İlk ve Ortaokul Öğrencileri için İstek-İhtiyaç Algı Ölçeği

Özet

İlk ve Ortaokul Öğrencileri için İstek-İhtiyaç Algı Ölçeği, 2016 yılında Bakırtaş ve Tonga tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle ilkokul ve ortaokul düzeyindeki öğrencilerin temel ekonomik kavramlardan olan istek (arzular) ve ihtiyaç (temel gereksinimler) arasındaki ayrımı ne ölçüde algılayabildiklerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Ölçek, öğrencilerin tüketim alışkanlıkları ve kaynak yönetimi becerilerinin temelini oluşturan bu kritik ayrımı bilişsel ve algısal düzeyde değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu araç, öğrencilerin tüketici eğitimi ve finansal okuryazarlık alanındaki gelişimlerini takip etmek için önemli bir potansiyel sunmaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi aşaması, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının detaylı analizini içermekte olup, eğitim psikolojisi alanında çocukların ekonomik düşünme süreçlerini anlamada kullanılan önemli bir psikolojik ölçme aracı olarak kabul edilmektedir. Ölçeğin orijinal makalesi ve ek dokümanları, ilgili akademik dergide (İlköğretim Online) yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

İstek, İhtiyaç, Algı, İlkokul, Ortaokul, Tüketici Eğitimi, Kaynak Yönetimi, Ekonomik Okuryazarlık, Ölçek Geliştirme, Çocuk Psikolojisi.

Yazarlar

Bakırtaş, H., Tonga, D.

Amaç

İlk ve Ortaokul Öğrencileri için İstek-İhtiyaç Algı Ölçeği’nin temel amacı, ilkokul (özellikle 4. sınıftan itibaren) ve ortaokul öğrencilerinin günlük yaşam bağlamında karşılaştıkları mal ve hizmetleri ne ölçüde istek veya ihtiyaç kategorisinde algıladıklarını ölçmek ve değerlendirmektir. Bu ayrımın doğru yapılması, öğrencilerin sınırlı kaynakları (para, zaman, enerji) daha bilinçli kullanmalarını ve sorumlu tüketim kararları vermelerini sağlamak açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların, öğrencilerin ekonomik düşünme becerilerindeki gelişim düzeylerini saptamalarına yardımcı olur. Böylece, müfredat programlarında tüketici eğitimi ve finansal okuryazarlık konularına yönelik özel iyileştirmeler yapılmasına olanak tanır. Geliştirme süreci, öğrencilerin yaş ve gelişim düzeylerine uygun, yüksek geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip bir ölçme aracı oluşturmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, öğrencilerin istek ve ihtiyaç kavramlarına yönelik algılarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Psikolojik yapı (konstrükt), bireylerin temel fizyolojik ve sosyal gereksinimleri ile kişisel arzuları arasındaki ayrımı yapabilme becerisi olarak tanımlanır. Bu algı, sadece bilişsel bir sınıflandırma değil, aynı zamanda değer yargıları ve sosyal öğrenme süreçleriyle de ilişkilidir.

Yapılan çalışmalar genellikle, öğrencilerin bu iki kavramı farklı bağlamlarda nasıl yorumladığını inceleyen iki ana faktöre işaret etmektedir: 1) Temel İhtiyaçlar Algısı (hayatta kalma, sağlık ve eğitim gibi zorunlu gereksinimlere yönelik maddeler) ve 2) Arzu Edilen İstekler Algısı (lüks, eğlence veya sosyal kabul için istenen, ancak hayati olmayan öğelere yönelik maddeler). Ölçek maddeleri, öğrencilerin günlük deneyimlerinden yola çıkarak bu ayrımı netleştirmeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin gerçekten de ölçmek istediği istek-ihtiyaç algısı yapısını ölçtüğünü doğrulamayı amaçlamıştır. Geliştirme çalışmasında, içerik geçerliğinin sağlanması amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin öğrencilerin yaş düzeyine ve kültürel bağlamına uygunluğu titizlikle incelenmiştir. Yapı geçerliği ise, genellikle faktör analizi teknikleri kullanılarak test edilmiştir.

Yapılan faktör analizi sonuçları, ölçeğin beklenen teorik yapıyı desteklediğini göstermiştir. Ayrıca, benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle korelasyon analizleri (ölçüt bağımlı geçerlik) yapılarak ölçeğin dış geçerliği de desteklenmiştir. Orijinal makalenin detaylı incelenmesi, ölçeğin geçerlik kanıtlarının kabul edilebilir düzeyde olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zamandan zamana ve farklı koşullar altında tutarlı ve kararlı olduğunu göstermek için yapılmıştır. Ölçek geliştirme çalışmasında en yaygın kullanılan güvenirlik yöntemi olan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) hesaplanmıştır. Bu katsayının, ölçeğin tümü için ve alt boyutları için yeterli düzeyde yüksek olduğu bildirilmiştir (genellikle 0.70 ve üzeri).

İç tutarlılığın yanı sıra, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik katsayısı da hesaplanmış olabilir. Bu testler, aynı öğrencilerin farklı zamanlarda benzer puanlar almasını sağlayarak, ölçeğin pedagojik araştırmalarda ve bireysel değerlendirmelerde güvenle kullanılabileceğini teyit etmiştir.

Faktör Analizi

İlk ve Ortaokul Öğrencileri için İstek-İhtiyaç Algı Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinin ilk aşamasında, maddelerin teorik olarak beklenen alt boyutlar altında gruplanıp gruplanmadığını incelemek için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin temel olarak iki veya daha fazla ayırt edici faktöre sahip olduğunu göstermiştir.

Daha sonra, elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, ölçeğin iki temel boyutta (İstekler ve İhtiyaçlar) sağlam bir yapıya sahip olduğunu ve bu yapının iyi uyum indeksleri (örneğin, RMSEA, CFI, TLI) ile doğrulandığını göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının istatistiksel olarak sağlam olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type:

Geliştirme (Development)

Format:

Likert tipi derecelendirme ölçeği (Ölçek maddeleri genellikle öğrencilerin belirli bir durumun istek mi yoksa ihtiyaç mı olduğunu belirtmesini gerektiren ifadelerden oluşur. Derecelendirme formatı, makalenin orijinalinde belirtilmemekle birlikte, bu tür algı ölçeklerinde yaygın olarak 3’lü veya 5’li Likert tipi kullanılır.)

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Öğrenciler

Age Group:

İlkokul ve Ortaokul öğrencileri (Genellikle 9-14 yaş aralığı)

Population Details:

Türkiye’deki ilkokul ve ortaokullarda öğrenim gören öğrenciler. Ölçek, öğrencilerin yaş ve bilişsel gelişim düzeylerine uygun olarak tasarlanmıştır.

Test Methodology:

Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle öğrencilerin kendilerine sunulan maddelere ilişkin algılarını rapor etmeleri esasına dayanır. Uygulama, sınıf ortamında toplu olarak veya bireysel olarak yapılabilir.

Anahtar Kelimeler

Finansal Okuryazarlık, Ekonomi, Psikometri, Gelişim Psikolojisi, Cronbach Alpha, Ölçek Yapısı, Eğitim Araştırmaları.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses:

Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address:

Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir makale kapsamında geliştirilmiştir ve telif hakları genellikle makalenin yayımlandığı dergiye aittir. Akademik ve eğitim amaçlı kullanımlar için izin alınması gerekebilir. Ölçeğin geliştirildiği yıl 2016‘dır. Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: ilk-ve-ortaokul-ogrencileri-icin-istek-ihtiyac-algi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bakırtaş, H. ve Tonga, D. (2016). İlk ve Ortaokul Öğrencileri için İstek-İhtiyaç Algı Ölçeğinin geliştirilmesi. İlköğretim Online, 15(4), 1436-1449. DOI: http://dx.doi.org/10.17051/io.2016.08346

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan da erişilebilir: ilkogretim-online.org.tr

İlk ve Ortaokul Öğrencileri için İstek-İhtiyaç Algı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde listelenmemiştir. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.