Örgütsel Vatandaşlık Düzeyi Ölçeği

Özet

Örgütsel Vatandaşlık Düzeyi Ölçeği, çalışanların gönüllü olarak iş tanımlarının ötesinde sergiledikleri yapıcı ve yardımcı davranışları, yani Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD) düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkiye’deki adaptasyon ve psikometrik özelliklerinin belirlenmesi, özellikle hemşirelik alanında gerçekleştirilmiştir. Altuntaş ve Baykal (2010) tarafından yürütülen bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve sağlık sektöründeki kullanım potansiyelini ortaya koymaktadır.

Ölçek, bireylerin kurumsal hedeflere ulaşmadaki istekliliklerini, iş arkadaşlarına yardım etme eğilimlerini ve örgütsel bağlılıklarını değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin uyarlama çalışması, geçerlik ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiş olup, sağlık hizmetleri gibi yoğun ekip çalışması gerektiren alanlarda ÖVD’nin araştırılması için sağlam bir temel sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Vatandaşlık Düzeyi Ölçeği, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı, ÖVD, Uyarlama, Hemşirelik, Psikometri, Örgütsel Psikoloji.

Yazarlar

Serap Altuntaş, Ülkü Baykal

Amaç

Örgütsel Vatandaşlık Düzeyi Ölçeği’nin temel amacı, çalışanların resmi görev tanımlarının ötesinde, örgütsel etkinliği artıran ve kuruma fayda sağlayan gönüllü davranışlarının şiddetini ve sıklığını ölçmektir. Bu uyarlama çalışmasının özel amacı ise, ölçeğin Türkçe formunun hemşirelik popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılıp kullanılamayacağını tespit etmektir.

Bu ölçek, yöneticilere ve araştırmacılara, çalışan motivasyonu, iş tatmini ve örgütsel iklim gibi faktörlerle ÖVD arasındaki ilişkileri inceleme imkanı sunarak, kurum içindeki proaktif davranışları teşvik etme stratejileri geliştirmelerine yardımcı olmayı hedefler.

Yapı

Ölçek, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı (ÖVD) yapısını ölçmektedir. ÖVD, genellikle Dennis Organ tarafından tanımlanan ve beş temel boyutta incelenen, doğrudan ödül sistemiyle bağlantılı olmayan, bireysel takdir yetkisiyle sergilenen davranışlar bütünüdür. Bu davranışlar, örgütün sosyal ve psikolojik çevresinin kalitesini artırır.

ÖVD yapısı tipik olarak şu boyutları içerir (orijinal ölçeğin yapısı bu boyutlardan türetilmiş olabilir): Özveri (Altruism), Nezaket (Courtesy), Sportmenlik (Sportsmanship), Vicdanlılık (Conscientiousness) ve Sivil Erdem (Civic Virtue). Ölçek, bu gönüllü katkıların çalışanlar tarafından ne ölçüde benimsendiğini belirlemeyi amaçlar.

Geçerlik

Altuntaş ve Baykal (2010) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve içerik geçerlik analizleri yapılmıştır. Çalışmanın başlığı, ölçeğin Türk hemşire popülasyonunda geçerliliğinin incelendiğini göstermektedir. Geçerlik çalışmaları genellikle faktör analizi (yapı geçerliği) ve ilgili diğer ölçüm araçlarıyla korelasyon (ölçüt geçerliği) yöntemlerini içerir.

Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formunda korunup korunmadığı, faktör yüklerinin yeterli olup olmadığı ve ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı temsil edip etmediği geçerlik çalışmaları kapsamında değerlendirilmiştir. (Not: Kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiştir, ancak uyarlama çalışmasının birincil amacı geçerliği tesis etmektir.)

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Altuntaş ve Baykal (2010) tarafından Türk hemşire örneklemi üzerinde yapılmıştır. Güvenirlik, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü gösteren kritik bir psikometrik özelliktir. Bu tür uyarlama çalışmalarında genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı kullanılmaktadır.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir ve bu, ölçeğin Türk kültüründe hemşirelik bağlamında güvenilir bir araç olarak kullanılabileceği anlamına gelir. (Not: Kaynakta spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemiştir.)

Faktör Analizi

Örgütsel Vatandaşlık Düzeyi Ölçeği’nin uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe versiyonunda da doğrulanıp doğrulanmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri (genellikle Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Bu analizler, ÖVD yapısının çok boyutlu doğasını ortaya koyar ve maddelerin hangi alt boyutlara ait olduğunu gösterir.

Faktör analizinin başarısı, ölçeğin yapı geçerliğini destekler ve ölçeğin teorik temellerle uyumlu olduğunu kanıtlar. Bu analiz, ölçeğin hemşirelik popülasyonunda kullanıldığında da beklenen teorik boyutları (örneğin, özveri, sivil erdem) ölçtüğünü doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Kaynakta kesin format belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçeklerde yaygındır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışanlar, özellikle sağlık hizmetleri personeli

Yaş Grubu: Yetişkin çalışanlar

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki hemşireler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Davranış, Örgütsel Psikoloji, Hemşirelik Yönetimi, Adaptasyon Çalışması, İş Yerinde Gönüllülük, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Serap Altuntaş)

Yazışma Adresi: Sağlanmamıştır.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Altuntaş ve Baykal’ın 2010 yılında yayımlanan makalesi ile bilimsel literatüre kazandırılmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazar iznine tabi olması muhtemeldir. İzin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Serap Altuntaş ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Testin yayımlandığı yıl: 2010.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: orgutsel-vatandaslik-duzeyi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Altuntaş, S. ve Baykal, Ü. (2010). Örgütsel Vatandaşlık Düzeyi Ölçeği’nin hemşirelikte geçerlik ve güvenirliği. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(3), 7-16.

Örgütsel Vatandaşlık Düzeyi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğe ait orijinal maddeler, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır ve bu nedenle burada listelenememektedir. Ölçek maddelerine erişim için Altuntaş ve Baykal (2010) makalesine başvurulması gerekmektedir.