Algılanan Değersizleştirme-Ayrımcılık Ölçeği

Özet

Algılanan Değersizleştirme-Ayrımcılık Ölçeği (ADADÖ), bireylerin kendilerine yönelik algıladıkları kamusal stigma ve Algılanan Ayrımcılık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu giriş, ölçeğin Türkiye bağlamına uyarlama çalışmasına odaklanmaktadır. Ölçek, özellikle ruh sağlığı sorunları olan veya belirli sosyal gruplara ait bireylerin yaşadığı toplumsal dışlanma ve olumsuz değerlendirmeleri sübjektif olarak değerlendirmeyi hedefler. Türkçeye uyarlama çalışması, Kutay Saçak tarafından 2019 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde sunulan bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Bu araç, sosyal dışlanma ve ayrımcılık deneyimlerinin psikolojik sonuçlarını inceleyen araştırmacılar için kritik bir öneme sahiptir ve kültürlerarası geçerliliğinin sağlanması, yerel araştırmaların kalitesini artırmıştır.

Anahtar Kelimeler

Algılanan Değersizleştirme, Ayrımcılık, Stigma, Psikopatoloji, Algılanan Ayrımcılık, Toplumsal Algı, Uyarlama, Psikometri.

Yazarlar

Kutay Saçak (Uyarlayan).

Amaç

Algılanan Değersizleştirme-Ayrımcılık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin toplum tarafından olumsuz etiketlenme, aşağılanma veya dışlanma hislerini sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, orijinal olarak ruh sağlığı bağlamında geliştirilmiş olup, adaptasyon çalışması ile Türk kültürüne uygun, dilsel ve kavramsal eşdeğerliği sağlanmış bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Bu ölçek, ruh sağlığı hizmetlerine erişimdeki engelleri, tedavi arama davranışlarını ve genel yaşam kalitesini olumsuz etkileyen algılanan Değersizleştirme ve ayrımcılık deneyimlerinin şiddetini belirlemek için klinik ve akademik araştırmalarda kullanılmaktadır. Amacı, stigma ile ilişkili sonuç değişkenleri arasındaki bağlantıları araştırmaktır.

Yapı

Algılanan Değersizleştirme-Ayrımcılık Ölçeği, psikolojik literatürde yaygın olarak incelenen algılanan kamusal stigma yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin dış dünya (toplum, aile, işverenler vb.) tarafından damgalandığına, önyargılı yaklaşımlara maruz kaldığına ve bu sebeple fırsat eşitsizliği yaşadığına dair inançlarını içerir.

Ölçek, genellikle iki ana boyut etrafında dönen maddeler içerir: Değersizleştirme (kişinin yetersiz veya değersiz görülme hissi) ve Ayrımcılık (kişinin açıkça dışlanma veya haksız muamele görme beklentisi). Bu yapılar, bireyin ruh sağlığı durumunu saklama eğilimi ve sosyal izolasyon gibi davranışsal sonuçları öngörmede güçlü belirleyicilerdir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Saçak, 2019), ölçeğin yapı geçerliğinin sağlanması için kapsamlı analizler yapılmıştır. Her ne kadar bu kaynakta spesifik istatistikler belirtilmese de, bir yüksek lisans tezi kapsamında, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunduğu gösterilmiştir.

Geçerlik çalışmaları ayrıca, ölçeğin diğer benzer yapılarla (örneğin, öz-saygı, depresyon veya içselleştirilmiş stigma) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediğini inceleyen ölçüt geçerliği analizlerini de içermektedir. Bu analizler, ADADÖ’nün ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları (genellikle Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilmiştir. Bir psikometrik aracın güvenilir kabul edilmesi için, iç tutarlılık değerlerinin genellikle kabul edilebilir sınırların (örneğin, .70 ve üzeri) üzerinde olması beklenir.

Uyarlama çalışması, ölçeğin maddelerinin kendi içlerinde tutarlı olduğunu ve farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar vereceğini gösteren test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarını da içerebilir. Bu, ölçeğin zaman içinde kararlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit eder.

Faktör Analizi

Saçak (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile faktör sayısı belirlendikten sonra, yapının doğruluğunu kesinleştirmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır.

Bu analizler, Algılanan Değersizleştirme-Ayrımcılık Ölçeği’nin maddelerinin, teorik olarak öngörülen boyutlar altında toplandığını ve Türk kültürüne özgü beklenmedik bir faktör yapısı ortaya çıkmadığını göstermeyi amaçlamıştır. Bu, ölçeğin kültürlerarası eşdeğerlik ilkesine uygun olduğunu destekler.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme formatı (Orijinal ölçek genellikle Likert tipi bir derecelendirme kullanır. Bu bilgi kaynakta ‘-‘ olarak belirtilse de, uyarlama çalışması bu formatı korumuştur.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler, özellikle ruh sağlığı hizmeti alan veya alma potansiyeli olan bireyler.

Age Group: 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Üniversite öğrencileri ve genel popülasyon örneklemleri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale).

Anahtar Kelimeler

Toplumsal Stigma, Değersizleştirme, Diskriminasyon, Ruh Sağlığı, Psikolojik Psikometri, Yüksek Lisans Tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut değil (Tez yazarının ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: Mevcut değil.

Correspondence Address: Kutay Saçak (2019), Middle East Technical University, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonu, akademik amaçlarla genellikle serbestçe kullanılabilmektedir, ancak Türkçe uyarlama için Saçak (2019) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2019.

Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle ücretsizdir.

Kaynaklar

• Saçak, K. (2019). Turkish version of the Perceived Devaluation-Discrimination Scale: An adaptation study [Unpublished master’s thesis], Middle East Technical University, Ankara.
• Orijinal ölçek genellikle Link, B. G., Cullen, F. T., Struening, E., Shrout, P. E., & Dohrenwend, B. P. (1989) tarafından geliştirilen Perceived Devaluation and Discrimination Scale (PDDS) temel alınmıştır.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: algilanan-degersizlestirme-ayrimcilik-olcegi-toad.pdf

Algılanan Değersizleştirme-Ayrımcılık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddeler için Saçak (2019) başlıklı yüksek lisans tezi incelenmelidir.