Çevresel Davranış Ölçeği

Özet

Çevresel Davranış Ölçeği (ÇDVÖ), ortaokul seviyesindeki öğrencilerin çevre okuryazarlığı bileşenleri kapsamında sergiledikleri çevresel davranışları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2015 yılında Sontay, Gökdere ve Usta tarafından geliştirilmiştir. Toplam 12 maddeden ve üç alt boyuttan oluşan bu ölçek, bireylerin doğal dengeyi korumaya yönelik pratik eylemlerini, toplumsal çevre bilinci davranışlarını ve üst düzey bilişsel davranışlarını değerlendirmektedir. Ölçeğin geliştirme çalışmaları sonucunda elde edilen yüksek iç tutarlılık (KR-20 = 0,807) ve uygun faktör yapısı, aracın ilgili popülasyonda güvenilir ve geçerli ölçümler sağladığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Çevresel Davranış Ölçeği, Çevre Okuryazarlığı, Ölçek Geliştirme, Ortaokul Öğrencileri, Faktör Analizi, Çevresel Psikoloji.

Yazarlar

Sontay, G., Gökdere, M., Usta, E.

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçek, ortaokul seviyesinde öğrenim gören öğrencilerin çevre okuryazarlığı kapsamındaki çevresel davranış bileşenlerini somut ve nicel olarak belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin çevreyi korumaya yönelik gerçek hayattaki eylemlerini, tutumlarını ve pratik uygulamalarını ölçerek eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmeye yardımcı olmaktır.

ÇDVÖ, öğrencilerin sadece çevresel bilgi düzeylerini değil, aynı zamanda bu bilgiyi davranışa dönüştürme yeteneklerini de inceleyerek, çevresel eğitim alanındaki araştırmacılar ve eğitimciler için değerli bir veri kaynağı sunmayı hedeflemektedir.

Yapı

Çevresel Davranış Ölçeği, çevresel davranış yapısını ölçmek üzere tasarlanmış 3 alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçek, bireylerin çevreye olan yaklaşımlarının farklı seviyelerini temsil eden bu boyutlar aracılığıyla kapsamlı bir değerlendirme sunar. Toplam 12 madde, bu üç faktör altında gruplanmıştır.

• Doğal Dengeyi Koruyucu Davranış (5 Madde): Bu boyut, bireyin doğal yaşamı ve ekolojik dengeyi korumaya yönelik doğrudan, aktif ve bilinçli eylemlerini içerir. Örnek olarak, çevre sorunları hakkında araştırma yapıp bilgileri yayma davranışları bu kategoriye girer.
• Toplumsal Davranış (5 Madde): Bu boyut, bireyin sosyal çevresi içinde çevre bilincini yayma ve çevreye zarar veren eylemlere karşı uyarıcı olma gibi etkileşimli davranışlarını kapsar. Çevredeki insanları uyarma ve bilinçlendirme çabaları temel göstergelerdir.
• Üst Düzey Bilişsel Davranış (2 Madde): Bu boyut, daha karmaşık ve bilinçli tüketim tercihlerini yansıtır. Bireyin satın alma kararlarında çevresel etkileri göz önünde bulundurması, örneğin organik veya çevre dostu ürünleri tercih etmesi bu davranış türüne örnektir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, madde atılması sonrasında yapılan KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Barlett Testi sonuçlarına dayanarak incelenmiştir. Yapılan analizlerde, ÇDVÖ için hesaplanan KMO değerinin 0,764 olduğu tespit edilmiştir. Bu değer, örneklem büyüklüğünün ve verinin faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir (genellikle 0,60 ve üzeri kabul edilir).

Ayrıca, verilerin çok değişkenli normal dağılımdan gelip gelmediğini test eden Barlett testi de 0,05 önem derecesinde anlamlı bulunmuştur (χ² Barlett test=819,730, p= 0,000). Bu sonuç, değişkenler arasındaki korelasyon matrisinin birim matris olmadığını ve dolayısıyla veri setinin faktörleştirme için uygun olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

Çevresel Davranış Ölçeği’nin güvenirliği, tekrarlı güvenirlik analizi ve iç tutarlılık katsayısı hesaplamalarıyla belirlenmiştir. İç tutarlılık analizi için dikotom maddeler içeren testlerde kullanılan KR-20 (Kuder-Richardson Formula 20) katsayısına bakılmıştır.

Analizler sonucunda testin iç tutarlılık katsayısı 0,807 olarak tespit edilmiştir. Psikometrik standartlara göre, bir testin güvenirlik katsayısının 0,70 ve daha yüksek olması, test puanlarının güvenilirliği açısından genel olarak yeterli kabul edilmektedir. Bu bağlamda, ÇDVÖ’nün 0,807 değeri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Analiz öncesinde veri setinin uygunluğunu değerlendirmek için yapılan KMO ve Barlett testleri, verilerin faktör analizine uygun olduğunu doğrulamıştır. KMO değeri (0,764) ve Barlett testi sonucu (p=0,000) bu uygunluğu desteklemiştir.

Yapılan analizler sonucunda ölçeğin, toplam 12 madde ve 3 alt boyuttan oluşan net bir faktör yapısına sahip olduğu belirlenmiştir. Bu üç alt boyut, Çevresel Davranış yapısının farklı yönlerini (Doğal Dengeyi Koruyucu Davranış, Toplumsal Davranış ve Üst Düzey Bilişsel Davranış) temsil etmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: 7’li Likert Ölçeği (0=hiç yapmadım – 7=altı kez ve daha fazla yaptım)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ortaokul Öğrencileri

Age Group: Ortaokul seviyesi (Yaklaşık 10-14 yaş)

Population Details: Çevre okuryazarlığı bileşenleri hakkında bilgi ve davranış sergileme potansiyeline sahip, Türkiye’deki ortaokul öğrencileri.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) ölçeği. Derecelendirme formatı, davranışın sıklığını ölçmeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Doğal Denge, Toplumsal Davranış, Bilişsel Davranış, KR-20, KMO, Necatibey Eğitim Fakültesi, Psikometrik.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Murat Gökdere)

Correspondence Address: Belirtilmemiş

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında yayımlanan akademik çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar Murat Gökdere ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-postası: [email protected]. Ölçek, akademik çalışmalarda referans gösterilerek kullanılabilir.

Çalışmanın orijinal makalesine ait PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: nef.balikesir.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı ise burada mevcuttur: cevresel-davranis-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Sontay, G., Gökdere, M. ve Usta, E. (2015). Ortaokul seviyesinde çevre okuryazarlık bileşenleri İle İlgili ölçek geliştirme çalışması. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 9(1), 49-80.

[quads id=5]

Çevresel Davranış Ölçeği Maddeleri

Ölçek, 3 alt boyut ve toplam 12 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 7’li Likert tipindedir (0=hiç yapmadım – 7=altı kez ve daha fazla yaptım).

• Doğal Dengeyi Koruyucu Davranış (5 m): Dünyamızı tehdit eden çevre sorunlarından bir tanesi hakkında araştırma yapıp, bilgilerimi diğer insanlarla paylaştım.
• Toplumsal Davranış (5 m): Yakın çevremdeki insanlardan, çevreye zarar verebilecek davranışlarda bulunanları uyardım.
• Üst Düzey Bilişsel Davranış (2 m): Üzerinde organik ürün olduğunu belirten amblem bulunan yiyeceklerden satın aldım.