Omirilik Bağımsızlık Ölçeği- Versiyon III

Özet

Omurilik Bağımsızlık Ölçeği- Versiyon III (OBÖ-V III), omurilik yaralanması (OY) olan bireylerin fonksiyonel bağımsızlık düzeylerini sistematik ve kapsamlı bir şekilde değerlendirmek için tasarlanmış çok boyutlu bir ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, rehabilitasyon sürecindeki ilerlemeyi objektif kriterlerle izlemek ve tedavi planlamasına rehberlik etmektir. Ölçek, Kesiktaş ve arkadaşları tarafından 2012 yılında Türkiye’de geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak Türkçe konuşan popülasyon için kullanıma uygun hale getirilmiştir. Bu uyarlama, ölçeğin uluslararası alanda kabul görmüş psikometrik özelliklerini koruduğunu göstermektedir.

OBÖ-V III, özellikle hastanın kendi kendine bakım, solunum ve sfinkter yönetimi, mobilite ve yürüme gibi kritik alanlardaki performansını ölçerek, omurilik yaralanması sonrası fonksiyonel durumu değerlendirmede standart bir araç sunar.

Anahtar Kelimeler

Omurilik Bağımsızlık Ölçeği, omurilik yaralanması, fonksiyonel bağımsızlık, rehabilitasyon, uyarlama, SCIM III.

Yazarlar

Kesiktaş, N., Paker, N., Buğdaycı, D., Şencan, S., Karan, A., Müslümanoğlu, L. (Türkçe Uyarlama Çalışması)

Amaç

Omurilik Bağımsızlık Ölçeği- Versiyon III’ün temel amacı, omurilik yaralanması (OY) sonrası hastaların günlük yaşam aktivitelerindeki (GYA) bağımsızlık seviyelerini ölçmektir. Bu araç, özellikle hastanın kendi kendine bakım, solunum ve sfinkter yönetimi, mobilite ve yürüme gibi alanlardaki performansını değerlendirir. Ölçek, rehabilitasyon sürecinde hastanın gösterdiği bağımsızlık düzeyindeki değişimleri doğru bir şekilde saptamak için tasarlanmıştır.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, rehabilitasyon programlarının etkinliğini değerlendirmede ve uzun vadeli prognozu tahmin etmede standartlaştırılmış bir metrik sunar. Türkçeye uyarlanması, Türkiye’deki rehabilitasyon merkezlerinde standardize edilmiş, kültürel açıdan geçerli bir değerlendirme aracı ihtiyacını karşılamıştır.

Yapı

Ölçek, bireyin fiziksel fonksiyonellik ve bağımsızlık düzeyini ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. SCIM III, genellikle üç ana alt boyutta yapılandırılmıştır: Öz Bakım (Self-Care), Solunum ve Sfinkter Yönetimi (Respiration and Sphincter Management), ve Hareketlilik (Mobility).

Bu yapı, sadece motor fonksiyonları değil, aynı zamanda çevresel faktörlere adaptasyonu ve yardımcı cihaz kullanımını da hesaba katar. OBÖ-V III, toplam 19 maddeden oluşur ve bu maddeler, bireyin bağımsızlık seviyesini yansıtan çok aşamalı puanlama sistemleri kullanılarak derecelendirilir. Ölçeğin maksimum puanı 100’dür ve daha yüksek puanlar daha fazla bağımsızlığı işaret eder.

Geçerlik

Kesiktaş ve arkadaşlarının 2012 yılında gerçekleştirdiği Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerliği titizlikle incelenmiştir. Orijinal SCIM III ölçeği, yüksek düzeyde içerik geçerliği ve yapı geçerliği sergilemektedir. Uyarlama çalışması, Türkçe versiyonun, orijinal versiyonun ölçtüğü yapıları doğru bir şekilde yansıttığını doğrulamıştır.

Özellikle, ölçeğin bilinen diğer fonksiyonel bağımsızlık ölçütleri (örneğin, Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçümü (FIM)) ile yüksek korelasyon göstermesi, ölçüt bağımlı geçerliği açısından güçlü kanıtlar sunmaktadır. Bu durum, OBÖ-V III’ün omurilik yaralanması popülasyonunda fonksiyonel durumu değerlendirmek için güvenilir ve geçerli bir alternatif olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışması, OBÖ-V III’ün yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur. Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık (Cronbach alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği (Intra-class Correlation Coefficient – ICC) yöntemleriyle incelenmiştir.

Literatürde ve Kesiktaş vd. çalışmasında, ölçeğin genel olarak mükemmel düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu (genellikle Cronbach alfa > 0.90) belirtilmiştir. Ayrıca, farklı değerlendiriciler arasındaki uyumun (değerlendiriciler arası güvenirlik) yüksek olması, ölçeğin objektifliğini ve klinik uygulamada tutarlılığını desteklemektedir. Bu yüksek güvenirlik sonuçları, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar ürettiğini garanti eder.

Faktör Analizi

Omurilik Bağımsızlık Ölçeği- Versiyon III, orijinal olarak üç ana faktörü temsil eden alt ölçeklere sahiptir: Öz Bakım, Solunum ve Sfinkter Yönetimi ve Hareketlilik. Yapılan doğrulayıcı ve keşfedici faktör analizleri, bu üç faktörlü yapının hem orijinal hem de Türkçe uyarlama versiyonlarında tutarlı olduğunu göstermiştir.

Faktör yüklerinin yüksek olması, her bir maddenin ilgili olduğu ana yapıyı güçlü bir şekilde temsil ettiğini kanıtlar. Bu faktör yapısının kültürel adaptasyondan sonra korunması, ölçeğin Türk popülasyonunda da aynı psikometrik özellikleri sürdürdüğünü teyit etmektedir. Faktör analizi sonuçları, teorik yapının klinik uygulamayla uyumlu olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Fonksiyonel değerlendirme ölçeği (Klinik Gözlem ve Raporlama)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal: İngilizce, İbranice)

Popülasyon Grubu: Omurilik yaralanması olan yetişkinler.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Omurilik yaralanması (travmatik veya nontravmatik) sonrası rehabilitasyon gören veya uzun süreli takip altındaki hastalar.

Test Metodolojisi: Klinik gözlem ve hasta raporuna dayalı derecelendirme. Puanlama 0’dan başlayarak, bağımsızlığın derecesine göre artan puanlarla yapılır.

Anahtar Kelimeler

Fonksiyonel değerlendirme, spinal kord yaralanması, öz bakım, mobilite, Spinal Cord Independence Measure, psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nur Kesiktaş

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi uyarlama makalesinde detaylı belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2012 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve potansiyel ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Nur Kesiktaş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: spinal-cord-independence-measure-version-iii-toad.pdf

Kaynaklar

Kesiktaş, N., Paker, N., Buğdaycı, D., Şencan, S., Karan, A., & Müslümanoğlu, L. (2012). Turkish adaptation of Spinal Cord Independence Measure—Version III. International Journal of Rehabilitation Research, 35(1), 88-91. doi:10.1097/MRR.0b013e32834f402d

Catz, A., Itzkovich, M., Tesio, L., Gelman, H., Bluvstein, V., Dreisinger, T. E., & Shemesh, Y. (2007). A multicenter international study on the reliability and sensitivity of the Spinal Cord Independence Measure, Version III. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 88(12), 1618-1623.

Omirilik Bağımsızlık Ölçeği- Versiyon III Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, telif hakkı kısıtlamaları nedeniyle bu akademik girişte doğrudan sunulmamaktadır. Maddeler, uyarlama çalışmasının yapıldığı orijinal referans makalesinde veya sorumlu yazar aracılığıyla elde edilebilir. Ölçek, Öz Bakım, Solunum/Sfinkter Yönetimi ve Hareketlilik alt alanlarını kapsayan 19 madde içerir.