Ortaokul Öğrencileri İçin Çevresel Davranış Ölçeği

Özet

Ortaokul Öğrencileri İçin Çevresel Davranış Ölçeği, 2019 yılında Güney Özgün tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin günlük yaşamlarında sergiledikleri çevresel davranış eğilimlerini ve düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, öğrencilerin çevreye yönelik tutumlarının eyleme dönüşme biçimlerini nicel olarak incelemeye odaklanmıştır.

Ölçek, sadece genel çevresel duyarlılığı değil, aynı zamanda öğrencilerin cinsiyet ve sınıf düzeyleri gibi demografik değişkenlere bağlı olarak sergiledikleri çevresel davranışlardaki farklılıkları da incelemek üzere tasarlanmıştır. Bu çalışma, çevre eğitiminin etkililiğini değerlendirmek ve ortaokul öğrencilerine yönelik çevre bilinci geliştirme programlarına temel sağlamak açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevresel davranış, Çevre eğitimi, Ortaokul, Ölçek geliştirme, Çevre bilinci, Sorumlu davranış.

Yazarlar

Güney Özgün

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ortaokul kademesinde öğrenim gören öğrencilerin çevreye karşı sergiledikleri davranışsal eğilimleri ve eylemleri sistematik bir biçimde ölçmektir. Geliştirme süreci, bu yaş grubunun bilişsel ve davranışsal özelliklerine uygun, kültürel olarak geçerli bir ölçüm aracı oluşturmayı hedeflemiştir.

Ölçek, öğrencilerin çevre koruma, enerji tasarrufu, geri dönüşüm ve tüketim alışkanlıkları gibi spesifik alanlardaki pratik davranışlarını değerlendirerek, çevre eğitiminin okullardaki çıktılarını somutlaştırmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, tez çalışmasının bir parçası olarak, öğrencilerin çevresel davranışlarının cinsiyet ve sınıf düzeyleri açısından farklılık gösterip göstermediğinin incelenmesine olanak sağlamıştır.

Yapı

Ortaokul Öğrencileri İçin Çevresel Davranış Ölçeği, psikolojide ve çevre eğitiminde merkezi bir kavram olan çevresel davranış yapısını ölçmektedir. Çevresel davranış, bireyin çevresel kaliteyi korumaya veya iyileştirmeye yönelik bilinçli eylemleri olarak tanımlanır. Bu yapı genellikle pro-çevresel davranışlar, sorumlu çevre eylemleri ve kaynak tüketimini azaltma eylemleri gibi boyutları içerir.

Ölçeğin, öğrencilerin günlük yaşam pratiklerindeki somut eylemleri (örneğin, suyu israf etmeme, çöpleri ayırma, gereksiz elektrik tüketiminden kaçınma) ölçerek, sadece tutum ve bilgi düzeylerini değil, bu tutumların davranışa ne ölçüde dönüştüğünü saptaması beklenmektedir. Bu, ölçeğin yalnızca bilişsel veya duyuşsal değil, doğrudan davranışsal bir yapıyı hedeflediğini göstermektedir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında geçerlik, aracın ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini gösterir. Bu ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, geçerlik çalışmaları (içerik, yapı ve görünüş geçerliği) yapılmıştır. Ancak, özet bilgide spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Yapı geçerliği bağlamında, ölçeğin alt boyutlarını ve maddelerinin yapıya uygunluğunu belirlemek için genellikle faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. İçerik geçerliği ise, uzman görüşleri alınarak ölçek maddelerinin ölçülmek istenen çevresel davranış alanını yeterince temsil edip etmediği kontrol edilerek sağlanmıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Akademik ölçek geliştirme standartlarına göre, bu ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanmış olması gerekmektedir. Ancak, bu özet bilgide güvenirlik katsayılarına dair spesifik bir veri sunulmamıştır.

Geliştirme çalışması, ölçeğin ortaokul öğrencileri grubunda zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği gibi ek güvenirlik yöntemlerini de içermiş olabilir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu çalıştığını gösterir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin kritik bir adımı olan faktör analizi, ölçeğin maddeleri arasındaki ilişkileri inceleyerek temel psikolojik yapıları (faktörleri) ortaya çıkarmak için kullanılır. Güney Özgün’ün tezinde, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olup olmadığını belirlemek amacıyla açımlayıcı (Exploratory Factor Analysis – EFA) ve/veya doğrulayıcı (Confirmatory Factor Analysis – CFA) faktör analizi yöntemleri uygulanmıştır.

Bu analizler sonucunda, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğu, her bir alt boyutta hangi maddelerin yer aldığı ve bu faktörlerin toplam varyansın ne kadarını açıkladığı belirlenmiştir. Bu istatistiksel işlemler, ölçeğin yapısal geçerliğinin temelini oluşturur.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme

Format: Derecelendirme formatında (Likert tipi ölçek olduğu varsayılmaktadır, ancak derecelendirme bilgisi kaynakta boş bırakılmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Ortaokul öğrencileri.

Yaş Grubu: Yaklaşık 10-14 yaş aralığı.

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti’nde ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Ölçek, öğrencilerin öz bildirime dayalı çevresel davranışlarını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Uygulama, sınıf ortamında veya çevrimiçi anket yoluyla gerçekleştirilebilir.

Anahtar Kelimeler

Pro-çevresel davranış, Sorumlu çevre eylemi, Muğla Sıtkı Koçman, Yüksek lisans tezi, Çevresel tutum, Psikometrik özellikler.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Muğla (Tez çalışmasının yürütüldüğü kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Güney Özgün tarafından 2019 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı veya izin koşulları, sorumlu yazar (Güney Özgün) ile doğrudan iletişime geçilerek belirlenmelidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izni gerekmektedir.

Test Yılı: 2019

Kaynaklar

Bu ölçeğin geliştirilmesine dair birincil kaynak, yazarın yüksek lisans tezidir.

• Özgün, G. (2019). Ortaokul öğrencileri için çevresel davranış ölçeğinin geliştirilmesi ve çevresel davranışlarının cinsiyet ve sınıf düzeylerine göre incelenmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Muğla.

• Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

• Ölçeğin orijinal PDF dosyasının bağlantısı aşağıdadır: ortaokul-ogrencileri-icin-cevresel-davranis-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Ortaokul Öğrencileri İçin Çevresel Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğe ait maddeler, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme (puanlama) yönergeleri için yazarın orijinal yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.

Genellikle bu tür ölçekler, katılımcının bir davranışın sıklığını veya uygunluğunu belirlediği 5’li veya 7’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır (Örn: Hiçbir Zaman – Her Zaman).