Zorunlu Vatandaşlık Davranışı Ölçeği

Özet

Zorunlu Vatandaşlık Davranışı Ölçeği, Surucu, Maslakci ve Sesen (2020) tarafından orijinal yapısının Türkçeye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, çalışanların resmi görev tanımlarının ötesinde, sosyal baskı veya yönetim beklentileri nedeniyle zorunlu olarak gerçekleştirdiği ekstra çabaları ve faaliyetleri ölçmektedir. Uyarlama çalışması, dilsel geçerlilik, yapı geçerliliği ve güvenirlik testleri ile ölçeğin Türkiye örnekleminde yüksek düzeyde geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Zorunlu Vatandaşlık Davranışı, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Lütfi Sürücü, Abdullah Maslakci, Hakan Şesen.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çalışanların işyerinde resmi görevlerinin dışında, gönüllülük esasına dayanmayan, aksine yöneticiler veya kurumsal normlar tarafından dayatılan ekstra görevleri ve davranışları tespit etmektir. Türkçeye uyarlama çalışmasının birincil amacı, bu yapıyı Türkiye kültürü ve iş ortamında geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek, uluslararası literatüre katkı sağlayan bir araç sunmaktır.

Yapı

Ölçek, literatürde Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD) kavramının gölge yönünü temsil eden Zorunlu Vatandaşlık Davranışı (ZVD) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, çalışanların motivasyonel olarak içselleştirmediği, ancak işyerindeki cezalandırılma korkusu, kariyer baskısı veya güçlü sosyal normlar sonucu sergilemek zorunda kaldığı performans ötesi davranışları kapsar. ZVD, örgütsel bağlılığı azaltabilir ve çalışan tükenmişliğine yol açabilir.

Geçerlik

Zorunlu Vatandaşlık Davranışı Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama sürecinde kapsamlı geçerlilik çalışmaları yürütülmüştür. Ölçeğin psikometrik yeterliliğini sağlamak amacıyla dilsel geçerlilik, ıraksak geçerlilik ve yapı geçerliliği analizleri gerçekleştirilmiştir.

• Dilsel Geçerlilik: Çeviri ve geri çeviri süreçleri titizlikle uygulanarak ölçek maddelerinin Türk kültürü ve dil yapısına uygunluğu ve orijinal anlam eşdeğerliği sağlanmıştır.
• Iraksak Geçerlilik: Ölçeğin, teorik olarak ölçtüğü yapıdan farklı olması gereken diğer yapılarla düşük korelasyon gösterip göstermediği incelenmiştir.
• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin, teorik olarak öngörülen faktör yapısını Türk örnekleminde koruyup korumadığı test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu doğrulamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliğinin test edilmesi maksadıyla Fornell ve Larcker’ın (1981) bileşik güvenirlik testi ve Cronbach alfa (1951) iç tutarlılık testinden faydalanılmıştır. Elde edilen sonuçlar, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

• Bileşik Güvenirlik (CR): Hesaplanan değer 0,884 olarak bulunmuştur.
• Cronbach Alfa Değeri: İç tutarlılığı gösteren bu değer 0,885 olarak hesaplanmıştır.

Elde edilen bu değerlerin (0,884 ve 0,885) kabul edilebilir eşik olan 0,7’nin oldukça üzerinde olması (Hair vd., 2006), Türkçeye uyarlanan Zorunlu Vatandaşlık Davranışı Ölçeği’nin güvenilir ve iç tutarlılığının yüksek olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik beklentilere uygun olarak tek bir temel boyutta toplandığını göstermiştir. Yapılan testler, ölçeğin orijinal yapısını Türk örnekleminde başarılı bir şekilde koruduğunu ve Zorunlu Vatandaşlık Davranışı yapısını tutarlı bir biçimde ölçtüğünü teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5 maddeden oluşan, tek boyutlu öz bildirim ölçeğidir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Örgütsel bağlamda çalışan yetişkinler.

Yaş Grubu: Yetişkin çalışanlar.

Popülasyon Detayları: Çalışmanın orijinal örneklemi, çeşitli sektörlerde görev yapan çalışanlardan oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılan öz bildirim metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

İşyeri Baskısı, Örgütsel Psikoloji, Bileşik Güvenirlik, Lütfi Sürücü, Likert Ölçeği.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Lütfi Sürücü (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri hakkında sorumlu yazar Lütfi Sürücü ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Surucu, L., Maslakci, A., & Sesen, H. (2020). Zorunlu Vatandaşlık Davranışı Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Business and Economics Research Journal, 11(2), 571-579. doi: 10.20409/berj.2020.268. (Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: berjournal.com)

Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of marketing research, 18(1), 39-50.

Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297-334.

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2006). Multivariate data analysis (6th ed.). Pearson Education Inc.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: zorunlu-vatandaşlık-davranışı-ölçeği-toad.pdf

[quads id=5]

Zorunlu Vatandaşlık Davranışı Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 5’li Likert (1= Kesinlikle Katılmıyorum – 5= Kesinlikle Katılıyorum)

1. Çalıştığım yerdeki yöneticiler, çalışanlarına resmi görevlerinin dışında ekstra faaliyetlerde bulunmaları için baskı uygular.
2. Çalıştığım yerde herhangi bir resmi ödül olmadan, normal çalışmam gereken sürelerin dışında ekstra sürelerde çalışmak için sosyal bir baskı vardır.
3. Görevimi yaparken, resmi işlerimin dışında ekstra çaba harcamam için bir beklenti olduğunu hissediyorum.
4. Yeterli zamanım ya da enerjim olmadığında bile, kendi işlerimin dışında benden diğer çalışanların işlerine de yardımcı olmam konusunda bir baskı olduğunu hissediyorum.
5. İsteğim olmamasına karşın, normal yapmam gereken işlerin dışında, amirime yardım etmem konusunda üzerimde bir baskı olduğunu hissediyorum.