Öğretmenler İçin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği

Özet

Bu ölçek, Özden Kepenek tarafından 2008 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin çalıştıkları eğitim kurumlarında sergiledikleri gönüllü, resmi görev tanımlarının ötesine geçen davranışlar bütünü olan Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD) düzeylerini belirlemektir. Çalışma, özellikle öğretmenlik meslek etik ilkelerinin bu davranışlar üzerindeki potansiyel etkisini Kocaeli ili örneği üzerinden incelemek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, eğitim ortamlarında bireysel fedakarlığı, meslektaşlar arası yardımlaşmayı ve kurumun genel başarısına yönelik isteğe bağlı katkıları ölçerek, örgütsel etkinliğin artırılmasına yönelik önemli psikometrik veriler sağlamaktadır. Geliştirme süreci, güvenirlik ve geçerlik çalışmalarını içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, Öğretmen, Eğitim Yönetimi, Psikometri, Etik İlkeler, Geçerlik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Özden KEPENEK

Amaç

Öğretmenler İçin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği’nin birincil amacı, öğretmenlerin kendi okullarında sergiledikleri, resmi olarak zorunlu tutulmayan ancak örgütün işleyişi ve sosyal ortamı için hayati önem taşıyan gönüllü davranışları sistematik olarak ölçmektir. Bu davranışlar, meslektaşlara yardım etmekten, kurumsal toplantılara gönüllü katılmaya kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına, öğretmenlerin örgütsel iklime yaptıkları katkının derecesini belirleme ve bu davranışları etkileyen faktörleri (bu çalışmada etik ilkeler) analiz etme imkanı sunar. Böylece, eğitim yönetiminde örgütsel bağlılığı ve proaktif davranışları teşvik etmeye yönelik stratejiler geliştirilebilir.

Yapı

Ölçek, örgütsel psikoloji alanının temel kavramlarından biri olan Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD) yapısını hedeflemektedir. ÖVD, genellikle Nezaket, Vicdanlılık, Sportmenlik, Centilmenlik ve Fedakarlık gibi farklı boyutlardan oluşan çok yönlü bir yapıdır.

Bu ölçek, öğretmenlerin görevlerini fazlasıyla yerine getirme istekliliklerini ve kurumun genel refahına yönelik sorumluluk alma eğilimlerini ölçerek, eğitim örgütlerindeki sosyal sermayenin ve gönüllülük düzeyinin anlaşılmasına katkıda bulunur. Ölçek maddeleri, öğretmenlerin okul kültürüne ne ölçüde pozitif katkı sağladığını belirlemeye odaklanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin ölçülmek istenen yapıyı doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Bu çalışmalar kapsamında, ölçeğin yapısal uygunluğunu destekleyen yakınsama geçerliliği analiz edilmiştir.

Yakınsama geçerliliğini saptamak için, aynı boyutta yer alan değişkenler arasındaki korelasyon katsayıları incelenmiştir. Yapılan analizler, değişkenler arasındaki korelasyonların hem yüksek değerde olduğunu hem de istatistiksel olarak %1’lik anlamlılık düzeyinde anlamlı olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, Öğretmenler İçin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği’nin ölçtüğü yapının teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla güçlü bir uyum içinde olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliğini, yani ölçümlerdeki tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek amacıyla iç tutarlılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla, psikometrik araştırmalarda standart kabul edilen Cronbach’ın alfa kat sayısı hesaplanmıştır.

Kaynak materyalde spesifik alfa katsayısı değeri belirtilmemiş olsa da, bu yöntemin kullanılması, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ne kadar homojen ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünün araştırıldığını göstermektedir. Yüksek bir Cronbach alfa değeri, ölçeğin güvenilirliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu işaret edecektir.

Faktör Analizi

Ölçeğin temel boyutlarını ve altında yatan yapısal bileşenlerini ortaya çıkarmak için kullanılan faktör analizine dair detaylı bulgular (örneğin, kaç faktör elde edildiği, faktör yükleri) kaynak özetinde yer almamaktadır. Ancak, ölçeğin geliştirme aşamasında olduğu göz önüne alındığında, yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla faktör analizinin uygulandığı varsayılmaktadır.

Örgütsel Vatandaşlık Davranışı genellikle çok boyutlu bir yapı olduğundan, bu ölçeğin de büyük ihtimalle birden fazla faktörden oluştuğu düşünülmektedir. Ölçeği kullanacak araştırmacıların, faktör yapısını netleştirmek için orijinal yüksek lisans tezine başvurması veya kendi örneklemlerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi yapması önerilir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 5’li Likert Tipi Ölçek. Derecelendirme formatı 1 (hiçbir zaman) ile 5 (her zaman) arasında değişen beş seçeneği içermektedir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğretmenler (Eğitim Profesyonelleri)

Age Group: Belirtilmemiştir (Çalışan yetişkin nüfus).

Population Details: Kocaeli ilinde görev yapan öğretmenler örneklem olarak kullanılmıştır. Ölçek, Türk eğitim sistemindeki öğretmenler için geçerlidir.

Test Methodology: Bu araç, yüksek lisans tezi kapsamında psikometrik yöntemler (yakınsama geçerliliği ve Cronbach alfa) kullanılarak geliştirilmiş bir öz bildirim anketidir.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Bağlılık, Okul Yönetimi, Eğitim, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli, Eğitim Etiği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Özden Kepenek (2008 çalışması sırasında Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, Özden Kepenek tarafından 2008 yılında akademik bir çalışma (Yüksek Lisans Tezi) amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif ücretleri hakkında bilgi kaynakta yer almamaktadır.

Akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için, yazar Özden Kepenek veya Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nden izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin orijinal yüksek lisans tezi ve ekleri aracılığıyla elde edilen PDF dosyası aşağıdaki adresten indirilebilir: ogretmenler-icin-orgutsel-orgutsel-vatandaslik-davranisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Kepenek, Ö. (2008). Öğretmenlik meslek etik ilkelerinin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisi (Kocaeli ili örneği) (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
• Tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi Erişim Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Öğretmenler İçin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri (soru veya ifadeler) kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesine ve puanlama yönergelerine ulaşmak için Özden Kepenek’in 2008 tarihli yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.