Aktif Yurttaşlık Öz-yeterlik Ölçeği

Özet

Aktif Yurttaşlık Öz-yeterlik Ölçeği (AYÖYÖ), bireylerin aktif yurttaşlık rollerini yerine getirme yeteneklerine olan inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş 18 maddelik, üç faktörlü bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2017 yılında Arslan, Dil, Çetin ve Yazıcı tarafından yapılan bir geçerlik ve güvenirlik çalışmasıyla Türk kültürüne kazandırılmıştır. Yapılan analizler, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve yapı geçerliğini başarıyla sağladığını göstermiştir.

Ölçek, katılımcıların siyasi konuları anlama, toplumsal olaylara katılma ve sorumluluk alma gibi alanlardaki öz yeterlik algılarını değerlendirmektedir. Ölçek maddeleri, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Aktif Yurttaşlık, Öz-yeterlik, Siyasi Okuryazarlık, Yurttaşlık Eğitimi, Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Hakan Arslan, Kâmil Dil, Erkan Çetin, Sibel Yazıcı.

Amaç

Aktif Yurttaşlık Öz-yeterlik Ölçeği (AYÖYÖ), bireylerin sivil ve siyasi hayata etkin bir şekilde katılma yeterliklerine dair algılarını belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, aktif yurttaşlık davranışlarını sergilemede kişisel yetkinlik inancının seviyesini ölçebilecek, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı sunmaktır.

Bu çalışma, özellikle Türk kültürü bağlamında, gençlerin ve yetişkinlerin siyasi okuryazarlık, katılım ve toplumsal sorumluluk alma gibi alanlarda kendilerini ne derece yeterli gördüklerini tespit etmeye odaklanmıştır. Ölçek, eğitim bilimleri ve siyaset psikolojisi alanlarında araştırmacılara önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Yapı/Kavram

AYÖYÖ, öz-yeterlik teorisi çerçevesinde, bireyin aktif yurttaşlık rollerini başarıyla yerine getirebileceğine dair kişisel inancını ölçmektedir. Ölçek, aktif yurttaşlık kavramını üç temel boyutta ele almaktadır: Siyasi Okuryazarlık, Katılım, ve Protesto ve Sorumluluk.

• Siyasi Okuryazarlık: Bireyin siyasi olayları, gelişmeleri ve partilerin genel düşüncelerini anlama ve yorumlama yetkinliğine olan inancını kapsar.
• Katılım: Bireyin sivil toplum kuruluşları, seçimler veya gönüllü faaliyetler aracılığıyla toplumsal hayata aktif olarak katılma yeterliğine dair algısını ifade eder.
• Protesto ve Sorumluluk: Bireyin haksızlıklar karşısında ses çıkarma, toplumsal sorunlara çözüm arama ve sorumluluk üstlenme kapasitesine olan inancını ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve 18 madde ile 3 faktörden oluşan yapının geçerli olduğu kanıtlanmıştır. DFA sonuçları, modelin veriye uygunluğunu değerlendiren çeşitli uyum indeksleri üzerinden incelenmiştir.

Uyum indeksleri, ilgili literatürde (Kline, 2011; Şimşek, 2007) kabul edilen iyi uyum sınırlarını karşılamıştır. Elde edilen değerler şunlardır: Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA) = .070 (kabul edilebilir sınır olan < .08 altındadır), İyilik Uyum İndeksi (GFI) = .90, Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) = .97, Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI) = .95, Göreli Uyum İndeksi (RFI) = .95, Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI) = .87, Artımlı Uyum İndeksi (IFI) = .97 ve Normsuz Uyum İndeksi (NNFI) = .96. Bu sonuçlar, önerilen üç faktörlü yapının teorik beklentilerle ve veriyle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

AYÖYÖ’nün iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alpha katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Ölçeğin genel Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı .90 olarak hesaplanmıştır. Nunnally ve Bernstein (1994) tarafından belirtilen ölçütlere göre, bu değer mükemmel kabul edilen sınırlar içerisinde yer almaktadır.

Ölçeğin alt boyutlarının güvenilirlikleri de yüksek bulunmuştur. Birinci alt boyut (Siyasi Okuryazarlık, 1-4. maddeler) için .84; ikinci alt boyut (Katılım, 5-9. maddeler) için .82; ve üçüncü alt boyut (Protesto ve Sorumluluk, 10-18. maddeler) için .86 olarak tespit edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçeğin farklı boyutlarda dahi tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin 18 madde ve 3 faktörden oluşan yapısını desteklemektedir. Faktör yükleri, maddelerin ilgili oldukları alt boyutları ne kadar iyi temsil ettiğini göstermektedir.

Faktör yüklerinin dağılımı şöyledir:

• Siyasi Okuryazarlık boyutunda faktör yükleri .71 ile .80 arasında değişmektedir.
• Katılım boyutunda faktör yükleri .35 ile .85 arasında değişmektedir.
• Protesto ve Sorumluluk boyutunda faktör yükleri .37 ile .84 arasında değişmektedir.

Modelin uyum indeksleri (χ², χ²/sd, GFI, CFI, NFI, RFI, AGFI, IFI, NNFI ve RMSEA) kabul edilebilir ve iyi uyum değerlerini sağlamış olup, bu da ölçeğin yapısal modelinin güçlü olduğunu kanıtlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Öz-yeterlik Ölçeği)

Format: 18 maddeden oluşan, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışma, aktif yurttaşlık kavramlarının anlamlandırıldığı bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, her bir maddeye yönelik kendi yeterlik inançlarını 1 (Hiç) ile 5 (Tamamen) arasında değişen bir derecelendirme ile belirtmektedirler. Yüksek puanlar, aktif yurttaşlık rollerini yerine getirme konusunda yüksek öz yeterlik algısına işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alpha, Sivil Toplum Katılımı, Türkiye Çalışması.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hakan Arslan

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması Yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Hakan Arslan) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin koşulları yazara danışılarak belirlenmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: aktif-yurttaslik-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf (Ayrıca bakınız: toad.halileksi.net)

Kaynaklar

• Arslan, H., Dil, K., Çetin, E., ve Yazıcı, S. (2017). Aktif Yurttaşlık Öz-yeterlik Ölçeği: Bir geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Human Sciences, 14(3), 2797-2809.
• Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford Press.
• Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
• Şimşek, Ö. F. (2007). Yapısal eşitlik modellemesine giriş: Temel ilkeler ve LISREL uygulamaları. Ekinoks Yayıncılık.

Aktif Yurttaşlık Öz-yeterlik Ölçeği Maddeleri

Önemli Not: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Bu maddeler, ölçeğin sadece bir kısmını temsil etmektedir (Siyasi Okuryazarlık alt boyutu).

1. Siyasette neler olup bittiğini anlayabiliyorum.
2. Siyasi konular hakkında kendi kendime düşünce geliştirebiliyorum.
3. Dünyada ve Türkiye’de cereyan eden olayları rahatlıkla yorumlayabilirim.
4. Siyasi partilerin genel düşüncelerini söyleyebilirim.
5. (5. Madde: Katılım alt boyutunun başlangıcı)
6. (10. Madde: Protesto ve Sorumluluk alt boyutunun başlangıcı)

Derecelendirme: 1: Hiç, 5: Tamamen