Olweus Öğrenciler İçin Akran Zorbalığı Anketi

Özet

Olweus Öğrenciler İçin Akran Zorbalığı Anketi, orijinal olarak Dan Olweus tarafından geliştirilen ve dünya çapında yaygın olarak kullanılan bir ölçme aracının Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu uyarlama, H. Tıpırdamaz-Sipahi tarafından 2008 yılında tamamlanan ve İzmir ili Bornova ilçesindeki ilköğretim 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin akran zorbalığı deneyimlerini, etkileyen faktörleri ve eşlik eden durumları inceleyen bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, öğrencilerin hem zorbalık yapma hem de zorbalığa maruz kalma (mağduriyet) rollerini ve sıklığını ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu anket, okullardaki zorbalıkla mücadele programlarının temelini oluşturan Olweus Zorbalığı Önleme Programı’nın (OBPP) değerlendirme ayağını teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Akran Zorbalığı, Olweus, Zorbalık Anketi, Öğrenci Mağduriyeti, Okul Psikolojisi, Uyarlama, Ege Üniversitesi.

Yazarlar

H. Tıpırdamaz-Sipahi (Uyarlayan), Dan Olweus (Orijinal Geliştirici).

[quads id=5]

Amaç

Olweus Öğrenciler İçin Akran Zorbalığı Anketinin temel amacı, uygulandığı öğrenci popülasyonunda akran zorbalığının yaygınlık düzeyini, türlerini ve zorbalık davranışlarının sıklığını sistematik olarak belirlemektir. Bu araç, öğrencilerin zorbalık yapan, zorbalığa maruz kalan veya her iki role de sahip olan bireyler olup olmadıklarını tespit etmeye yardımcı olur.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, Türkiye’deki ilköğretim kademesindeki öğrencilerin zorbalık davranışlarına ilişkin güvenilir ve geçerli veriler elde etmek, bu davranışları etkileyen çevresel ve bireysel faktörleri ortaya koymaktır. Elde edilen veriler, okullarda etkili önleme ve müdahale stratejileri geliştirmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel sosyal-duygusal yapı olan Akran Zorbalığı (Peer Bullying) ve Mağduriyet (Victimization) kavramlarını ölçmektedir. Olweus’un tanımına göre zorbalık, bir öğrencinin, diğer bir öğrenciye kasıtlı ve tekrarlayıcı biçimde zarar verme eylemidir.

Ölçek genellikle Zorba Rolü, Mağdur Rolü ve Zorba/Mağdur Rolü gibi alt boyutlara ayrılır ve fiziksel, sözel, ilişkisel (sosyal dışlama) ve siber zorbalık türlerini kapsayacak şekilde maddeler içerir. Bu anket, öğrencilerden genellikle belirli bir zaman dilimi içinde (örneğin, son iki ay) zorbalık eylemlerine ne sıklıkla maruz kaldıklarını veya bu eylemleri ne sıklıkla gerçekleştirdiklerini derecelendirmelerini ister.

Geçerlik

Ölçeğin Tıpırdamaz-Sipahi (2008) tarafından yapılan uyarlama çalışmasının özetinde spesifik geçerlik katsayılarına dair bilgi sunulmamıştır. Ancak, bir ölçeğin akademik çalışmalarda kullanılması için yapı geçerliği ve içerik geçerliği çalışmalarının yapılması zorunludur.

Uyarlama sürecinde, orijinal Olweus anketinin teorik yapısının (zorbalık ve mağduriyet boyutları) Türkçe versiyonda da korunduğunu göstermek amacıyla muhtemelen uzman görüşleri alınmış ve yapısal eşitlik modellemesi veya faktör analizi gibi istatistiksel yöntemler kullanılmıştır.

Güvenirlik

Kaynak içerikte ölçeğin güvenirlik değerlerine ilişkin doğrudan bir bilgi yer almamaktadır. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmalarında genellikle iç tutarlılık katsayısı (örneğin, Cronbach Alfa) hesaplanır.

Başarılı bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin tamamı ve zorbalık/mağduriyet alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde yüksek Cronbach Alfa değerlerinin rapor edilmesi beklenir. Bu değerler, anketin farklı zamanlarda veya farklı madde grupları ile uygulandığında benzer sonuçlar vereceğini gösterir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte faktör analizine dair sonuçlar belirtilmemiştir. Ancak, Olweus’un orijinal çalışması çok boyutlu bir yapıyı desteklemektedir. Tıpırdamaz-Sipahi’nin uyarlama çalışmasında, Türk kültürü bağlamında zorbalık ve mağduriyet alt boyutlarının (Fiziksel, Sözel, İlişkisel vb.) orijinal yapıya uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmış olması muhtemeldir. Bu analizler, anketin teorik yapısının kültürel geçerliliğini sağlamlaştırmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendini Bildirim Anketi (Self-Report Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish), Orijinali Norveççe ve İngilizce (Original in Norwegian and English)

Population Group: İlköğretim Öğrencileri (Primary/Middle School Students)

Age Group: Genellikle 11-13 yaş arası (6. ve 7. sınıflar)

Population Details: İzmir ili Bornova ilçesinde öğrenim gören ilköğretim 6. ve 7. sınıf öğrencileri.

Test Methodology: Kâğıt-kalem yöntemiyle veya dijital olarak uygulanan, öğrencilerin zorbalık deneyimlerini çeşitli sıklık skalaları üzerinden değerlendirdiği nicel bir anket metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

OBQ, Akran Zorbalığı Ölçümü, Zorbalıkla Mücadele, Psikometrik Özellikler, Okul Ortamı, Tıpırdamaz-Sipahi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Not specified in source)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Not specified in source)

Correspondence Address: H. Tıpırdamaz-Sipahi (Tez dönemi: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir, Türkiye)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştirici Dan Olweus ve uyarlamayı gerçekleştiren araştırmacı H. Tıpırdamaz-Sipahi’den izin alınması gerekebilir. Akademik tez çalışması kapsamında kullanılmıştır.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanım için ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Test Yılı: Uyarlama çalışmasının tamamlanma ve raporlanma yılı: 2008.

Kaynaklar

Aşağıda, ölçeğin uyarlamasına kaynak teşkil eden temel referans ve ilgili çevrimiçi kaynaklar listelenmiştir.

• Tıpırdamaz-Sipahi, H. (2008). İzmir ili Bornova ilçesinde ilköğretim 6.ve 7.sınıf öğrencilerinde akran zorbalığı, etkileyen ve eşlik eden faktörler (Doktora tezi). Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Tez Referans Bağlantısı: tez.yok.gov.tr
• Orijinal Ölçek: Olweus, D. (1996). The Revised Olweus Bully/Victim Questionnaire. Bergen, Norway: Research Centre for Health Promotion.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• olweus-ogrenciler-icin-akran-zorbaligi-anketi-toad.pdf

[quads id=5]

Olweus Öğrenciler İçin Akran Zorbalığı Anketinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte Olweus Öğrenciler İçin Akran Zorbalığı Anketinin maddeleri listelenmemiştir. Bu bölüm, ölçek maddelerinin doğrudan metni yerine, uyarlama çalışmasının yapıldığı referansı işaret etmektedir.