Ortaokul Öz-Yeterlilik Ölçeği

Özet

Ortaokul Öz-Yeterlilik Ölçeği, Yardımcı ve Başbakkal (2010) tarafından Türkçe’ye uyarlaması yapılan, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin çeşitli yaşam alanlarındaki öz-yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, öğrencilerin akademik başarı, kişilerarası ilişkiler, koruyucu sağlık davranışları ve madde bağımlılığı potansiyeli gibi kritik alanlardaki yeterlilik inançlarını değerlendirmektedir. Ölçek, 4 alt boyuttan ve toplam 37 maddeden oluşmaktadır.

Orijinal yapının Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu test etmek amacıyla yapılan bu uyarlama çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir. Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak uygulanmaktadır ve psikoloji, eğitim bilimleri ve halk sağlığı alanlarında kullanılmaya uygundur.

Anahtar Kelimeler

Ortaokul Öz-Yeterlilik Ölçeği, öz-yeterlilik, akademik başarı, kişilerarası ilişkiler, koruyucu sağlık, madde bağımlılığı, psikometrik araç, uyarlama, Likert ölçeği.

Yazarlar

Figen Yardımcı, Zeynep Başbakkal

Amaç

Ortaokul Öz-Yeterlilik Ölçeği’nin temel amacı, ortaokul kademesinde öğrenim gören öğrencilerin, yaşamlarının farklı ve önemli alanlarına dair sahip oldukları öz-yeterlilik inançlarının gücünü ve yönünü sistematik olarak belirlemektir. Bu inançlar, öğrencilerin davranışlarını, hedeflerini ve zorluklarla başa çıkma stratejilerini etkilediği için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, özellikle dört ana alanda (Kişilerarası İlişkiler, Akademik Başarı, Koruyucu Sağlık ve Madde Bağımlılığı Potansiyeli) öğrencilerin kendilerini ne kadar yeterli gördüklerini saptayarak, eğitimcilerin ve ruh sağlığı uzmanlarının hedef odaklı müdahale programları geliştirmesine olanak tanır.

Yapı

Ölçeğin temel ölçtüğü psikolojik yapı, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir yere sahip olan öz-yeterlilik kavramıdır. Bu ölçek, genel öz-yeterlilik yerine, ergenlik dönemindeki öğrencilerin karşılaştığı spesifik görevlere yönelik yeterlilik inançlarını çok boyutlu olarak ele alır. Ölçek, toplam 37 madde ile dört farklı alt boyutu ölçmektedir.

Bu çok boyutlu yaklaşım, öğrencilerin sadece akademik performanslarına değil, aynı zamanda sosyal entegrasyonlarına, sağlık bilincine ve riskli davranışlardan kaçınma becerilerine dair inançlarını da kapsamaktadır. Yapı, ergen gelişimi bağlamında ilgili görülen temel yeterlilik alanlarını temsil etmektedir.

Geçerlik

Ortaokul Öz-Yeterlilik Ölçeği’nin geçerlik çalışması, Türk örnekleminde orijinal yapının korunup korunmadığını incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yardımcı ve Başbakkal (2010), uyarlama sürecinde ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak için çeşitli istatistiksel yöntemler kullanmışlardır.

Yapılan analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen dört faktörlü yapıyı doğrulayıp doğrulamadığını kontrol etmiştir. Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, maddelerin ilgili alt boyutlar altında yeterli düzeyde yüklendiğini gösteren faktör analizi teknikleri (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılarak yapı geçerliği desteklenmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, maddelerin iç tutarlılığını ve ölçeğin zamana karşı istikrarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemeyi amaçlamıştır. Uyarlama çalışmasında, genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Dört alt boyut için ayrı ayrı hesaplanan alfa değerlerinin, ölçeğin kullanım amaçlarına uygun güvenilirlik düzeyinde olduğu raporlanmıştır.

Faktör Analizi

Ortaokul Öz-Yeterlilik Ölçeği, 4 alt boyuttan oluşan bir faktör yapısına sahiptir. Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk öğrencileri arasında da geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Ölçeğin alt boyutları ve madde dağılımları şunlardır:

• Kişilerarası İlişkiler (14 madde): Sosyal etkileşim, arkadaş edinme ve çatışma çözme becerilerine dair öz-yeterliliği ölçer.
• Akademik Başarı (11 madde): Ders çalışma, ödevleri tamamlama ve okul başarısını sürdürme inancını ölçer.
• Koruyucu Sağlık (10 madde): Sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürme ve hastalıklardan korunma becerilerine dair öz-yeterliliği ölçer.
• Madde Bağımlılığı Potansiyeli (2 madde): Zararlı maddelerden uzak durma ve baskıya direnme yeteneğine dair öz-yeterliliği ölçer.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kağıt-kalem testi, öz-bildirim ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Ortaokul öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 10-14 yaş aralığındaki ergenler

Popülasyon Detayları: Türkiye’de öğrenim gören ortaokul öğrencileri örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanır. Cevap seçenekleri 1 (hiç uygun değil) ile 5 (çok uygun) arasında değişmektedir, bu da öğrencilerin beyan edilen davranış veya inanca ne ölçüde katıldığını yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-yeterlilik inançları, ergenlik dönemi, psikometrik özellikler, Anadolu Psikiyatri Dergisi, yapı geçerliği, iç tutarlılık, Figen Yardımcı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için iletişim adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi makaleden elde edilmelidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2010 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Figen Yardımcı ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için izin ve olası ücretlendirme koşulları yazar tarafından belirlenmektedir.

Ölçeğin yayımlandığı makaleye ilişkin ULAKBİM bağlantısı aşağıda sunulmuştur: uvt.ulakbim.gov.tr.

Kaynaklar

• Yardımcı F. ve Başbakkal, Z. (2010). Ortaokul Öz-Yeterlilik Ölçeğinin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 11(4), 321-326.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ortaokul-oz-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Ortaokul Öz-Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 4 Alt boyut ve 37 madde
• Kişilerarası İlişkiler (14 m):
• Akademik Başarı (11 m):
• Koruyucu Sağlık (10 m):
• Madde Bağımlılığı Potansiyeli (2 m):