Okur Öz Algısı Ölçeği-2

Özet

Okur Öz Algısı Ölçeği-2 (OÖAÖ-2), bireylerin okuma becerilerine yönelik geliştirdikleri öz algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe diline uyarlanması ve Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin belirlenmesi sürecini kapsamaktadır. Ölçek, okuma performansıyla ilgili dört temel boyutu değerlendirerek, öğrencilerin okuma yeterlilikleri hakkındaki inançlarını, duygusal tepkilerini ve sosyal karşılaştırmalarını nicel olarak ifade etmelerini sağlamaktadır.

2014 yılında Keskin ve Atmaca tarafından gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki eğitim ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini ortaya koyan yüksek düzeyde güvenirlik katsayıları ve güçlü faktör yapısı kanıtları sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Okuma, Öz Algı, Okuma Becerisi, Ölçek Uyarlaması, Güvenirlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Hasan Kağan Keskin, Tuncay Atmaca.

Amaç

Okur Öz Algısı Ölçeği-2’nin temel amacı, okuma öz algısının farklı yönlerini ölçmek için orijinal olarak İngilizce geliştirilmiş olan ölçeği Türkçeye uyarlamak ve bu uyarlamanın psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) bilimsel yöntemlerle test etmektir. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılara ve eğitimcilere okuma becerisine dair öğrencilerin algılarını değerlendirmede kullanılabilecek, kültürel olarak geçerli, güvenilir bir araç sunulması hedeflenmiştir.

Ölçek, öğrencilerin kendilerini okuma konusunda ne kadar yeterli, rahat ve başarılı gördüklerini dört alt faktör üzerinden detaylıca inceleyerek, okuma motivasyonu ve başarısızlık korkusu gibi ilişkili psikolojik durumları anlamlandırmaya yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Okur Öz Algısı Ölçeği-2, okuma öz algısı kavramını çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Bu yapı, bireyin okuma yeteneği hakkındaki bilişsel değerlendirmelerini, duygusal tepkilerini ve sosyal karşılaştırmalarını içeren dinamik bir sistemi temsil eder. Ölçek, toplamda 46 maddeden oluşmakta ve dört temel alt faktörü ölçmektedir:

• İlerleme (16 Madde): Bireyin geçmiş performansına kıyasla okuma becerilerinde kat ettiği ilerlemeye dair algısı.
• Gözlemsel Karşılaştırma (9 Madde): Bireyin okuma yeteneğini akranları veya diğer öğrencileri ile karşılaştırma yoluyla oluşturduğu algı.
• Sosyal Geri Dönüt (9 Madde): Öğretmenler, ebeveynler veya diğer önemli kişilerden alınan geri bildirimlerin okuma öz algısı üzerindeki etkisi.
• Fizyolojik Durumlar (12 Madde): Okuma eylemi sırasında hissedilen sakinlik, rahatlık veya kaygı gibi bedensel ve duygusal tepkiler.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler uygulanmıştır. Veri setinin faktör analizine uygunluğunu belirlemek için öncelikle Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem yeterliliği ve Barttlet’s Küresellik testleri gerçekleştirilmiştir. Bu testlerin sonuçları, verilerin çok değişkenli analizler için uygun olduğunu göstermiştir.

Geçerlik çalışmaları, hem açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerini içermiştir. AFA, SPSS (SPSS, 2008) programı kullanılarak, DFA ise yapısal eşitlik modellemesi için güçlü bir araç olan LISREL (Jöreskog & Sörbom, 2006) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısının Türk örnekleminde de tutarlı ve kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Okur Öz Algısı Ölçeği-2’nin iç tutarlılık güvenirlik düzeyi oldukça yüksek bulunmuştur. Ölçeğin genel Cronbach’s Alpha değeri α=.921 olarak hesaplanmıştır.

Bu yüksek güvenirlik katsayısı (α ≥ .80), hem alt faktörler hem de ölçeğin bütünü için, aracın ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Keskin ve Atmaca (2014), bu sonuçlara dayanarak ölçeğin bilimsel araştırmalarda, özellikle toplum taramalarında ve güvenilir bilimsel yargıların oluşturulmasında yüksek güvenle kullanılabileceğini belirtmişlerdir (Özdamar, 2011a, s. 605).

Faktör Analizi

Faktör analizi süreci iki aşamalı olarak yürütülmüştür. İlk aşamada, veri setinin temel yapısını keşfetmek amacıyla SPSS yazılımı kullanılarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA öncesinde, verilerin faktör çıkarma işlemine uygunluğunu kontrol etmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Barttlet’s Küresellik testleri yapılmış ve sonuçlar uygunluğu işaret etmiştir.

İkinci aşamada ise, teorik olarak beklenen dört faktörlü yapının Türk örnekleminde ne kadar iyi temsil edildiğini doğrulamak amacıyla LISREL programı (Jöreskog & Sörbom, 2006) ile Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısının korunduğunu ve dört boyutlu modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (İngilizce)

Population Group: Öğrenciler (Genellikle İlköğretim ve Ortaokul Düzeyi)

Age Group: Genellikle 8-14 yaş aralığı (Uyarlama çalışması İlköğretim Online dergisinde yayınlanmıştır.)

Population Details: Türkiye’deki ilköğretim öğrencileri üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirme yapılmaktadır. Katılımcılar, maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: okur-oz-algisi-olcegi-2-toad.pdf

Kaynaklar

• Keskin H. K. ve Atmaca, T. (2014). Okur Öz Algısı Ölçeği-2’nin Türkçeye Uyarlanması. İlkogretim Online, 13(1), 306-318. (Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: ilkogretim-online.org.tr)
• Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (2006). LISREL 8.80. Scientific Software International, Inc.
• Özdamar, K. (2011a). Paket programlar ile istatistiksel veri analizi 1. Kaan Kitabevi.
• SPSS Inc. (2008). SPSS 16.0 Base User’s Guide. Chicago: SPSS Inc.

Okur Öz Algısı Ölçeği-2 Maddeleri

Ölçek, dört alt boyutta toplam 46 maddeden oluşmaktadır. Her bir faktörden temsili bir madde aşağıda sunulmuştur:

• İlerleme (16): Okurken, eskisine göre daha fazla kelimeyi tanımaktayım.
• Gözlemsel Karşılaştırma (9): Okurken yeni sözcükleri anlama yeteneğim diğer öğrencilerden daha iyidir.
• Sosyal Geri Dönüt (9): Öğretmenlerim okumamın iyi olduğunu düşünürler.
• Fizyolojik Durumlar (12): Okurken kendimi sakin hissederim.

Anahtar Kelimeler

Okuma Öz Algısı, Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması, Cronbach Alpha, İlköğretim, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Hasan Kağan Keskin