Ormanlara İlişkin Tutum Ölçeği

Özet

Ormanlara İlişkin Tutum Ölçeği (OİTÖ), 2006 yılında Demirkaya ve Genç tarafından bireylerin ormanlara yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Geliştirme çalışmaları, ölçeğin yüksek düzeyde güvenirlik ve geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir. Ölçek, 36 maddeden oluşmakta ve ormanların ekolojik, ekonomik ve kültürel değerlerine ilişkin farklı bakış açılarını değerlendiren altı farklı alt boyutu kapsamaktadır. OİTÖ, özellikle çevre eğitimi ve çevresel psikoloji alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tutum ölçeği, Orman tutumu, Çevresel psikoloji, Faktör analizi, Likert ölçeği, Güvenirlik, Geçerlik, Ekolojik tutumlar.

Yazarlar

Hilmi Demirkaya, H. Genç.

[quads id=5]

Amaç

Ormanlara İlişkin Tutum Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin ormanlara ve ormancılık faaliyetlerine yönelik bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimlerini kapsamlı bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve çevre psikolojisi alanlarında, tutumların belirlenmesi ve çevre bilinci geliştirme programlarının etkinliğinin değerlendirilmesi için kritik bir araç olarak tasarlanmıştır.

Ölçek, ormanların korunması, ekonomik kullanımı, ekolojik önemi ve estetik değeri gibi çok boyutlu konulara ilişkin tutum farklılıklarını ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu sayede, ilgili araştırmacılar ve politika yapıcılar, hedef kitlelerin ormanlara bakış açısını daha iyi anlayarak buna uygun eğitim ve koruma stratejileri geliştirebilirler.

Yapı

Ölçek, doğrudan “Ormanlara İlişkin Tutum” yapısını ölçmektedir. Tutum, genellikle belirli bir nesneye, duruma veya kişiye karşı gösterilen değerlendirici bir eğilim olarak tanımlanır. Bu ölçek bağlamında, tutum yapısı altı temel faktör (alt boyut) aracılığıyla ele alınmaktadır. Bu faktörler, bireyin ormanlara sadece ekonomik bir kaynak olarak mı yoksa korunması gereken doğal bir varlık olarak mı baktığını ayrıştırmaya yardımcı olur.

Faktör analizi ile belirlenen bu alt boyutlar, tutumun karmaşık doğasını yansıtarak, ormanlara yönelik bireysel inançların ve değer yargılarının derinlemesine incelenmesine olanak tanır. Ölçek, ormanların sürdürülebilirliği, faydaları ve korunmasına yönelik bireysel düzeydeki eğilimleri ölçer.

Geçerlik

Ormanlara İlişkin Tutum Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, hem kapsam geçerliği hem de yapı geçerliği üzerine odaklanmıştır. Kapsam geçerliği, madde yazım sürecinde izlenen titiz aşamalar ve maddelerin toplam test korelasyonunun yüksekliği ile kanıtlanmıştır. Bu bulgular, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen tutum yapısını yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir.

Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeği oluşturan maddelerin teorik beklentilerle uyumlu olarak altı farklı faktör şeklinde gruplandığını göstermiştir. Bu altı faktörlü yapı, ölçeğin psikolojik yapıyı başarıyla ölçtüğünü ve yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Geliştirme aşamasında hazırlanan deneme formundaki 69 madde için hesaplanan Alpha katsayısı .86 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin başlangıç formunun bile yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Madde seçimi ve eleme süreçleri tamamlandıktan sonra, nihai formu oluşturan 36 madde üzerinden Cronbach Alpha katsayısı tekrar hesaplanmış ve .90 gibi mükemmel bir değere ulaşılmıştır. Literatürde kabul edilen bu yüksek katsayı, Ormanlara İlişkin Tutum Ölçeği’nin tutarlı ve güvenilir ölçümler yaptığını açıkça kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla gerçekleştirilen keşfedici faktör analizi, ölçeğin altı ana boyuttan oluştuğunu ortaya çıkarmıştır. Bu altı faktör, ormanlara yönelik tutumun çok yönlü doğasını temsil etmektedir ve her bir faktör, ilgili maddelerle güçlü korelasyon göstermiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesini güçlendiren temel bir bulgudur.

Altı faktörlü dağılım, araştırmacılara sadece genel bir tutum puanı değil, aynı zamanda bireylerin ormanların korunması, ekonomik kullanımı ve kültürel değeri gibi spesifik alanlardaki eğilimleri hakkında da detaylı bilgi sunmaktadır. Ölçek toplam 36 madde ile bu altı faktörü temsil etmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1= hiç katılmıyorum – 5 = tamamen katılıyorum)

Language Available: Türkçe

Population Group: Geniş Kitle (Özellikle Eğitim ve Çevre Bilinci Çalışmaları Hedeflenmiştir)

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle Yetişkinler veya Orta/Yüksek Öğrenim Öğrencileri)

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki bireylerin ormanlara ilişkin tutumlarını ölçmek üzere geliştirilmiştir.

Test Methodology: Kendi kendine uygulanan anket formatında, toplam 36 madde üzerinden bireylerin katılım düzeylerini belirlemeye dayalıdır.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Ormanlar, Çevre eğitimi, Psikometrik özellikler, İç tutarlılık, Korelasyon, Kapsam geçerliği.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Akdeniz Üniversitesi (Sorumlu yazar Hilmi Demirkaya’nın iletişim adresi esas alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2006

İzinler ve Kullanım: Ölçek, akademik ve eğitim amaçlı kullanımlar için genellikle orijinal kaynak (Demirkaya & Genç, 2006) belirtilerek erişilebilir durumdadır. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ücret: Bilinmiyor (Akademik araştırmalarda genellikle ücretsizdir).

Kaynaklar

Demirkaya, H. ve Genç, H. (2006). Ormana İlişkin Tutum Ölçeği geliştirilmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 14(1), 39-46.

Bu çalışmanın orijinal yayın bağlantısı burada yer almaktadır: kefdergi.com.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ormanlara-iliskin-tutum-olcegi-toad.pdf.

[quads id=5]

Ormanlara İlişkin Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ormanlara İlişkin Tutum Ölçeği, 6 alt boyut ve 36 maddeden oluşmaktadır:

• 1. Alt boyut (8 m): Ormanlarla ilgili toplantı ve etkinliklere severek katılırım.
• 2. Alt boyut (7 m): Türkiye ormanlarında bir yangın çıkarsa, ev ve iş yerlerine zarar vermediği müddetçe yanmasına izin verilmelidir.
• 3. Alt boyut (6 m): Ağaçların nasıl oksijen ürettiklerini öğrenmek sıkıcıdır.
• 4. Alt boyut (6 m): Bir ormanın orman ürünleri (kereste, kağıt, odun vb.) sağlaması, insanların onu güzel bulmasından daha önemlidir.
• 5. Alt boyut (6 m): Bir ormanda yer alan ağaçları sevme düşüncesi bana göre saçmalıktır.
• 6. Alt boyut (3 m): İnsanlar, tahrip etmeden de ormanlardan yararlanabilirler.