Okur Özyeterlik Ölçeği

Özet

Okur Özyeterlik Ölçeği (Okur Özyeterlik Ölçeği), bireylerin okuma becerilerine yönelik kendilerine olan inançlarını ve yeterlilik algılarını ölçmek amacıyla 2013 yılında geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin geliştirilmesi, ölçek geliştirme sürecinin titizlikle uygulanmasıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçek, literatürdeki öz yeterlik kuramına dayanarak, okuma eylemi sırasında karşılaşılabilecek zorluklarla başa çıkma ve okuma hedeflerine ulaşma kapasitesine ilişkin inançları değerlendirmektedir. Ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahiptir ve toplam 36 maddeden oluşmaktadır.

Bu araç, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında, öğrencilerin okuma motivasyonu ve akademik başarısı arasındaki ilişkiyi incelemek için değerli bir kaynak sunmaktadır. Ölçeğin ana hedefi, bireylerin kendi okuma yeterlilikleri hakkındaki algılarını nicel olarak saptamaktır.

Anahtar Kelimeler

Okur Özyeterlik, Öz yeterlik, Okuma Becerisi, Okuma Motivasyonu, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Tek Boyutlu Yapı.

Yazarlar

Hakan Ülper, Didem Yaylı, İsmail Karakaya

Amaç

Okur Özyeterlik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin okuma bağlamındaki öz yeterlik düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek standart bir araç sunmaktır. Bu ölçek, okuyucuların zorlayıcı metinleri anlama, farklı okuma stratejilerini kullanma ve okuma görevlerini başarıyla tamamlama yeteneklerine duydukları inancı belirlemeyi hedefler.

Ölçek, araştırmacılara ve eğitimcilere, öğrencilerin okuma performansını etkileyen bilişsel ve duyuşsal faktörleri daha iyi anlamaları için somut veriler sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, düşük öz yeterlik algısına sahip öğrencilere yönelik özel müdahale programlarının geliştirilmesine zemin hazırlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın sosyal bilişsel kuramının merkezi kavramlarından biri olan öz yeterlik (self-efficacy) kavramını okuma alanına uygulamaktadır. Okur Özyeterlik, bir bireyin belirli okuma görevlerini başarılı bir şekilde yerine getirebileceğine dair inancını ifade eder. Bu inanç, sadece mevcut beceri düzeyini değil, aynı zamanda bireyin bu becerileri zorlu koşullar altında kullanma konusundaki kararlılığını da yansıtır.

Geliştirilen bu araç, okuma yeterliliğinin tek ve bütüncül bir yapı olarak ele alınması gerektiği varsayımına dayanır. Bu tek boyutlu yapı, bireyin okuma eylemine dair genel inancını kapsar ve alt boyutlara ayrılmaz, bu da uygulamanın ve skorlamanın basitliğini destekler.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, ölçek geliştirme sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak makalede detaylandırılmıştır. Geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten de okur öz yeterliğini ölçtüğünü doğrulamak amacıyla yapılmıştır. Özellikle yapı geçerliği, keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri yoluyla incelenmiştir.

Bu çalışmalar, maddelerin kuramsal yapı ile tutarlılığını ve ölçülen yapının tek boyutlu olduğunu göstermiştir. Detaylı geçerlik katsayıları ve istatistiksel bulgular, yazarların 2013 tarihli orijinal makalesinde yer almaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçek maddelerinin iç tutarlılığını ve tutarlılığını değerlendirmek için gerçekleştirilmiştir. Genellikle, bu tür geliştirme çalışmalarında Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı kullanılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçekteki 36 maddenin aynı yapıyı (Okur Özyeterlik) ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik bilgileri, orijinal kaynakta özetlenmemiş olsa da, ölçeğin akademik bir dergide yayınlanması, kabul edilebilir düzeyde güvenirlik kanıtlarının sunulduğunu işaret etmektedir. Ayrıntılı güvenirlik katsayıları için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Okur Özyeterlik Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin, teorik beklentilere paralel olarak, tek faktörlü (tek boyutlu) bir yapı sergilediği tespit edilmiştir.

Bu tek boyutlu yapı, toplam 36 maddenin tamamının okuma yeterliliğine dair genel öz yeterlik algısını ölçmek üzere bir araya geldiğini göstermektedir. Faktör yükleri, maddelerin bu tek faktör altında yüksek derecede doygunluk gösterdiğini kanıtlamıştır.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 36 maddeden oluşan, tek boyutlu bir kendini değerlendirme ölçeğidir. Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiş olsa da, öz yeterlik ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan Likert tipi bir derecelendirme sistemi varsayılmaktadır (örn., “Hiç Yapamam”dan “Kesinlikle Yapabilirim”e doğru giden bir aralık).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim alanındaki bireyler (Öğrenciler).

Yaş Grubu: Orijinal çalışmanın hedef kitlesi genellikle üniversite öğrencileri veya ortaöğretim seviyesindeki öğrencilerdir, ancak ölçek, okuma becerisine sahip geniş bir popülasyona uygulanabilir.

Popülasyon Detayları: Ölçek, okuma becerilerine yönelik inançları değerlendirmek isteyen eğitim araştırmaları için uygundur.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların her bir maddeye ne derece katıldıklarını veya o eylemi ne kadar yapabileceklerine inandıklarını belirttikleri bir öz-bildirim formatında gerçekleştirilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Geliştirme Yılı: 2013.

İletişim/Sorumlu Yazar: Ölçeğin sorumlu yazarı Hakan Ülper olup, iletişim için [email protected] adresi kullanılabilir.

Ticari Kullanım ve İzinler: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal makaleye atıf yapmak şartıyla serbesttir. Ticari kullanım veya büyük ölçekli uygulamalar için yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Orijinal makale ve referans bilgileri aşağıdadır:

1. Ülper, H., Yaylı, D., ve Karakaya, İ. (2013). Okur Özyeterlik Ölçeğinin geliştirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 85-100. (Makale bağlantısı: kefad.ahievran.edu.tr)

2. Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: okur-ozyeterlik-olcegi-toad.pdf

Okur Özyeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanmış makaleye başvurulması gerekmektedir.