Okur Öz Algılama Ölçeği

Özet

Okur Öz Algılama Ölçeği (OÖAÖ), bireylerin okuma yetenekleri ve okumaya yönelik kişisel inançları hakkındaki öznel değerlendirmelerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle ilkokul düzeyindeki öğrencilerin okuma ile ilgili okur öz algılama düzeylerini ve okuma motivasyonları ile ilişkilerini incelemek üzere geliştirilen bir yüksek lisans tezi kapsamında kullanılmıştır (Okur, 2017). Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin kendilerini ne kadar yeterli ve ilgili bir okuyucu olarak algıladıklarını belirlemektir. Ölçek, mevcut haliyle Türkçe’ye uyarlanmış bir envanterdir.

Anahtar Kelimeler

Okur Öz Algılama, Okuma Motivasyonu, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Öz Yeterlik, İlkokul Öğrencileri, Okuma Becerisi.

Yazarlar

Büşra Okur (Uyarlayan), Derya Yaylı (Sorumlu Yazar).

Amaç

Okur Öz Algılama Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin, özellikle de ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin, okuma becerilerine yönelik sahip oldukları öz algı düzeylerini saptamaktır. Bu öz algı, öğrencinin okuma eylemi karşısındaki tutumlarını, yeterlilik inançlarını ve okumaya atfettikleri değeri yansıtır.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, öğrencilerin okuma motivasyonu ve öz yeterlilik algıları arasındaki karmaşık ilişkiyi anlamada önemli veriler sunar. Okuma motivasyonu ile öz algı arasındaki korelasyonlar, öğrencilerin akademik başarılarını destekleyecek müdahale programlarının tasarlanmasında kritik rol oynamaktadır.

Yapı

Ölçek, Okur Öz Algılama (Reader Self-Perception) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir bireyin kendisini okuma konusunda ne kadar başarılı, yetkin ve ilgili gördüğüne dair bilişsel ve duygusal değerlendirmelerini içerir. Okur Öz Algısı, akademik başarı ve okumaya yönelik motivasyonun önemli bir belirleyicisi olarak kabul edilmektedir.

Okur (2017) çalışmasında, bu ölçek ile birlikte kullanılan Okuma Motivasyonu Ölçeği’nin alt boyutları olan Merak, İlgi, Tanınma, Sosyal, Rekabet, Uyum, İçsel Motivasyon ve Dışsal Motivasyon gibi kavramlarla ilişkisi incelenmiştir. Bu bağlamda, ölçek, okuma öz yeterliliğinin motivasyonel bileşenlerle olan etkileşimini değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

Kaynak içerikte Okur Öz Algılama Ölçeği’nin spesifik geçerlik analizlerine dair doğrudan nicel bilgi sunulmamıştır. Ancak, ölçeğin bir uyarlama çalışması olması nedeniyle, ölçeğin Türkçe kültürü ve hedef öğrenci grubu (4. sınıf) için uygunluğunu sağlamak amacıyla detaylı geçerlik çalışmalarının (kapsam geçerliği, yapı geçerliği vb.) yürütülmüş olması beklenmektedir.

Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, orijinal yapıyı koruyup korumadığını belirlemek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gibi gelişmiş psikometrik özellikler incelenmektedir. Ölçeğin geçerliğine dair daha detaylı bulgulara, Okur (2017) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin metodoloji ve bulgular bölümlerinden ulaşılabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Sunulan katsayılar, ölçeğin alt boyutları ve toplam ölçek için kabul edilebilir düzeylerde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir (Yıldız, 2010, s. 80).

Hesaplanan Cronbach Alpha güvenirlik katsayıları ve ilgili boyutlar aşağıda listelenmiştir. Bu katsayılar, genellikle Okuma Motivasyonu Ölçeği’ne (OMÖ) ait alt boyutlar için raporlanmıştır, ancak çalışmanın bütünleşik yapısını yansıtmaktadır:

• Merak için: α = .59
• İlgi için: α = .68
• Tanınma için: α = .52
• Sosyal için: α = .62
• Rekabet için: α = .62
• Uyum için: α = .54
• İçsel Motivasyon için: α = .68
• Dışsal Motivasyon için: α = .82
• Toplam OMÖ için: α = .86

Toplam ölçek için elde edilen α = .86 değeri, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir. Alt boyutlardaki değerler ise kabul edilebilir alt sınırlara yakındır veya bu sınırın üzerindedir, bu da boyutların iç tutarlılığının yeterli olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısına dair doğrudan sonuçlar kaynakta belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışması bağlamında ölçeğin orijinal yapısını koruyup korumadığını incelemek amacıyla Faktör Analizi yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Okur (2017) çalışmasında Okur Öz Algılama Ölçeği’nin kaç faktörden oluştuğu ve bu faktörlerin varyans açıklama oranları, tezin metodoloji bölümünde detaylandırılmıştır.

Faktör analizi, ölçekteki maddelerin teorik olarak ölçülmesi beklenen okur öz algılama yapısıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirlemede temel bir adımdır. Uyarlama sürecinde, Türkçe örneklemde elde edilen faktör yapısının orijinal ölçeğin yapısıyla karşılaştırılması gerekmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptation Scale)

Format: Derecelendirme formatı (Genellikle 3’lü, 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılır. Spesifik bilgi kaynakta eksiktir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: İlkokul Öğrencileri

Age Group: 4. Sınıf öğrencileri (Yaklaşık 9-10 yaş)

Population Details: Ölçek, Büşra Okur’un yüksek lisans tezi kapsamında İstanbul’daki ilkokul 4. sınıf öğrencileri üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama ölçeği (Self-report scale). Öğrencilerin okuma öz algılarına ilişkin ifadeleri derecelendirmeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Okuma Motivasyonu, İç Tutarlılık, Adaptasyon, Öz Algı, İlkokul Eğitimi, Derya Yaylı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Derya Yaylı’ya ait iletişim adresi).

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Okur Öz Algılama Ölçeği, Büşra Okur tarafından 2017 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında kullanılmıştır. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle tezin referans gösterilmesi yeterlidir. Ticari kullanım veya ölçek kullanım ücreti hakkında bilgi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Okur, B. (2017). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuma motivasyonu ve okur öz algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Yıldız, N. (2010). [Güvenirlik hesaplamalarında referans olarak kullanılan çalışma].

Ölçeğin orijinal PDF belgesi bu bağlantıdan indirilebilir: okur-oz-algilama-olcegi-toad.pdf

Okur Öz Algılama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim ve tam uygulama yönergeleri için Okur (2017) tarafından hazırlanan yüksek lisans tezinin incelenmesi gerekmektedir.