Okur Benlik Algısı Ölçeği

Öz

Okur Benlik Algısı Ölçeği, bireylerin okuma becerilerine yönelik geliştirdikleri öznel inanç ve değerlendirmeleri ölçmek amacıyla 2016 yılında Mustafa Yıldız ve Ayşe Bulut tarafından Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçeğin uyarlama ve doğrulama çalışması, okuyucuların kendilerini ne kadar yeterli, motive ve başarılı gördüklerini tespit etmeyi hedefler. Bu ölçek, eğitim ortamlarında öğrencilerin okuma süreçlerine dair benlik algısı düzeylerini belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Ölçeğin yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla ileri düzey istatistiksel tekniklerden biri olan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Okur Benlik Algısı Ölçeği, yanıtlayıcılardan okuma hakkındaki ifadelerle ne ölçüde hemfikir olduklarını belirtmelerini isteyen 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Okur Benlik Algısı, Okuma, Öz Yeterlik, Psikometrik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Mustafa Yıldız, Ayşe Bulut

Amaç

Okur Benlik Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin okuma yetenekleri ve performansları hakkındaki kendilerine yönelik algılarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, bireyin okuma ile ilgili görevleri yerine getirme konusundaki kişisel yeterlik inançlarını (öz yeterlik) ve okuma eylemine karşı geliştirdiği genel tutumu ölçmeye odaklanır.

Ölçek, okuma süreçlerine dair olumlu veya olumsuz benlik algısı düzeylerini belirleyerek, eğitimcilerin ve araştırmacıların öğrencilerin okuma yeterliklerini ve motivasyonlarını artırmaya yönelik hedefli stratejiler geliştirmesine rehberlik eder. Bu sayede okuma başarısı ile psikolojik algı arasındaki ilişki bilimsel olarak incelenebilir.

Yapı

Ölçek, psikolojik bir yapı olarak Okur Benlik Algısı’nı ölçmektedir. Bu yapı, bilişsel ve duygusal bileşenleri içerir; bireyin okuma görevlerini başarıyla yerine getirme kapasitesine dair öznel inancını (okuma öz yeterliği) ve okuma eylemine yönelik duygusal tepkilerini kapsar. Yüksek okur benlik algısına sahip bireyler, okuma zorluklarıyla daha etkili bir şekilde başa çıkma eğilimindedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, Yıldız ve Bulut (2016) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında titizlikle analiz edilmiştir. Geçerlik analizleri için güçlü bir istatistiksel yöntem olan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin maddelerinin, teorik olarak varsayılan faktör yapısını ne kadar iyi temsil ettiğini test etmeye olanak tanır.

Elde edilen bulgular, ölçeğin Türkçe formunun orijinal yapıyı koruduğunu ve Okur Benlik Algısı yapısını uygun şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin amaçlandığı psikolojik yapıyı geçerli bir biçimde ölçebildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışması, iç tutarlılık katsayılarının hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin güvenilirliğini test etmek amacıyla geçerlik analizinde kullanılan yöntemle uyumlu olarak yine Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Güvenirlik çalışması, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçüp ölçmediğini belirlemeyi amaçlamıştır.

Yüksek güvenirlik katsayıları (genellikle Cronbach Alfa değeri ile ifade edilir), ölçek maddelerinin iç tutarlılığının yüksek olduğunu ve farklı zamanlarda veya koşullarda uygulandığında kararlı sonuçlar üretme kapasitesine sahip olduğunu teyit etmektedir. Bu durum, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ettiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Okur Benlik Algısı Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunda yapısal modeli test etmek üzere temel yöntem olarak Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilmiştir. DFA, ölçeğin maddelerinin tek bir faktör altında mı toplandığını yoksa birden fazla alt boyuta mı sahip olduğunu belirlemek için kullanılır.

Analizler, uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, ölçeğin teorik yapısının Türk kültürü ve dili bağlamında geçerli olduğunu kanıtlamıştır. Bu faktör yapısı, Okur Benlik Algısı kavramının boyutlarının net bir şekilde ayrışmasına yardımcı olmuştur.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim çağındaki bireyler (Öğrenciler)

Yaş Grubu: Çalışmanın yapıldığı örneklemde yer alan öğrenci yaş grupları makalede detaylandırılmıştır.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, akademik performansı değerlendirmek amacıyla geniş bir öğrenci grubunda yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum; 5=Tamamen Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlik, Okuma Tutumu, Eğitim Psikolojisi, Likert Tipi, Psikometrik Özellikler, Mustafa Yıldız, Ayşe Bulut.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mustafa Yıldız

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için iletişim adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2016 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve bilimsel araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazara e-posta yoluyla ulaşılması ve kaynak gösterilmesi tavsiye edilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: okur-benlik-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Yıldız, M. ve Bulut, A. (2016, Mart). Okur Benlik Algısı Ölçeği: Geçerlik güvenirlik çalışması. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 7(22), 311-326.

• Makalenin yayınlandığı dergi bağlantısı: ijoess.com

Okur Benlik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynağın orijinal içeriğinde sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için Yıldız ve Bulut (2016) tarafından yayınlanan makaleye başvurulması gerekmektedir.