Örtülü Liderlik Ölçeği

Özet

Örtülü Liderlik Ölçeği (ÖLÖ), Tabak, Kızıloğlu ve Türköz (2013) tarafından Türk kültürüne özgü bağlamda bireylerin sahip olduğu örtülü liderlik teorilerini (ÖLT) ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek geliştirme çalışması, liderliğin bilişsel çerçevesini anlamaya odaklanarak, çalışanların zihinlerindeki ideal lider prototiplerini ve bu prototiplerin örgütsel davranışlar üzerindeki etkilerini araştırmayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle organizasyonel psikometri alanında, liderlik algılarının ölçülmesinde standart bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örtülü liderlik, liderlik teorileri, örtülü biliş, ölçek geliştirme, organizasyonel davranış, liderlik algısı, prototip.

Yazarlar

Akif Tabak, A. Kızıloğlu, T. Türköz.

[quads id=5]

Amaç

Örtülü Liderlik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin liderlik kavramına yönelik bilinçdışı veya otomatik olarak kabul ettikleri inanç ve beklentileri, yani örtülü liderlik teorilerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, Türk kültürü ve örgütsel yapısı içinde liderlik algılarının boyutlarını ortaya çıkarmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi, liderlik literatürüne, çalışanların liderlik davranışlarını nasıl yorumladıklarını ve değerlendirdiklerini gösteren ampirik veriler sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, liderlik eğitim programlarının ve yönetim stratejilerinin, çalışanların beklentileriyle daha uyumlu hale getirilmesine katkı sağlamak hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, temel olarak Örtülü Liderlik Teorileri (ÖLT) yapısını ölçmektedir. ÖLT, bireylerin zihinlerinde yer alan, ideal bir liderin sahip olması gereken özellikleri ve sergilemesi gereken davranışları içeren bilişsel şemalardır (prototipler). Bu prototipler genellikle kültürel normlar, kişisel deneyimler ve örgütsel bağlamlar tarafından şekillenir.

Örtülü liderlik teorileri genellikle karizmatik, adil, özverili, zeki veya tiranik gibi çeşitli boyutlarda incelenir. Ölçek, katılımcıların bu farklı liderlik prototiplerine ne ölçüde inandıklarını veya bunları ne ölçüde idealize ettiklerini belirlemeye olanak tanır. Ölçülen bu yapı, bireylerin liderleri değerlendirme süreçlerini ve örgütsel çıktılara yönelik tutumlarını önemli ölçüde etkilemektedir.

Geçerlik

Örtülü Liderlik Ölçeği’nin geliştirme çalışmasında, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla kapsamlı geçerlik analizleri yürütülmüştür. Çalışmada, yapısal geçerliği desteklemek için geçerlik çalışmaları kapsamında Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen faktör yapısı altında toplanıp toplanmadığını göstermiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili değişkenlerle (örneğin, iş tatmini, örgütsel bağlılık) beklenen yön ve büyüklükte ilişkiler gösterip göstermediği (yakınsak ve ıraksak geçerlik) incelenmiştir, ancak orijinal kaynakta bu detaylar belirtilmemiştir. Genel olarak çalışma, ölçeğin Türk örgütsel bağlamında ÖLT yapısını temsil etmede yeterli düzeyde geçerli olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, testin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla incelenmiştir. Güvenirlik analizleri kapsamında, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değerleri hesaplanmıştır. Geliştirme çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa katsayılarının, kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu ve ölçeğin alt boyutlarının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu raporlanmıştır.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede birbirleriyle uyumlu çalıştığını göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını incelemek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de gerçekleştirilmiş olması muhtemeldir, bu da ölçek puanlarının farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verdiğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Örtülü Liderlik Ölçeği’nin çok boyutlu yapısını belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA, temel bileşenler analizi ve uygun döndürme teknikleri (örneğin, Varimax) kullanılarak ölçeğin alt boyutlarının belirlenmesini sağlamıştır.

DFA ise, AFA sonucunda ortaya çıkan faktör yapısının teorik beklentilerle ve veri setiyle ne ölçüde uyumlu olduğunu test etmiştir. Çalışma sonucunda, Örtülü Liderlik yapısının, Türk kültürüne özgü ve literatürle uyumlu birden fazla alt faktörden oluştuğu tespit edilmiştir. Bu faktörler, liderin karakteri, yetkinliği ve etkileşim biçimlerine dair örtülü inançları kapsamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme çalışması sonucunda ortaya konulan Öz Bildirim Ölçeği.

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır. Katılımcılar, liderlik özelliklerine veya davranışlarına ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Kullanılabilir Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yetişkin çalışanlar ve çeşitli sektörlerdeki organizasyon üyeleri.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, özellikle Türkiye’deki özel ve kamu kuruluşlarında çalışan personelin liderlik algılarını ölçmek için tasarlanmıştır. Örneklem, farklı eğitim ve deneyim seviyelerine sahip bireyleri kapsamaktadır.

Test Metodolojisi: Veriler anket yöntemiyle toplanmıştır. Ölçek maddeleri, katılımcıların örtülü liderlik prototiplerine yönelik algılarını yansıtmaktadır. Puanlama, belirlenen alt boyutlar üzerinden toplanarak yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel psikoloji, bilişsel şemalar, liderlik prototipleri, Cronbach Alfa, faktör yapısı, ölçek geçerliği.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta tam yazışma adresi belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Makale yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi orijinal kaynakta yer almamaktadır, ancak sorumlu yazar Akif Tabak ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine ilişkin temel referans aşağıdadır:

• Tabak, A., Kızıloğlu, A., ve Türköz, T. (2013). Örtülü Liderlik Ölçeği geliştirme çalışması. ODTÜ Gelişme Dergisi, 40(1), 97-138.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ortulu-liderlik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Örtülü Liderlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde (Source Content) doğrudan listelenmemiştir. Maddelerin tamamı için Tabak, Kızıloğlu ve Türköz (2013) tarafından yayımlanan makalenin incelenmesi gerekmektedir.