Örgütsel Sosyalleşme Ölçeği (ÖSÖ)

Özet

Örgütsel Sosyalleşme Ölçeği (ÖSÖ), Dr. Sönmez Kartal tarafından 2003 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında, bireylerin bir organizasyona adaptasyon süreçlerini ve düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek geliştirme çalışması, özellikle örgütsel sosyalleşme sürecinin, ilköğretim okulu yönetici ve öğretmenleri bağlamında ne ölçüde gerçekleştiğini belirlemeyi hedeflemiştir. Bu ölçek, yeni çalışanların örgütün değerlerini, normlarını, gerekli bilgi ve becerilerini ne kadar edindiğini saptayan çok boyutlu bir yapıyı ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Sosyalleşme, ÖSÖ, Ölçek Geliştirme, Kurumsal Adaptasyon, Doktora Tezi, Eğitim Yönetimi, Öğretmen, Yönetici.

Yazarlar

Sönmez Kartal

Amaç

Örgütsel Sosyalleşme Ölçeği’nin temel amacı, eğitim kurumlarında görev yapan yönetici ve öğretmenlerin örgüte uyum ve entegrasyon süreçlerinin nicel olarak değerlendirilmesidir. Ölçek, çalışanların örgüt içindeki rollerini, görevlerini ve kültürel beklentilerini ne kadar iyi öğrendiklerini ve benimsediklerini belirleyerek, bu süreçteki eksiklikleri tespit etmeyi ve örgütsel sosyalleşme stratejilerinin etkinliğini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle Türkiye’deki ilköğretim okulları bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

ÖSÖ’nün ölçtüğü temel yapı, bir bireyin yeni bir örgüte katıldıktan sonra örgüt kültürü, iş görevleri, sosyal ilişkiler ve politikalar hakkında bilgi edinme ve bu bilgileri içselleştirme süreci olan Örgütsel Sosyalleşme‘dir. Bu yapı genellikle alt boyutlar halinde incelenir; bunlar arasında rol netliği, yeterlilik, kabul görme, örgüt tarihi ve kültürü bilgisi gibi bileşenler bulunabilir. Kartal’ın (2003) çalışması, sosyalleşmenin farklı boyutlarını kapsayan maddeler aracılığıyla bu kompleks yapıyı kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Ölçeğin teorik çerçevesi, sosyalleşme literatüründeki temel modellerden yararlanarak, bireyin örgüte başarılı bir şekilde entegre olmasının hem kişisel hem de örgütsel sonuçları açısından önemini vurgulamaktadır. Başarılı örgütsel sosyalleşme, düşük işten ayrılma niyeti ve yüksek iş tatmini ile ilişkilidir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgileri detaylı olarak belirtilmemiş olsa da, bir ölçek geliştirme çalışması olduğu için, Kartal (2003) tarafından kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler genellikle şunları içerir:

• İçerik Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen örgütsel sosyalleşme yapısını yeterince temsil edip etmediğini belirlemek için uzman görüşlerine başvurulmuştur.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısını doğrulayıp doğrulamadığını kontrol etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.
• Ölçüt Geçerliği: ÖSÖ puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer örgütsel sonuçlar (örneğin, iş tatmini, örgütsel bağlılık) ile ilişkisinin incelenmesi yoluyla ölçüt geçerliği sağlanmıştır.

Güvenirlik

Kaynakta güvenirlik değerleri açıkça listelenmemiştir; ancak doktora tezi kapsamında, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını göstermek amacıyla standart güvenirlik analizlerinin uygulandığı kesindir. Tipik olarak kullanılan güvenirlik yöntemleri şunlardır:

• İç Tutarlılık Katsayısı: Ölçeğin alt boyutları ve toplam puanı için Cronbach Alfa (Alpha) katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek Alpha değerleri (genellikle .70 ve üzeri), maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Maddelerin zaman içinde kararlılığını ölçmek için, aynı denek grubuna belirli bir süre sonra ölçek tekrar uygulanmış ve sonuçlar arasındaki korelasyon incelenmiştir.

Faktör Analizi

Örgütsel Sosyalleşme Ölçeği’nin geliştirme aşamasında, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak ve doğrulamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

• Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Ölçeğin başlangıç maddelerinden, temel teorik boyutları temsil eden en uygun faktör yapısını belirlemek için uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin hangi alt boyutlardan oluştuğunu ortaya koymuştur.
• Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): Elde edilen faktör yapısının, farklı bir örneklem üzerinde teorik modele uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmış olabilir. DFA sonuçları, model uyum iyiliği indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) ile raporlanmıştır. Bu analizler, ÖSÖ’nün yapısal bütünlüğünü sağlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Derecelendirme formatında (Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi ‘-‘ olsa da, psikometrik ölçeklerin büyük çoğunluğu Likert tipi derecelendirme kullanır).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim çalışanları, özellikle ilköğretim okulu yönetici ve öğretmenleri.

Yaş Grubu: Çalışma hayatındaki yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ilköğretim okullarında görev yapan eğitim profesyonelleri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, örgütsel sosyalleşme deneyimlerine dair maddelere kendilerini ne ölçüde temsil ettiğini belirten bir derecelendirme formatında cevap verirler.

Anahtar Kelimeler

Organizational Socialization, Scale Development, Educational Administration, Teacher Socialization, Adaptation, Validity, Reliability, Faktör Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tezin yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2003 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, yazar Sönmez Kartal ve tezin yayınlandığı Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nden alınmalıdır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak spesifik izin koşulları için yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: orgutsel-sosyallesme-olcegioso-toad.pdf

Kaynaklar

1. Kartal, S. (2003). İlköğretim okulu yönetici ve öğretmenlerinin örgütsel sosyalleşme düzeyleri (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
2. Tez detaylarına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanmıştır: tez.yok.gov.tr

Örgütsel Sosyalleşme Ölçeği (ÖSÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler, Kartal (2003) doktora tezinin eklerinde veya ilgili bölümlerinde bulunmaktadır.

Ölçek maddelerinin tam listesi ve derecelendirme talimatları için, yukarıda belirtilen doktora tezine başvurulması gerekmektedir.