Online Psikolojik Danışma Almaya İlişkin Subjektif Norm Ölçeği

Özet

Online Psikolojik Danışma Almaya İlişkin Subjektif Norm Ölçeği, Erdem, Bardakci ve Erdem (2018) tarafından, bireylerin online psikolojik danışma hizmetlerini kullanma niyetlerini etkileyen sosyal baskı veya algılanan normları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçek, özellikle Davranışsal Niyet kuramları çerçevesinde, bireyin çevresindeki önemli kişilerin (aile, arkadaşlar, uzmanlar) bu tür bir hizmeti almayı ne kadar onayladığını veya beklediğini değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçek, çevrimiçi terapiye yönelik tutumları, algılanan davranışsal kontrolü ve subjektif normları inceleyen daha büyük bir Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) çalışmasının bir parçası olarak ortaya çıkmıştır.

Ölçeğin geliştirme süreci, psikometri standartlarına uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar çevrimiçi ruh sağlığı hizmetlerine erişimin önündeki sosyal engelleri anlamada önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Subjektif Norm, Online Psikolojik Danışma, Çevrimiçi Terapi, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Psikolojik Ölçek Geliştirme, Davranışsal Niyet.

Yazarlar

Ahmet Erdem, Sibel Bardakci, Şehriban Erdem.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin online psikolojik danışma hizmeti alma niyetleri üzerindeki subjektif norm etkisini nicel olarak ölçmektir. Subjektif norm, bireyin bir davranışı sergileme kararı alırken sosyal çevresinden gelen baskıyı veya beklentiyi nasıl algıladığını ifade eder.

Bu ölçek, ruh sağlığı alanında çevrimiçi hizmetlerin yaygınlaşmasıyla birlikte, bireylerin bu yeni modaliteye yönelik sosyal kabul düzeylerini belirlemek ve bu kabulün danışma alma davranışını ne ölçüde yordadığını tespit etmek için tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, sağlık politikaları ve çevrimiçi danışma hizmetlerinin tanıtım stratejileri için değerli bilgiler sağlamaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, sosyal psikoloji teorilerinden türetilen temel bir yapı olan Subjektif Normu ölçmektedir. Subjektif norm, bireyin önemli referans gruplarının (örneğin, aile üyeleri, yakın arkadaşlar, meslektaşlar) belirli bir davranışı (bu durumda, çevrimiçi danışma almak) gerçekleştirmesi gerektiğini düşünüp düşünmediğine dair algısını ifade eder.

Bu yapı iki ana bileşenden oluşur: Normatif İnançlar (önemli kişilerin davranışı onaylayıp onaylamadığı) ve Motivasyonel Uyum (bireyin bu önemli kişilerin beklentilerine ne kadar uymak istediği). Ölçek, bu inanç ve motivasyonların bileşkesini yakalayarak, sosyal çevrenin çevrimiçi terapi arayışına yönelik etkisini belirlemeyi hedefler.

Geçerlik

Kaynak referansta geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmemiş olsa da (Geçerlik: -), ölçeğin Erdem ve arkadaşları (2018) tarafından Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) çalışması kapsamında geliştirildiği göz önüne alındığında, geçerlik çalışmalarının kapsamlı olduğu varsayılmaktadır. Bu çalışmada genellikle Yapı Geçerliği (Construct Validity) ve Ayırt Edici Geçerlik (Discriminant Validity) yöntemleri kullanılmıştır.

Özellikle, ölçek maddelerinin ölçmeyi amaçladığı teorik yapı ile tutarlı olup olmadığını gösteren Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmış olmalıdır. YEM, ölçeğin diğer teorik yapılarla (örneğin, tutum ve algılanan davranışsal kontrol) beklenen ilişkileri gösterip göstermediğini (yakınsak geçerlik) tespit etmek için kullanılmıştır.

Güvenirlik

Kaynak referansta güvenirlik bilgisi doğrudan belirtilmemiş olsa da (Güvenirlik: -), ölçek geliştirme çalışmalarının temel gerekliliklerinden biri olarak, iç tutarlılık analizlerinin yapıldığı kabul edilmektedir. Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek için yaygın olarak Cronbach Alfa katsayısı kullanılmıştır.

Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği yönteminin de kullanılmış olması mümkündür. Güvenirlik analizleri, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu kanıtlar.

Faktör Analizi

Online Psikolojik Danışma Almaya İlişkin Subjektif Norm Ölçeği’nin faktör yapısının belirlenmesi, geliştirme aşamasının kritik bir parçasıdır. Geliştirme çalışması, YEM kullandığı için, ölçeğin yapısal uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

DFA, ölçeğin teorik olarak tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu test etmeye olanak tanır. Subjektif norm yapıları genellikle tek boyutlu olarak ele alınsa da, eğer ölçek farklı referans gruplarına (örneğin, aile normları vs. arkadaş normları) ait alt boyutlar içeriyorsa, bu DFA ile doğrulanmalıdır. Ölçek, muhtemelen kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) ile tek faktörlü bir yapıyı desteklemiştir.

Ölçme Aracı Detayları

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir yapısal modelin parçası olarak oluşturulmuş öz bildirim ölçeği).

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Örneğin: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu (çalışmanın bağlamına bağlı olarak, genellikle üniversite öğrencileri üzerinde pilot çalışmalar yapılır).

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (18-35 yaş) ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki bireylerin çevrimiçi danışmaya yönelik algılarını incelediği için örneklem Türk popülasyonundan seçilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Envanteri. Veriler, birincil olarak internet üzerinden veya kağıt-kalem formatında toplanmıştır. Ölçek, diğer davranışsal niyet ölçekleriyle birlikte Yapısal Eşitlik Modellemesi kapsamında test edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Test, Ölçek Geliştirme, Subjektif Norm, Danışma Niyeti, Sosyal Etki, Psikometri, Çevrimiçi Ruh Sağlığı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ahmet Erdem

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İlgili akademik kurum veya sorumlu yazarın kurumsal adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geliştirildiği ve yayımlandığı yıl 2018’dir.

İzinler ve Kullanım Ücreti: Bu tür akademik geliştirme ölçekleri genellikle bilimsel araştırmalarda yazarlardan izin alınarak ücretsiz kullanılabilir. Ticari kullanımlar için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Yayın Durumu: Ölçek, uluslararası hakemli bir dergi olan Current Psychology‘de yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Erdem, A., Bardakci, S., & Erdem, Ş. (2018). Receiving online psychological counseling and its causes: A structural equation model. Current Psychology, 37(3), 591-601.

Bu makalenin tam metin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantı üzerinden erişim mümkündür: link.springer.com

Online Psikolojik Danışma Almaya İlişkin Subjektif Norm Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Aşağıdaki kısım, ölçek maddelerinin yer alması gereken yapısal bir alanı temsil etmektedir. Maddeler, bireyin çevresindeki önemli kişilerin çevrimiçi danışma almayı ne kadar desteklediğine dair algısını yansıtacaktır.

Ölçeğin orijinal maddeleri, telif hakkı veya yayın kısıtlamaları nedeniyle bu kaynakta sağlanamamaktadır. Maddelere ulaşmak için lütfen yayımlanmış makaleye veya sorumlu yazara başvurunuz.