Örtük Zeka Teorisi Ölçeği

Özet

Örtük Zeka Teorisi Ölçeği, bireylerin zekânın doğası hakkındaki temel inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan bir psikometrik aracın Türkçe adaptasyonudur. Mustafa İlhan ve Burcu Çetin tarafından 2013 yılında yapılan bu uyarlama çalışması, ölçeğin Carol Dweck’in çalışmalarına dayanan iki temel zihniyeti (mindset) ne ölçüde yansıttığını araştırmıştır. Ölçek, 14 maddeden oluşmakta olup, zekânın sabit ve değiştirilemez olduğu inancını temsil eden Varlık Teorisi ile zekânın çaba ile geliştirilebileceği inancını temsil eden Artımsal Teori olmak üzere iki alt boyutu kapsamaktadır. Ölçek, Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir ölçüm sağlamak üzere uyarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Örtük zeka teorisi, Zihniyet, Varlık teorisi, Artımsal teori, Psikometrik, Uyarlama, Zeka inançları, Carol Dweck.

Yazarlar

Mustafa İlhan, Burcu Çetin

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin zekâ kavramına ilişkin sahip oldukları örtük teorileri ölçmektir. Bu inançlar, bireylerin öğrenmeye yaklaşımlarını, başarısızlıkla başa çıkma stratejilerini ve motivasyon düzeylerini doğrudan etkilediği için, ölçek özellikle eğitim psikolojisi ve gelişim psikolojisi alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

İlhan ve Çetin (2013) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasının spesifik amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk örnekleminde test etmek ve böylece Türkiye’deki araştırmacılara ve uygulamacılara geçerli, kültüre uygun bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu çalışma, bireylerin zekânın sabit (Varlık Teorisi) ya da esnek (Artımsal Teori) olduğuna dair algılarını net bir şekilde ayırt etmeyi hedefler.

Yapı

Ölçek, sosyal ve gelişim psikolojisinin temel kavramlarından biri olan Örtük Zeka Teorileri (Implicit Theories of Intelligence) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, Profesör Carol Dweck tarafından geliştirilmiş olup, bireyin zekâsının temel doğasına dair sahip olduğu meta-bilişsel inançları ifade eder.

Ölçek, bu örtük teorileri iki karşıt kutupta ele alır: Varlık Teorisi (Entity Theory), zekânın doğuştan gelen ve değişmez bir özellik olduğu inancını; Artımsal Teori (Incremental Theory) ise zekânın eğitim, çaba ve deneyim yoluyla sürekli geliştirilebilecek esnek bir nitelik olduğu inancını temsil eder. Bu iki teori, öğrenme süreçleri ve akademik başarı arasındaki ilişkiyi anlamada kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sırasında geçerlik çalışmalarının yapıldığı belirtilmektedir. Her ne kadar kaynak metin detaylı bilgi sunmasa da, bir uyarlama çalışmasında genellikle yapı geçerliği, özellikle de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yoluyla, orijinal ölçeğin iki faktörlü yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı incelenir.

Yapı geçerliğinin yanı sıra, ölçeğin maddelerinin ölçmek istediği yapıyı gerçekten temsil edip etmediğini belirlemek için Kapsam Geçerliği (Content Validity) ve ilgili dış kriterlerle ilişkisini incelemek için Ölçüt Geçerliği (Criterion Validity) analizlerinin de gerçekleştirildiği varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin teorik yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlar.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, maddelerin iç tutarlılığını ve ölçeğin zaman içinde kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Kaynakta güvenirlik değerleri açıkça belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışması kapsamında Cronbach Alfa İç Tutarlılık Katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçekteki tüm maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için Test-Tekrar Test Güvenirliği yönteminin de kullanılmış olması beklenir. Bu psikometrik çalışmalar, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ettiğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Örtük Zeka Teorisi Ölçeği, yapısal olarak 2 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu iki boyut, uyarlama çalışmasında yapılan faktör analizi (muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi) ile doğrulanmıştır:

• Varlık Teorisi Alt Boyutu: Bu alt boyut 7 maddeden oluşmaktadır ve bireyin zekânın sabit, değişmez bir özellik olduğu inancını yansıtır. Bu inanca sahip bireyler, zorluklarla karşılaştıklarında daha çabuk pes etme eğiliminde olabilirler.
• Artımsal Teori Alt Boyutu: Bu alt boyut da 7 maddeden oluşmaktadır ve bireyin zekânın çaba, öğrenme ve strateji kullanımı yoluyla geliştirilebilir bir kapasite olduğu inancını yansıtır. Bu inanç, genellikle yüksek motivasyon ve öğrenme azmi ile ilişkilidir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 14 maddeden oluşan, 4’lü derecelendirme sistemi kullanılan Likert tipi bir öz bildirim ölçeğidir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim bilimleri araştırmaları bağlamında genellikle ergenler ve yetişkin öğrenciler.

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak uyarlama çalışmasının yapıldığı bağlama göre üniversite öğrencileri veya lise öğrencileri olabilir.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi’nde yayınlandığı için, örneklemin büyük olasılıkla üniversite öğrencileri veya öğretmen adaylarından oluştuğu varsayılmaktadır.

Test Metodolojisi: Bireylerin zekâya dair inançlarını 4 aşamalı bir derecelendirme sistemi (örneğin, Kesinlikle Katılmıyorum’dan Kesinlikle Katılıyorum’a) kullanarak öz bildirim yoluyla ölçen anket metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

Akademik motivasyon, Zeka geliştirme, Örtük Zeka Teorileri, Eğitim psikolojisi, Öz düzenleme, Psikometrik özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mustafa İlhan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal adaptasyon çalışması 2013 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına dair izinler ve ücret bilgisi için sorumlu yazar Mustafa İlhan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ortuk-zeka-teorisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

İlhan, M., ve Çetin, B. (2013). Örtük Zekâ Teorisi Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 7(1), 191-221.

DOI: http://dx.doi.org/10.12973/nefmed159

Makale Bağlantısı: nef.balikesir.edu.tr

Örtük Zeka Teorisi Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 14 maddeden oluşmakta olup, iki ana alt boyuta ayrılmıştır:

• Varlık Teorisi (7 madde): Belirli bir zekâ düzeyine sahipsinizdir ve bunu değiştirmek için yapacak çok şeyiniz yoktur.
• Artımsal Teori (7 madde): Sarf ettiğiniz çaba zekânızı geliştirir.