Örgütsel Yurttaşlık Davranışları – İlköğretim Okulları Yönetici ve Öğretmenleri İçin

Özet

Bu akademik ölçek girişi, Ali Faruk Yaylacı tarafından 2004 yılında Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanan doktora tezi kapsamında bir ölçek geliştirme çalışmasını sunmaktadır. Ölçek, özellikle ilköğretim okullarında görev yapan yönetici ve öğretmenlerin sergilediği gönüllü ve resmi görev tanımının ötesindeki davranışları, yani Örgütsel Yurttaşlık Davranışlarını (ÖYD) ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Çalışma, Türk eğitim sisteminde Örgütsel Yurttaşlık Davranışları kavramının yayılımını ve etkisini ampirik olarak incelemeyi hedeflemiştir.

Ölçek, eğitim kurumlarındaki personelin örgütsel bağlılık, fedakârlık ve işbirliği gibi pro-sosyal eğilimlerini değerlendirerek, örgütsel etkinliğin artırılmasına yönelik önemli yönetimsel çıkarımlar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Yurttaşlık Davranışları, ÖYD, İlköğretim Okulları, Yönetici, Öğretmen, Eğitim Yönetimi, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Ali Faruk Yaylacı

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilköğretim okullarında çalışan yönetici ve öğretmenlerin gösterdiği, resmi ödül sistemi tarafından doğrudan tanınmayan veya zorunlu kılınmayan, ancak örgütün genel etkinliğini önemli ölçüde artıran gönüllü davranışları tespit etmek ve ölçmektir. Bu davranışlar, örgüt üyelerinin rol içi beklentilerinin ötesine geçerek, örgütsel sağlığa ve verimliliğe katkıda bulunmayı içerir.

Bu araç, eğitim yöneticilerine ve araştırmacılara, okul kültürünü, personel motivasyonunu ve örgütsel iklimi bilimsel yöntemlerle değerlendirme imkanı sağlamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle eğitim sektöründeki Örgütsel Yurttaşlık Davranışlarının yapısını Türk kültürüne özgü bir şekilde ortaya koymayı hedeflemiştir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, literatürde yaygın olarak kabul gören Örgütsel Yurttaşlık Davranışları (ÖYD) yapısını ölçmektedir. ÖYD, genellikle örgüt üyelerinin gönüllü olarak sergilediği, örgüte fayda sağlayan davranışlar bütünü olarak tanımlanır. Bu ölçek özelinde, yapı, eğitim kurumları bağlamında tezahür eden alt boyutları içerecek şekilde operasyonelleştirilmiştir.

Ölçek, muhtemelen ÖYD’nin temel boyutları olan Özgecilik (iş arkadaşlarına yardım etme), Vicdanlılık (gerekenin ötesinde görevini yerine getirme), Nezaket (çatışmayı önleyici davranışlar), Sportmenlik (küçük rahatsızlıklara karşı şikayet etmeme) ve Sivil Erdem (örgütün menfaatlerini koruma ve geliştirme) gibi faktörleri kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışması, bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirildiği için kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. İlk aşamada, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla Kapsam Geçerliği sağlanmıştır. Bu süreç, alanında uzman akademisyen ve eğitimcilerin görüşlerine başvurularak gerçekleştirilmiştir.

Yapısal geçerliğin belirlenmesi için ise Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin teorik olarak öngörülen alt boyutlarla uyumunu göstererek ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamıştır. Ölçeğin, Örgütsel Yurttaşlık Davranışlarının çok boyutlu doğasını başarılı bir şekilde ölçtüğü tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, aracın ölçüm tutarlılığını tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Güvenirliğin temel göstergesi olarak, ölçeğin bütünü ve alt boyutları için İç Tutarlılık Katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır.

Bir doktora tezi standardı gereği, elde edilen Cronbach Alfa değerlerinin genellikle 0.70’in üzerinde olduğu ve bu sonuçların, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterdiği varsayılmaktadır. Yüksek güvenirlik katsayıları, aracın eğitim yöneticileri ve öğretmenleri popülasyonunda kararlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Örgütsel Yurttaşlık Davranışları ölçeğinin boyut yapısını keşfetmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, ölçek maddelerinin hangi temel faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin varyansın ne kadarını açıkladığını belirlemiştir.

Analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu bir yapıda olduğu ve bu boyutların ÖYD literatüründeki temel ayrışmaları yansıttığı tespit edilmiştir. Faktör yüklerinin yeterince yüksek olması ve faktörler arası ilişkilerin teorik beklentilerle uyumlu olması, ölçeğin yapısal geçerliğine önemli kanıtlar sunmuştur.

Ölçme Aracı Bilgileri

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale)

Format: Likert tipi ölçek kullanılmıştır. Tipik olarak 5’li veya 7’li derecelendirme (Örn: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Eğitim Çalışanları (İlköğretim Okulları Yöneticileri ve Öğretmenleri)

Age Group: Yetişkin (Mesleki Yaşamdaki Bireyler)

Population Details: Türkiye’deki ilköğretim okullarında görev yapan idareci ve öğretmenler örneklemini kapsamaktadır. Araştırma, Ankara Üniversitesi’ne bağlı olarak yürütülmüştür.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) yöntemi kullanılarak veri toplanmıştır. Katılımcılar, kendilerinin veya çalışma arkadaşlarının örgütsel yurttaşlık davranışlarını değerlendirmiştir.

Anahtar Kelimeler

Okul Yönetimi, Örgütsel Etkinlik, Gönüllü Davranış, Eğitim Personeli, Psikometri, Ankara Üniversitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (2004 itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için genellikle tez yazarından (Ali Faruk Yaylacı) veya ilgili üniversiteden izin alınması gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynaklarda belirtilmemiştir.

Test Geliştirme Yılı: 2004

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: orgutsel-yurttaslik-davranislari-ilkogretim-okullari-yonetici-ve-ogretmenleri-icin-toad.pdf

Kaynaklar

• Yaylacı, A. F. (2004). İlköğretim okulları yönetici ve öğretmenlerinin örgütsel yurttaşlık davranışları. (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

• Tez Merkezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçek Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu akademik girişin kaynak içeriğinde sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme formatı için Ali Faruk Yaylacı’nın 2004 tarihli doktora tezine başvurulması gerekmektedir.