Örgütsel Ayrımcılık Ölçeği

Özet

Örgütsel Ayrımcılık Ölçeği (ÖAÖ), G. Çelik tarafından 2011 yılında hazırlanan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin algıladıkları örgütsel ayrımcılık düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir. Çalışma, özellikle ilköğretim okullarındaki öğretmenlerin karşılaştığı ayrımcılığın boyutlarını ortaya koymayı ve bu ayrımcılığın öğretmenlerin tükenmişlik düzeyleri üzerindeki potansiyel etkisini araştırmayı hedeflemiştir. Ölçek, kurumsal ortamlarda adaletsiz muamele algısını ölçen geliştirme tipi bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Ayrımcılık, Tükenmişlik, Öğretmen, İlköğretim, Ölçek Geliştirme, Ayrımcılık, Kurumsal Adalet.

Yazarlar

G. Çelik

Amaç

Örgütsel Ayrımcılık Ölçeği, bir kurum içerisindeki çalışanların, performans dışı faktörlere (cinsiyet, kıdem, siyasi görüş, kişisel ilişkiler vb.) dayalı olarak maruz kaldıklarını düşündükleri haksız veya eşit olmayan muameleleri saptamak amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin birincil kullanım amacı, özellikle ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin örgütsel süreçler (terfi, ödüllendirme, görevlendirme) sırasında yaşadıkları ayrımcılık algısının yoğunluğunu ölçmektir.

Bu araç, örgütsel psikoloji ve eğitim yönetimi alanlarında, çalışma ortamındaki adaletsizliklerin ve bunun sonucunda ortaya çıkan olumsuz sonuçların (örneğin tükenmişlik) incelenmesine olanak tanır. Ölçek, yöneticilere ve araştırmacılara, kurumsal eşitlik politikalarının etkinliğini değerlendirmede somut veriler sunmayı hedefler.

Yapı

Örgütsel Ayrımcılık Ölçeği, temel olarak çalışanların iş yerinde deneyimlediği veya algıladığı ayrımcılık olgusunu ölçmektedir. Bu yapı, genellikle örgütsel adalet teorileri çerçevesinde ele alınır, ancak spesifik olarak ayrımcılığın farklı boyutlarını (örneğin, dağıtımsal ayrımcılık, prosedürel ayrımcılık) hedef alabilir. Ölçeğin geliştirildiği tezde, bu ayrımcılığın öğretmenlerin psikolojik iyi oluşları üzerindeki etkisine odaklanılmıştır.

Ölçeğin alt boyutları ve faktör yapısı, kullanılan örneklemdeki öğretmenlerin algıladığı haksızlık türlerine göre şekillendirilmiştir. Tipik olarak, örgütsel ayrımcılık; iletişim, kaynak dağıtımı, değerlendirme ve terfi süreçleri gibi temel örgütsel işlevler üzerinden deneyimlenen eşitsizlikler olarak kavramsallaştırılır.

Geçerlik

Ölçek, yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiği için, geçerlik çalışmalarının titizlikle yürütüldüğü varsayılmaktadır. Geçerlik çalışmaları genellikle yapı geçerliği (faktör analizi), kapsam geçerliği (uzman görüşü) ve ölçüt bağıntılı geçerliği içerir. Ancak orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir.

Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, ölçek maddelerinin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek için faktör analizi yöntemleri (açımlayıcı ve/veya doğrulayıcı) kullanılmıştır. Detaylı geçerlik analizleri ve sonuçları, G. Çelik’in 2011 tarihli yüksek lisans tezinde bulunmaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçme aracının ölçtüğü özelliği tutarlı bir şekilde ölçebilme yeteneğini ifade eder. Örgütsel Ayrımcılık Ölçeği’nin güvenirlik analizlerinde, iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı) kullanılmıştır. Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme sürecinin bir parçası olarak bu katsayının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olduğu varsayılmaktadır.

Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği veya eşdeğer formlar güvenirliği gibi diğer güvenirlik yöntemleri de uygulanmış olabilir. Ölçeğin istatistiksel güvenirlik sonuçları ve kullanılan yöntemler hakkındaki ayrıntılı bilgiye, tezin tam metni üzerinden ulaşılabilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin belirlenmesinde kilit rol oynayan faktör analizi, ölçek maddelerinin kaç farklı boyutta toplandığını ve bu boyutların örgütsel ayrımcılık yapısını ne kadar iyi açıkladığını ortaya koyar. Geliştirme aşamasında, verilerin faktör analizine uygunluğunu test etmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Küresellik Testi gibi istatistikler kullanılmıştır.

Faktör yapısının belirlenmesinde, maddelerin faktör yük değerleri incelenmiş ve kuramsal beklentilere uygun alt boyutlar oluşturulmuştur. Bu alt boyutlar, muhtemelen ücret/ödül ayrımcılığı, yönetimsel muamele ayrımcılığı veya sosyal dışlama ayrımcılığı gibi kurumsal ayrımcılığın farklı tezahürlerini temsil etmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Self-Report)

Format: Orijinal kaynakta belirtilmemiş olsa da, psikometrik ölçek geliştirme standartlarına uygun olarak, büyük olasılıkla 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatındadır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Çalışanlar (Özelde Eğitim Sektörü Çalışanları)

Age Group: Yetişkinler (Çalışan öğretmenler)

Population Details: İlköğretim okullarında görev yapan öğretmenler.

Test Methodology: Kağıt tabanlı veya dijital ortamda uygulanabilen, bireylerin kendi algılarını raporladığı anket formudur.

Anahtar Kelimeler

Örgüt Yönetimi, Eğitim Kurumları, Psikometrik Özellikler, Örgütsel Ayrımcılık, Likert Ölçeği, Kurumsal Psikoloji.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, G. Çelik’in 2011 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari kullanımı veya bilimsel araştırmalarda kullanımı için gerekli izinler, yazarın kendisine veya tezin bağlı olduğu Sakarya Üniversitesi’ne danışılarak alınmalıdır. Ölçek, akademik bir çalışma ürünü olduğu için genellikle bilimsel araştırmalarda ücretsiz olarak kullanılabilir, ancak yazara atıf yapılması zorunludur.

Test Yılı: 2011

Kaynaklar

Çelik, G. (2011). İlköğretim okullarında örgütsel ayrımcılık ve öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.

Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: orgutsel-ayrimcilik-olcegi-toad.pdf

Örgütsel Ayrımcılık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içeriğinde yer almamaktadır. Maddeler, G. Çelik’in 2011 tarihli yüksek lisans tezinin ekler bölümünde veya ilgili akademik yayında bulunabilir.