Ortaokul Öğrencileri İçin Okul İklimi Ölçeği

Özet

Ortaokul Öğrencileri İçin Okul İklimi Ölçeği, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin kendi okullarına dair algıladıkları iklimi çok boyutlu olarak ölçmek amacıyla Gökhan Atik ve Oya Yüksel Güneri tarafından 2016 yılında geliştirilmiş öz bildirim tipi bir araçtır. Ölçek, okul ortamındaki adalet, düzen, kişilerarası ilişkiler ve kaynak paylaşımı gibi kritik unsurları değerlendiren 37 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu geliştirme çalışması, ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özelliklerini, özellikle de geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını eğitim bilimleri alanına sunmayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Okul iklimi, psikometrik özellikler, ortaokul öğrencileri, geçerlik, güvenirlik, eğitim psikolojisi, sosyal adalet.

Yazarlar

Gökhan Atik, Oya Yüksel Güneri

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki ortaokul öğrencilerinin kendi okul ortamlarına dair subjektif değerlendirmelerini ve algılarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Okul iklimi, öğrenci başarısı ve refahı üzerinde doğrudan etkiye sahip olduğundan, bu araç eğitimcilerin ve okul yöneticilerinin, öğrencilerin gelişimini destekleyen veya engelleyen okul iklimi faktörlerini belirlemesine ve iyileştirme stratejileri geliştirmesine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, özellikle okul ortamındaki sosyal adalet, disiplin uygulamaları, öğrenci-öğretmen etkileşimleri ve veli katılımı gibi temel bileşenlerin öğrencilerin bakış açısıyla ne düzeyde deneyimlendiğini nicel verilerle ortaya koymayı hedefler.

Yapı

Ölçek, eğitim ve gelişim psikolojisinde merkezi bir kavram olan okul iklimi yapısını ölçmektedir. Okul iklimi, okulun fiziksel çevresi, sosyal sistemi ve kültürü tarafından şekillendirilen, öğrencilerin, öğretmenlerin ve diğer paydaşların okulu nasıl deneyimlediğine dair ortak algıları ifade eden çok boyutlu bir yapıdır.

Ortaokul Öğrencileri İçin Okul İklimi Ölçeği, bu yapıyı altı temel faktör aracılığıyla değerlendirir: Adalet, Düzen ve Disiplin, Veli Katılımı, Kaynakların Paylaşımı, Öğrencilerin Kişilerarası İlişkileri ve Öğrenci-Öğretmen İlişkileri. Bu boyutlar, öğrencilerin okul ortamındaki güvenlik, aidiyet ve destek algılarının kapsamlı bir profilini sunar.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Atik & Güneri, 2016), Türkçe formun yapısal geçerliğini kanıtlamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Geliştirme sürecinde, 37 maddenin 6 teorik alt boyutu temsil ettiğini doğrulamak için hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, maddelerin teorik yapıya uygun bir şekilde gruplandığını ve ölçeğin ölçmeyi amaçladığı okul iklimi yapısını ampirik olarak desteklediğini göstermiştir.

Ayrıca, ölçek maddelerinin içeriği, ortaokul öğrencilerinin günlük okul deneyimlerini doğrudan yansıttığı için, ölçeğin kapsam geçerliği de güçlüdür. Yapısal geçerlik bulguları, ölçeğin kavramsal çerçeveye uygun, geçerli bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, maddelerin iç tutarlılığını ve ölçeğin genel kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Geliştirme makalesinde (Atik & Güneri, 2016), ölçeğin ve alt boyutlarının iç tutarlılığını belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayıları hesaplanmıştır. Yüksek alfa değerleri (genellikle .70 veya üzeri), ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Bu yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ve farklı zamanlarda veya farklı örneklemler üzerinde kullanıldığında benzer sonuçlar üretebileceğini işaret etmektedir. Güvenirlik kanıtları, ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanıma uygunluğunu pekiştirmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, yapılan faktör analizi sonucunda toplam 37 maddeden oluşan ve 6 farklı alt boyuta ayrılan çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu alt boyutlar, okul ikliminin farklı yönlerini ölçmek üzere belirlenmiştir:

• Adalet: Okul yönetimi ve öğretmenlerin öğrencilere karşı sergilediği eşit muamele algısını ölçen 5 madde.
• Düzen ve Disiplin: Okul kurallarının netliği, uygulanışı ve genel okul ortamındaki gürültü/kaos düzeyini ölçen 7 madde.
• Veli Katılımı: Öğrencinin ebeveynlerinin okul faaliyetlerine, ziyaretlerine ve öğrenim sürecine olan ilgisini ölçen 5 madde.
• Kaynakların Paylaşımı: Okul kaynaklarının, eğlenceli etkinliklerin ve fırsatların öğrenciler arasında adil ve eşit dağıtılıp dağıtılmadığını ölçen 4 madde.
• Öğrencilerin Kişilerarası İlişkileri: Akranlar arası etkileşimlerin kalitesini, arkadaşlık ilişkilerini ve olumsuz davranışların (kötü ad takma gibi) varlığını ölçen 7 madde.
• Öğrenci-Öğretmen İlişkileri: Öğretmenlerin öğrencilere sunduğu duygusal, akademik destek ve rehberlik düzeyini ölçen 9 madde.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Format: 37 madde, 6 alt boyutlu çok faktörlü ölçek.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaokul öğrencileri.

Yaş Grubu: Genellikle 10-14 yaş aralığı (Ortaokul seviyesi).

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı resmi ortaokullarda öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: 3’lü Likert tipi derecelendirme (1=Katılmıyorum – 3=Katılıyorum). Yanıt aralığının dar tutulması, ortaokul öğrencilerinin ayrım yapma yeteneğine uygun olarak tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Okul iklimi, adalet, öğrenci-öğretmen ilişkileri, veli katılımı, Likert ölçeği, psikolojik ölçme, disiplin.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı dönemdeki kurumsal bilgiler referans alınmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Gökhan Atik ve Oya Yüksel Güneri tarafından 2016 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı genellikle yazarlardan izin alınmasını gerektirir, ancak ticari kullanımına veya spesifik ücretlendirmesine dair bilgi mevcut değildir. Kullanım için Gökhan Atik ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Atik, G., & Güneri, O. Y. (2016). Ortaokul öğrencileri için okul iklimi ölçeği: Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online, 15(1), 91-103. http://dx.doi.org/10.17051/io.2016.42123

Makalenin DergiPark linki: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ortaokul-ogrencileri-icin-okul-iklimi-olcegi-toad.pdf

Ortaokul Öğrencileri İçin Okul İklimi Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 37 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Adalet (5m) “Okulumda herkese eşit davranılıyor”
• Düzen ve Disiplin (7m) “Okulum genellikle çok gürültülü”
• Veli Katılımı (5m) “Anne-babam okulumu sıklıkla ziyaret eder”
• Kaynakların Paylaşımı (4m) “Okulumda ne zaman eğlenceli oyunlar oynayacak olsak, hep aynı öğrencilere görev verilir”
• Öğrencilerin Kişilerarası İlişkileri (7m) “Okulumdaki çocuklar birbirlerine kötü adlar takıyorlar”
• Öğrenci-Öğretmen İlişkileri (9m) “Okulumdaki öğretmenler sorunlarımızda biz çocuklara yardımcı olurlar”