Örgütlerarası Vatandaşlık Davranışı Ölçeği

Özet

Bu ölçek, Mahmut Özdevecioğlu tarafından 2009 yılında geliştirilen ve işletmeler arasındaki işbirliği ve uyumu teşvik eden gönüllü davranışları, yani Örgütlerarası Vatandaşlık Davranışı (ÖVDO) yapısını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, toplam 23 maddeden oluşmakta olup, dört temel alt boyutu kapsamaktadır: Örgütlerarası Yardımlaşma, Bilgi Paylaşımı, Centilmenlik ve Uyum. Ölçek, yanıtlayıcıların bu davranışları ne sıklıkla sergilediğini belirlemek üzere 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır.

Yapılan güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tüm alt boyutlarında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Bu ölçek, kurumlararası ilişkilerin kalitesini ve işbirliği potansiyelini değerlendirmede önemli bir araç olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örgütlerarası Vatandaşlık Davranışı, ÖVDO, Kurumlararası İlişkiler, İşbirliği, Ölçek Geliştirme, Örgütsel Davranış, Yönetim Psikolojisi.

Yazarlar

Mahmut Özdevecioğlu

[quads id=5]

Amaç

Örgütlerarası Vatandaşlık Davranışı Ölçeği’nin (ÖVDO) temel amacı, işletmelerin resmi yükümlülüklerinin ötesinde, işbirliği içinde oldukları diğer işletmelere karşı gönüllü olarak sergiledikleri yapıcı ve destekleyici davranışları sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu davranışlar, rekabetçi ortamlarda dahi uzun vadeli ilişkileri ve karşılıklı faydayı destekleyen kritik unsurlardır.

Ölçek geliştirme çalışması, bu kavramın teorik çerçevesini oluşturmayı ve Türkiye bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, yöneticilerin kurumlararası ilişkilerdeki vatandaşlık davranışlarının düzeyini tespit etmeleri ve bu davranışları teşvik edecek stratejiler geliştirmeleri amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, kurumlararası bağlamda ortaya çıkan ve dört temel faktör altında gruplandırılan Örgütlerarası Vatandaşlık Davranışı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, işletmelerin sadece kendi menfaatlerini değil, aynı zamanda işbirliği yaptıkları diğer işletmelerin başarısını da gözeten, proaktif ve etik davranışları içerir.

Dört alt boyut, davranışsal olarak farklı yönleri ele alır: Yardımlaşma (kaynak veya araç paylaşımı), Bilgi Paylaşımı (rekabet unsuru olmayan stratejik bilgilerin aktarılması), Centilmenlik (diğer işletmeyi tavsiye etme gibi iyi niyet gösterileri) ve Uyum (karşı işletme menfaatine kendi menfaatinden feragat etme).

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında, yapı geçerliği temel olarak faktör analizi yoluyla incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda ortaya çıkan 4 faktörlü (alt boyutlu) yapı, Örgütlerarası Vatandaşlık Davranışı kavramının teorik çerçevesiyle uyumlu bulunmuştur.

Kaynak içerikte spesifik korelasyon veya kriter geçerliği istatistikleri sunulmamış olsa da, ölçeğin geliştirme aşamasında kapsamlı bir teorik inceleme ve faktör yüklerinin analizi yapılarak yapısal bütünlüğünün sağlandığı belirtilmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, hem zamansal kararlılığı ölçen test-tekrar test yöntemiyle hem de maddelerin tutarlılığını ölçen iç tutarlılık (Cronbach Alfa) katsayıları ile sorgulanmıştır. Toplam 23 maddeden oluşan ölçek, yüksek güvenirlik değerleri sergilemiştir.

Alt boyutların iç tutarlılık (Cronbach Alfa) değerleri, birinci ve ikinci ölçümler için sırasıyla aşağıdaki gibi rapor edilmiştir:

• Örgütlerarası Yardımlaşma: .842 (1. Ölçüm) ve .855 (2. Ölçüm)
• Örgütlerarası Bilgi Paylaşımı: .745 (1. Ölçüm) ve .762 (2. Ölçüm)
• Örgütlerarası Centilmenlik: .863 (1. Ölçüm) ve .802 (2. Ölçüm)
• Örgütlerarası Uyum: .712 (1. Ölçüm) ve .709 (2. Ölçüm)

Rapor edilen tüm alfa değerlerinin .70 eşiğinin üzerinde olması, ölçeğin dört boyutunun da yüksek seviyede iç tutarlılığa sahip olduğunu ve ölçümde kararlılık gösterdiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Örgütlerarası Vatandaşlık Davranışı Ölçeği, keşfedici faktör analizi sonucunda dört ana alt boyuta ayrılmıştır. Bu dört faktör, ölçeğin toplam 23 maddesini kapsamaktadır.

1. Örgütlerarası Yardımlaşma: 8 maddeden oluşmaktadır.
2. Örgütlerarası Bilgi Paylaşımı: 5 maddeden oluşmaktadır.
3. Örgütlerarası Centilmenlik: 6 maddeden oluşmaktadır.
4. Örgütlerarası Uyum: 4 maddeden oluşmaktadır.

Bu çok boyutlu yapı, kurumsal işbirliği davranışlarını detaylı bir şekilde analiz etme olanağı sunmakta ve her bir faktörün bağımsız olarak değerlendirilmesine imkan vermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 4 alt boyut ve 23 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği. Derecelendirme, 5’li Likert tipi olup, (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) şeklinde puanlanmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Kurumlararası ilişkilerde aktif rol alan profesyoneller ve yöneticiler.

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Özellikle tedarik zincirleri, ortak girişimler veya yoğun işbirliği ağları içinde bulunan işletme çalışanları.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme çalışması, test-tekrar test ve iç tutarlılık analizleri ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Örgütlerarası Yardımlaşma, Kurumlararası Uyum, Centilmenlik, Bilgi Paylaşımı, Ölçek Geliştirme, Mahmut Özdevecioğlu.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Kurum E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2009 yılında Mahmut Özdevecioğlu tarafından geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ticari amaçlı kullanıma ilişkin ücretlendirme detayları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi DergiPark üzerinden erişilebilir durumdadır: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanına ise şu bağlantıdan erişilebilir: orgutlerarasi-vatandaslik-davranisi-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

Özdevecioğlu, M. (2009). Örgütlerarası Vatandaşlık Davranışları: Teorik Çerçeve ve Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (33), 47-67.

[quads id=5]

Örgütlerarası Vatandaşlık Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. Ölçek, 4 alt boyut ve 23 maddeden oluşmaktadır.

• Örgütlerarası Yardımlaşma (8 m): İhtiyaç duyulan araç, gereç ve malzemeleri kısa süreliğine ödünç veririz.
• Örgütlerarası Bilgi Paylaşımı (5 m): Rekabet unsuru olmayan çok önemli bazı bilgileri paylaşırız.
• Örgütlerarası Centilmenlik (6 m): Başka işletmelere işbirliği yaptığımız işletmeyi tavsiye ederiz.
• Örgütlerarası Uyum (4 m): Bazen kendi menfaatimiz olan hususlardan karşı işletme adına vazgeçeriz.