Ortaokul Öğrencileri için Dinleme Stratejileri Ölçeği

Özet

Ortaokul Öğrencileri için Dinleme Stratejileri Ölçeği (ODSÖ), 2016 yılında Tazegül Demir Atalay ve Derya Melanlıoğlu tarafından geliştirilmiş öz bildirim temelli bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin dinleme eylemlerini etkin bir şekilde gerçekleştirmek amacıyla kullandıkları bilişsel ve üstbilişsel stratejileri ölçmeyi hedeflemektedir. Geliştirme çalışması sonucunda 47 maddeden oluşan ölçek, üç temel faktör altında toplanmıştır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, yüksek iç tutarlılık katsayıları (genel Cronbach Alpha değeri 0.956) ve güçlü yapısal uyum indeksleri (RMSEA=.060, CFI=.95) aracılığıyla kanıtlanmıştır. ODSÖ, dinleme becerisi eğitimine yönelik araştırmalar ve müdahale programları için güvenilir bir değerlendirme aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dinleme Stratejileri, Ortaokul Öğrencileri, Dinleme Becerisi, Geçerlilik, Güvenilirlik, Cronbach Alpha, Faktör Analizi.

Yazarlar

Tazegül Demir Atalay, Derya Melanlıoğlu

Amaç

Ortaokul Öğrencileri için Dinleme Stratejileri Ölçeği’nin geliştirilmesindeki temel amaç, eğitim sisteminde önemli bir yer tutan dinleme becerisinin stratejik boyutunu nicel olarak ölçebilecek standart bir araç sunmaktır. Bu ölçek, öğrencilerin dinleme materyallerini anlama ve işleme süreçlerinde hangi teknikleri veya yöntemleri bilinçli olarak kullandıklarını belirlemeye odaklanmaktadır.

Ölçek, öğretmenlerin ve araştırmacıların öğrencilerin dinleme stratejileri repertuvarını değerlendirmesine olanak tanır. Elde edilen veriler, öğrencilerin dinleme becerilerindeki güçlü ve zayıf yönlerini saptayarak, dil eğitimi müfredatlarının ve pedagojik yaklaşımların bu ihtiyaçlara göre yeniden şekillendirilmesine bilimsel bir temel sağlamaktadır. Ölçeğin birincil hedefi, dinleme yeterliliğinin stratejik yönünü ortaya koymaktır.

Yapı (Construct)

ODSÖ, öğrencilerin dinleme becerilerini geliştirmek için kullandıkları bilişsel ve üstbilişsel eylemler bütünü olan Dinleme Stratejileri yapısını ölçmektedir. Dinleme stratejileri, dinleme öncesi hazırlık, dinleme sırasındaki anlamayı izleme ve dinleme sonrası değerlendirme gibi farklı aşamalarda kullanılan yöntemleri kapsar. Ölçeğin 47 maddesi, bu çok boyutlu yapıyı temsil eden üç ana faktör altında organize edilmiştir.

Bu üç faktörün, dinleme sürecindeki farklı stratejik yaklaşımları temsil ettiği varsayılmaktadır. Ölçek, öğrencilerin sadece ne anladığını değil, aynı zamanda anlamayı sağlamak için ne yaptığını da ölçerek, dinleme yeterliliğine dair derinlemesine bir bakış açısı sunar.

Geçerlilik

Ölçeğin yapı geçerliliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. DFA sonuçlarına göre, ölçek maddelerinin üç faktörde toplandığı ve tüm maddelerin faktör yüklerinin 0.45 ve üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, maddelerin ilgili faktörleri temsil etme gücünün yüksek olduğunu göstermektedir.

Yapısal modelin uyum indeksleri, modelin verilerle mükemmel düzeyde uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır. Raporlanan uyum indeksleri şunlardır: RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation) değeri 0.060, CFI (Comparative Fit Index) değeri 0.95, IFI (Incremental Fit Index) değeri 0.95, GFI (Goodness of Fit Index) değeri 0.94, AGFI (Adjusted Goodness of Fit Index) değeri 0.90 ve SRMR (Standardized Root Mean Square Residual) değeri 0.081. Bu değerler, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle tutarlı olduğunu ve güçlü bir yapı geçerliliğine sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenilirlik

Ortaokul Öğrencileri için Dinleme Stratejileri Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık yöntemiyle belirlenmiştir. Ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı değeri 0.956‘dır. Bu son derece yüksek katsayı, ölçeğin maddelerinin birbirleriyle güçlü bir korelasyon içinde olduğunu ve ölçmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Alt boyutların güvenilirlik analizleri de yüksek sonuçlar vermiştir. Birinci faktör için güvenilirlik katsayısı 0.930, ikinci faktör için 0.914 ve üçüncü faktör için 0.830 olarak rapor edilmiştir. Bu değerler, ölçeğin her bir alt boyutunun da kendi içinde yüksek düzeyde güvenilir ve tutarlı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, yapısal bütünlüğünü ortaya koymak amacıyla uygulanan faktör analizi sonucunda 47 madde ile üç faktörlü bir yapı sergilemektedir. Bu üç faktörlü model, dinleme stratejilerinin farklı boyutlarını temsil etmek üzere teorik olarak belirlenmiştir. Maddelerin faktör yüklerinin 0.45 ve üzerinde olması, maddelerin ilgili faktöre güçlü bir katkı sağladığını ve faktör yapısının sağlam olduğunu göstermektedir.

Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile elde edilen uyum indeksleri (RMSEA, CFI, GFI vb.), üç faktörlü modelin yapısal eşitlik modellemesi çerçevesinde kabul edilebilir ve hatta mükemmel uyum düzeyinde olduğunu desteklemektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin çok boyutlu dinleme stratejileri yapısını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Geliştirme

Format: 47 maddelik, üç faktörlü öz bildirim ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaokul Öğrencileri

Yaş Grubu: Ortaokul seviyesinde öğrenim gören öğrenciler (genellikle 10-14 yaş).

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti’nde eğitim gören ortaokul öğrencileri üzerine standartlaştırılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek 47 madde ve üç faktörden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı kaynakta açıkça belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Dinleme Becerisi, Dinleme Eğitimi, Bilişsel Stratejiler, Üstbilişsel Stratejiler, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Sorumlu Yazar: Tazegül Demir Atalay

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2016 yılında yayımlanan bir makale ile bilim dünyasına sunulmuştur. Ölçeğin kullanımına dair izinler ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Tazegül Demir Atalay ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesine ait açık erişim linki: acikerisim.kku.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ortaokul-ogrencileri-icin-dinleme-stratejileri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Demir-Atalay, T., & Melanlıoğlu, D. (2016). Ortaokul Öğrencileri İçin Dinleme Stratejileri Ölçeği’nin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (57), 1885-1904.

Ortaokul Öğrencileri için Dinleme Stratejileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak metinde yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Demir-Atalay ve Melanlıoğlu (2016) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.