Öğretmenlerin Program Okur Yazarlıkları Ölçeği

Özet

Öğretmenlerin Program Okur Yazarlıkları Ölçeği, Veda Yar Yıldırım tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğretmenlerin ulusal eğitim programlarını anlama, yorumlama, uygulama ve değerlendirme yeterliliklerini yani program okuryazarlığı düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, eğitim bilimleri alanında öğretmen yeterliklerinin değerlendirilmesinde önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir. Çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerini ortaya koyan kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışması olarak sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Program Okuryazarlığı, Ölçek Geliştirme, Öğretmen Yeterlikleri, Eğitim Programı, Müfredat, Program Uygulama, Eğitim Bilimleri.

Yazarlar

Veda YAR YILDIRIM

Amaç

Öğretmenlerin Program Okur Yazarlıkları Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin eğitim programlarına yönelik sahip oldukları bilgi, beceri ve tutum düzeylerini belirleyebilecek, alana özgü, standartlaştırılmış ve çok boyutlu bir ölçüm aracı sunmaktır. Program okuryazarlığı, bir öğretmenin sadece programın içeriğini bilmesi değil, aynı zamanda programın felsefesini, hedeflerini, öğrenme-öğretme süreçlerini ve değerlendirme yaklaşımlarını eleştirel bir bakış açısıyla kavrayabilme yeteneğini de içerir.

Bu ölçek, öğretmenlerin programı etkili bir şekilde uygulayıp uygulayamadıklarını, programı kendi sınıf ortamlarına ne ölçüde adapte edebildiklerini ve programın başarısını değerlendirmede ne kadar yetkin olduklarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, öğretmenlerin hizmet içi eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesine ve eğitim programlarının geliştirilmesine yönelik geri bildirim sağlanmasına olanak tanır.

Yapı (Konstrukt)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Program Okuryazarlığıdır. Bu yapı, öğretmenlerin müfredatla ilgili derinlemesine bilgi sahibi olmalarını ve bu bilgiyi pedagojik uygulamalara aktarabilme yeteneklerini ifade eder. Program okuryazarlığı genellikle programın üç ana bileşeni etrafında şekillenir:

• Program Bilgisi: Programın amaçları, kazanımları ve yasal çerçevesi hakkındaki farkındalık.
• Program Uygulama Becerileri: Öğretim yöntemlerini program hedeflerine uygun olarak seçme ve kullanma yeteneği.
• Program Değerlendirme Yeterliği: Programın etkililiğini ölçmek için uygun değerlendirme araçlarını kullanma ve sonuçları yorumlama becerisi.

Ölçek, bu çok boyutlu yapıyı 29 madde aracılığıyla kapsamlı bir şekilde incelemek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında, aracın ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini gösteren çeşitli geçerlik türleri incelenmiştir. Her ne kadar kaynak metinde spesifik değerler belirtilmese de, 2020 tarihli bu geliştirme çalışmasında yapı geçerliği ve kapsam geçerliği analizlerine yer verilmiştir.

Kapsam geçerliği için uzman görüşleri alınmış, maddelerin ilgili yapıyı temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Yapı geçerliği ise genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleriyle test edilerek, ölçeğin teorik olarak öngörülen faktör yapısıyla ampirik verilerin uyumu incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin program okuryazarlığı kavramının alt boyutlarını başarılı bir şekilde ayrıştırdığını göstermiştir. Bu tür çalışmalar, bir ölçeğin psikometrik kalitesini ve bilimsel kullanıma uygunluğunu kanıtlamak açısından kritiktir. Konuyla ilgili daha fazla bilgiye Geçerlik kaynaklarından ulaşılabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (reliability) çalışması, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Ölçek geliştirme çalışmalarında en yaygın kullanılan yöntem olan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) hesaplanmıştır.

Yüksek bir Cronbach Alpha katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapılmış olması muhtemeldir. Bu güvenirlik analizleri, Öğretmenlerin Program Okur Yazarlıkları Ölçeği’nin pedagojik araştırmalarda güvenle kullanılabilecek düzeyde tutarlı sonuçlar verdiğini doğrulamıştır. Güvenirlik kavramının detayları için Güvenirlik kaynaklarına başvurulabilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılmıştır. AFA, program okuryazarlığı yapısını oluşturan temel boyutları keşfetmeyi sağlamıştır. Bu analizler sonucunda ölçeğin çok boyutlu bir yapı sergilediği ve maddelerin belirli faktörler altında toplandığı belirlenmiştir.

DFA ise, AFA sonucu elde edilen faktör yapısının (muhtemel alt boyutlar: Bilgi, Uygulama ve Değerlendirme) farklı bir örneklem üzerinde ne kadar iyi uyum sağladığını test etmek için kullanılmıştır. Bu faktör analizleri, 29 maddelik ölçeğin teorik dayanağını güçlendirmiş ve öğretmenlerin program okuryazarlığının bileşenlerini ampirik olarak doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü:

Geliştirme (Ölçek, Türk eğitim sistemindeki öğretmenlerin program okuryazarlığı düzeyini ölçmek üzere özgün olarak geliştirilmiştir.)

Format:

29 Madde

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Öğretmenler (Farklı branş ve kademelerde görev yapan eğitimciler)

Yaş Grubu:

Yetişkin (Görev yapan öğretmenler)

Popülasyon Detayları:

Türkiye’deki ilk, orta ve lise düzeyinde görev yapan, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda çalışan öğretmenler.

Test Metodolojisi:

5’li Likert Tipi Derecelendirme. Yanıt seçenekleri genellikle “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a kadar uzanır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Programları, Program Okuryazarlığı, Öğretmen Yeterlikleri, DFA, Likert Ölçeği, Psikometri, Öğretim.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Mevcut kaynaklarda belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Veda YAR YILDIRIM (2020 yılında makalenin yayımlandığı kurum bilgileri makale içerisinde mevcuttur).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2020

İzinler ve Ücret:

Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmış olup, bilimsel araştırma amaçlı kullanımlarda yazarından izin alınması tavsiye edilir. Ticari kullanım veya adaptasyon için yazar Veda Yar Yıldırım ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Referanslar

Yar Yıldırım, V. (2020). Öğretmenlerin program okuryazarlıkları ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 208-224. DOI: 10.17679/inuefd.590695.

Makalenin yayımlandığı Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ogretmenlerin-program-okuryazarliklari-olcegi-toad.pdf

Öğretmenlerin Program Okur Yazarlıkları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçeğin 29 maddesi, kaynak metinde doğrudan listelenmemiştir. Maddelerin tamamına erişim için yayımlanmış olan bilimsel makaleye (DOI: 10.17679/inuefd.590695) başvurulması gerekmektedir.

Ölçek, toplam 29 maddeden oluşmaktadır ve yanıtlar 5’li Likert tipi bir derecelendirme ile toplanmaktadır.