Görme Yetersizliği Olan Bireylere Yönelik Dinleme Stratejileri Ölçeği

Özet

Bu ölçek, Görme Yetersizliği Olan Bireylere Yönelik Dinleme Stratejileri Ölçeği başlığı altında, görme yetersizliği bulunan öğrencilerin dinleme süreçlerinde aktif olarak kullandıkları stratejileri belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, Selma Şenel ve Emine Topuzkanamış tarafından 2018 yılında yayımlanan kapsamlı bir akademik çalışma sonucunda kullanıma sunulmuştur. Toplam 29 maddeden oluşan bu araç, bireylerin dinleme alışkanlıklarını ve kullandıkları bilişsel yöntemleri 5’li Likert tipi derecelendirme ile değerlendirmektedir. Geçerlik çalışmaları kapsamında uzman görüşlerine dayalı kapsam geçerlik indeksi hesaplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Görme yetersizliği, dinleme stratejileri, özel eğitim, psikometri, öz bildirim, kapsam geçerliği.

Yazarlar

Selma Şenel, Emine Topuzkanamış.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, görme yetersizliği olan öğrencilerin akademik ve sosyal ortamlarda etkin dinleme becerilerini ve bu dinleme eylemi sırasında başvurdukları bilişsel stratejileri sistematik olarak tespit etmektir. Bu tespit, özel eğitim alanında dinleme becerilerinin geliştirilmesine yönelik ihtiyaç analizi yapmak ve uygun müdahale programları tasarlamak için bilimsel bir temel sağlamaktadır.

Ölçek, dinleme eğitiminin etkinliğini artırmayı hedeflemekte ve görme yetersizliği nedeniyle görsel bilgiyi kullanamayan bireylerin işitsel bilgiyi işleme biçimlerini anlamaya yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, ölçek sonuçları eğitimciler ve araştırmacılar için önemli veriler sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, görme yetersizliği olan bireylerin dinleme sürecinde kullandıkları bilişsel ve metabilişsel stratejileri ölçmeyi hedeflemektedir. Bu stratejiler genellikle dinlenilen materyalin anlaşılması, bilgilerin zihinsel olarak organize edilmesi, dikkat odaklama ve bilgileri hatırlama gibi boyutları içermektedir. Görme duyusunun kısıtlı olması nedeniyle, bu popülasyonun dinleme becerileri, bilgiyi yapılandırmada kritik bir rol oynar.

Ölçek maddeleri, bireylerin dinleme sırasındaki davranışsal ve içsel süreçlerini rapor etmelerine dayanır. Bu yapı, dinleme yeteneğinin sadece pasif bir alım süreci değil, aktif bir strateji kullanımı gerektiren karmaşık bir bilişsel beceri olduğunu vurgulamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, öncelikli olarak kapsam geçerliğine odaklanmıştır. Bu süreçte, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı (dinleme stratejilerini) ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuştur. Geçerleme süreci şu adımları içermiştir:

• Türkçe eğitimi alanında uzman olan 12 akademisyene ulaşılmıştır.
• Uzmanlardan, her bir maddenin dinleme stratejilerinin belirlenmesi açısından “gerekli/önemli,” “yararlı ama önemli değil,” veya “gereksiz” olduğu konusunda görüş bildirmeleri istenmiştir.

Elde edilen uzman görüşleri doğrultusunda kapsam geçerlik indeksi (CVI) hesaplanmıştır. Ölçekteki tüm maddelerden elde edilen kapsam geçerlik indeksi değeri 0.83 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, ölçek maddelerinin ilgili yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde uzlaşma sağladığını ve kabul edilebilir düzeyde kapsam geçerliğine sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizlerine dair detaylı istatistiksel sonuçlar (örneğin, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı, test-tekrar test korelasyonları) bu kaynakta doğrudan sunulmamıştır. Geliştirilen bir ölçekte bu tür verilerin sunulması standart bir prosedür olmakla birlikte, kaynak içerikte güvenirlik başlığı altında sadece kısa çizgi (-) belirtilmiştir. İlerleyen çalışmalarda ölçeğin iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık analiz sonuçlarının araştırmacılar tarafından rapor edilmesi beklenmektedir.

Faktör Analizi

Bu ölçek kaydında, ölçeğin faktör yapısına (alt boyutlarına) ilişkin bilgilere veya Keşfedici/Doğrulayıcı Faktör Analizi (KFA/DFA) sonuçlarına yer verilmemiştir. 29 maddelik yapısı, dinleme stratejilerinin farklı alt boyutlara ayrılmış olabileceğini düşündürmektedir. Ölçeğin yapı geçerliğinin tam olarak anlaşılması için, dinleme stratejilerinin hangi faktörler altında toplandığının belirlenmesi amacıyla faktör analizlerinin raporlanması önemlidir.

Ölçek Bilgileri

Ölçek Çeşidi: Geliştirme

Format: 29 maddeden oluşan, 5’li Likert tipi derecelendirme formatındadır. Bireyler, maddede belirtilen dinleme stratejisini ne sıklıkla kullandıklarını işaretlerler. Derecelendirme seçenekleri şunlardır:

1. Hiçbir zaman
2. Nadiren
3. Bazen
4. Sık sık
5. Her zaman

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Görme yetersizliği olan bireyler/öğrenciler.

Yaş Grubu: Kaynakta spesifik bir yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak çalışma bağlamı genellikle okul çağındaki öğrencileri hedeflemektedir.

Popülasyon Detayları: Dinleme stratejilerini kullanma kapasitesine sahip, yasal olarak görme yetersizliği teşhisi konmuş öğrenciler.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi dinleme davranışlarını ve strateji kullanma sıklıklarını rapor etmelerine dayanan öz bildirim envanteridir.

Anahtar Kelimeler

Dinleme becerisi, görme engeli, özel eğitim, Likert tipi ölçek, bilişsel stratejiler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Selma ŞENEL

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirildiği ve yayımlandığı yıl 2018’dir. Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmıştır ve bilimsel araştırmalarda kullanım için kaynak gösterilmesi şartıyla erişime açıktır. Ticari amaçlı kullanımlar için Sorumlu Yazar Selma ŞENEL ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Şenel, S., & Topuzkanamış, E. (2018). Görme yetersizliği olan öğrencilerin dinleme stratejilerinin belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(4), 699-722. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.397642

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• gorme-yetersizligi-olan-bireylere-yonelik-dinleme-stratejileri-olcegi-toad.pdf
• gorme-yetersizligi-olan-bireylere-yonelik-dinleme-stratejileri-olcegi-toad.pdf (Yedek)

Görme Yetersizliği Olan Bireylere Yönelik Dinleme Stratejileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek toplam 29 madde içermektedir. Aşağıda, ölçekten bir örnek madde sunulmuştur. Diğer maddeler için orijinal akademik kaynağa başvurulması gerekmektedir.

• Dinleme sırasında dinlediklerimi zihnimde canlandırırım.