Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği

Özet

Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği, 2006 yılında T. G. Ünüvar tarafından hazırlanan doktora tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlanmış bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, çalışanların resmi iş tanımlarının ötesine geçen, gönüllü ve destekleyici davranışlarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Uyarlamanın temel amacı, iş özellikleri, iş tatmini ve örgütsel bağlılık gibi temel değişkenlerle örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki bütünleştirici ilişkiyi Türk organizasyon bağlamında incelemektir.

Ölçek, Organizasyonel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD) yapısının farklı boyutlarını kapsamaktadır ve Türk yönetim psikolojisi alanında ÖVD araştırmalarına katkı sağlamak üzere geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, İş Tatmini, Örgütsel Bağlılık, Uyarlama, Örgütsel Psikoloji, Yönetim, Gönüllü Davranış.

Yazarlar

T. G. Ünüvar (Uyarlayan).

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, çalışanların kurum içinde sergilediği, ödüllendirme sistemi tarafından zorunlu kılınmayan, ancak kurumun genel etkinliğini ve sosyal çevresini artıran gönüllü davranışları sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle Türkiye bağlamında Örgütsel Vatandaşlık Davranışı’nın (ÖVD) düzeyini ve bu davranışların öncülleri ile sonuçlarını araştırmacılara sunmak üzere tasarlanmıştır.

Uyarlanan form, özgün ölçeğin teorik yapısını koruyarak, Türk kültürüne ve organizasyon yapısına uygun geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD), ölçülen temel psikolojik yapıdır. ÖVD, çalışanların rollerine ilişkin resmi beklentileri aşan, bireysel performansı doğrudan etkilemese de organizasyonun sosyal ve psikolojik çevresini geliştiren davranışlar bütünü olarak tanımlanır.

Geleneksel olarak, ÖVD yapısı genellikle beş temel boyutta incelenir: Özgecilik (Altruism), Vicdanlılık (Conscientiousness), Sportmenlik (Sportsmanship), Nezaket (Courtesy) ve Sivil Erdem (Civic Virtue). Bu uyarlama da büyük ihtimalle bu çok boyutlu yapıyı temel almıştır. Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, örgütsel etkinliğin kritik bir göstergesi olarak kabul edilmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak referansında (Ünüvar, 2006), spesifik geçerlik katsayıları veya analiz yöntemleri hakkında özet bilgi bulunmamaktadır. Ancak, bir doktora tezi kapsamında yapılan uyarlama çalışmasında, yapı geçerliğini belirlemek amacıyla genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yönteminin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten Örgütsel Vatandaşlık Davranışını ölçtüğünü ve teorik olarak ilişkili olduğu diğer yapılarla (örneğin, iş tatmini ve örgütsel bağlılık) beklenen düzeyde ilişkiler sergilediğini (yakınsak ve ayrışan geçerlik) kanıtlamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin orijinal kaynak referansında güvenirlik katsayılarına dair özet bilgi sunulmamıştır. Bununla birlikte, psikometrik açıdan sağlam bir uyarlama çalışmasında, iç tutarlılık güvenirlik katsayısının (Cronbach Alfa Değeri) hesaplandığı kabul edilmektedir.

Tipik olarak, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği gibi çok faktörlü bir araçta, hem toplam ölçek için hem de her bir alt boyut için ayrı ayrı güvenirlik katsayıları raporlanmalıdır. Güvenirlik değerlerinin kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) olması beklenir.

Faktör Analizi

Ölçeğin uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını test etmek için faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Yüksek olasılıkla, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

Bu analizler, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı’nın (ÖVD) kuramsal olarak belirlenen boyutlarının (Özgecilik, Vicdanlılık vb.) Türk çalışanlar arasında da ayrı ve anlamlı yapılar olarak ortaya çıkıp çıkmadığını belirlemiştir. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması ve faktörler arası korelasyonların kabul edilebilir sınırlar içinde kalması beklenir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert Tipi)

Derecelendirme: Veri kaynağında belirtilmemiştir, ancak Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ölçekleri genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum) kullanır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışanlar, Üniversite Öğrencileri (Uyarlamanın yapıldığı tezin örneklemine bağlı olarak).

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan popülasyonu).

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, Ortadoğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde sunulan bir doktora tezi (Ünüvar, 2006) kapsamında yürütülmüştür. Örneklem muhtemelen Ankara merkezli çeşitli sektörlerdeki çalışanlardan oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Nicel araştırma yöntemleri kullanılarak anket yoluyla veri toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Vatandaşlık, Örgütsel Bağlılık, Likert Ölçeği, Psikometri, Gönüllü Çalışan Davranışı, Doktora Tezi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: Veri mevcut değil.

Yazışma Adresi: Veri mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, bir yükseköğretim kurumu bünyesinde hazırlanan akademik bir doktora tezi kapsamında uyarlanmıştır. Akademik amaçlı kullanımlar için izin, genellikle tezin yazarı ve danışmanından talep edilmelidir. Ticari kullanım ve ücret bilgisi hakkında net bir veri bulunmamaktadır.

Test Yılı: 2006 (Doktora tezi sunum yılı).

Ölçeğin orijinal PDF dosyası, aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: orgutsel-vatandaslik-davranisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Ünüvar, T. G. (2006). An integrative model of job characteristics, job satisfaction, organizational commitment and organizational citizenship behavior (Doctoral dissertation). The Graduate School of Social Sciences of Middle East Technical University, Ankara.

• Tez özeti ve detayları YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen Ünüvar’ın (2006) doktora tezine veya yukarıda sağlanan PDF bağlantısına başvurunuz.