klinik değerlendirme ihtiyacına işaret eder.

Geçerlik

Geçerlik

Otizm Davranış Kontrol Listesi’nin Türkçe uyarlaması için geçerlik çalışmaları Özdemir ve Diken (2019) tarafından titizlikle yürütülmüştür. Bu çalışmada, ölçeğin yapı geçerliği ve ayırt edici geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliğini doğrulamak amacıyla uygulanan faktör analizleri (bkz. Faktör Analizi bölümü), ölçeğin teorik beş faktörlü yapısıyla uyumlu olduğunu göstermiştir.

Ayırt edici geçerlik açısından, ODKL’nin otizm tanısı almış çocukları, tipik gelişim gösteren veya diğer gelişimsel farklılıklara sahip çocuklardan başarılı bir şekilde ayırabildiği rapor edilmiştir. Bu, ölçeğin tarama aracı olarak klinik popülasyonlar arasında ayrım yapma yeteneğini destekleyen önemli bir bulgudur.

Güvenirlik

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test yöntemleriyle incelenmiştir. Özdemir ve Diken (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, Türkçe ODKL’nin alt ölçekleri ve toplam puanı için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir. Bu bulgular, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları (genellikle 0.80 ve üzeri), ODKL’nin farklı alt ölçeklerinin klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir ve stabil sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir. Bu, bakım verenlerin gözlemlerinin zaman içinde tutarlı bir değerlendirme sağladığı anlamına gelir.

Faktör Analizi

Faktör Analizi

Otizm Davranış Kontrol Listesi’nin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. Orijinal ABC, Duyusal, İlişki, Vücut ve Nesne Kullanımı, Dil ve Sosyal/Öz Bakım olmak üzere beş faktörlü bir yapıya sahiptir. Türkçe uyarlama çalışması, bu beş faktörlü yapının Türkiye örnekleminde de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçlarıyla desteklendiğini göstermiştir.

Faktör yüklerinin incelenmesi, maddelerin ilgili alt ölçeklere güçlü bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuş, bu da ölçeğin otistik davranışların çok boyutlu bir değerlendirmesini sağlama yeteneğini doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinde yapısal bütünlüğünü koruduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Uyarlama/Adaptasyon)

Format: Kontrol Listesi (Gözleme dayalı, ebeveyn veya öğretmen tarafından doldurulur)

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Otizm Spektrum Bozukluğu riski taşıyan çocuklar.

Age Group: Genellikle 18 aydan 12 yaşa kadar olan çocuklar.

Population Details: Gelişimsel gerilik veya otizm spektrum bozukluğu şüphesi olan klinik ve okul örneklemleri. Uygulama genellikle çocuğun davranışlarını iyi bilen bir gözlemci gerektirir.

Test Methodology: Bakım verenlerin (ebeveyn, öğretmen veya klinisyen) çocuğun gözlemlenen davranışlarını belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden işaretlemesi. Puanlama, davranışın sıklığına veya yoğunluğuna göre yapılır ve toplam puan, risk seviyesini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Gelişimi, Psikometrik Özellikler, Otizm Tarama, Davranış Ölçeği, Krug Arick Almond.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: [email protected] (Ibrahim Halil Diken)

Correspondence Address: Anadolu Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü, Eskişehir, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkiye’deki uyarlama ve geçerlik çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Prof. Dr. İbrahim Halil Diken ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal PDF bu bağlantıdan indirilebilir: autism-behaviour-checklist-otizm-davranis-kontrol-listesi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Özdemir, O., & Diken, I. H. (2019). Reliability and validity studies of the adapted Autism Behaviour Checklist in Turkey. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 31(3), 359-376.
2. Krug, D. A., Arick, J. R., & Almond, P. (1980). Autism Screening Instrument for Educational Planning: Background and development. Journal of Autism and Developmental Disorders, 10(1), 91-106.

Otizm Davranış Kontrol Listesi (Autism Behaviour Checklist) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde yer almamaktadır. Maddeler için yazarın orijinal çalışmasına veya yukarıda belirtilen PDF belgesine başvurulması gerekmektedir.