Okul Yaşamı Kalitesi Ölçeği

Özet

Okul Yaşamı Kalitesi Ölçeği (O.Y.K.Ö.), öğrencilerin okul yaşamına dair algılarını, duygusal tepkilerini ve genel memnuniyet düzeylerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, eğitim ortamlarında öğrencilerin deneyimlediği yaşam kalitesini beş temel alt boyutta incelemektedir. Ölçeğin geliştirme süreci, yapısal geçerliğini sağlamak üzere hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizlerinin uygulanmasıyla gerçekleştirilmiştir. O.Y.K.Ö., eğitim araştırmacıları ve uygulayıcıları için okul ortamının psikososyal yönlerini nesnel bir şekilde ölçme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Okul yaşamı kalitesi, psikometrik güvenirlik, geçerlik, öğrenci algıları, eğitim araştırmaları, Likert ölçeği, ölçek geliştirme

Yazarlar

Mediha Sarı

Amaç

Okul Yaşamı Kalitesi Ölçeği’nin temel amacı, ortaokul ve lise öğrencilerinin okul yaşamına ilişkin algıladıkları kalite düzeylerini ve memnuniyetlerini ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda, ölçek, okul ortamındaki farklı paydaşlarla (öğretmenler, diğer öğrenciler, okul yönetimi) ilişkileri ve öğrencinin okula yönelik kişisel duygularını kapsayan boyutları değerlendirir.

Ölçek, eğitim bilimleri alanında yapılan araştırmalara katkı sunmayı hedeflerken, aynı zamanda okul yöneticilerine ve eğitim politikası belirleyicilerine, okul ortamını iyileştirmeye yönelik somut veriler sağlamayı amaçlamaktadır. Öğrenci deneyimini çok boyutlu olarak ele alarak, öğrencilerin kendilerini güvende, değerli ve motive hissettikleri bir öğrenme çevresinin oluşturulmasına rehberlik eder.

Yapı

Okul Yaşamı Kalitesi Ölçeği, öğrencilerin okul ortamındaki deneyimlerini temsil eden ve psikolojik olarak anlamlı bulunan “Okul Yaşamı Kalitesi” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, öğrencinin okulda geçirdiği süreden elde ettiği memnuniyet, sosyal ilişkilerin kalitesi, akademik ve kişisel gelişim fırsatları ile okul yönetimine olan güven gibi kritik bileşenleri içermektedir.

Ölçek, toplam 35 maddeden ve beş farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, okul yaşamının farklı yönlerini temsil ederek, kalitenin tek bir değişken yerine karmaşık bir etkileşim ağı olduğunu vurgular. Bu boyutlar arasında Öğretmenler, Öğrenciler, Okula Yönelik Duygular, Okul Yönetimi ve Statü yer almaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla titizlikle yürütülmüştür. Bu süreçte, yapı geçerliğini tespit etmek için hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır.

AFA, maddelerin beklenen alt boyutlar altında toplandığını gösterirken, DFA ise kuramsal olarak belirlenen beş faktörlü yapının toplanan veri ile uyum düzeyinin yüksek olduğunu kanıtlamıştır. Bu bulgular, Okul Yaşamı Kalitesi Ölçeği’nin ölçülen psikolojik yapıyı geçerli bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Okul Yaşamı Kalitesi Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setlerinde tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini incelemiştir. Güvenirlik analizleri kapsamında, maddelerin içtutarlılık katsayıları hesaplanmıştır.

İçtutarlılık katsayıları (genellikle Cronbach Alfa) hem genel ölçek hem de beş alt boyut için ayrı ayrı raporlanmıştır. Yüksek içtutarlılık değerleri, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu çalıştığını ve ölçeğin yüksek derecede güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin kritik bir aşaması olan faktör analizi, ölçeğin yapısal temelini oluşturmuştur. İlk olarak uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), 35 maddenin beş temel faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, ölçeğin kuramsal çerçevesini destekleyen Öğretmenler, Öğrenciler, Okula Yönelik Duygular, Okul Yönetimi ve Statü alt boyutlarına karşılık gelmektedir.

AFA sonuçlarının ardından, modelin uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA sonuçları, beş faktörlü yapının veri setine mükemmel bir uyum sağladığını ve faktör yüklerinin yüksek olduğunu göstermiştir. Bu durum, ölçeğin yapısal modelinin sağlamlığını ve kuramsal tutarlılığını doğrulamaktadır.

Ölçek (Instrument)

Test Tipi: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Yazılı Anket Formu (Öz Bildirim Temelli)

Kullanılabilen Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Ortaokul ve Lise Düzeyi)

Yaş Grubu: Genellikle 10-18 yaş aralığındaki öğrenciler

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki genel eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılarak uygulanmaktadır (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum). Puanlama, alt boyutlar ve genel toplam puan üzerinden yapılmaktadır. Yüksek puanlar, öğrencinin okul yaşamı kalitesini daha yüksek algıladığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim psikolojisi, okul iklimi, öğrenci refahı, psikometrik özellikler, yapısal eşitlik modellemesi, içtutarlılık, öğrenci memnuniyeti

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Çukurova Üniversitesi, Adana, Türkiye (Yazarın güncel akademik bağlantısı üzerinden teyit edilmelidir).

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayınlanmış olup, ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanılması için genellikle yazarın izniyle mümkündür. Ölçeğin geliştirildiği ve psikometrik özelliklerinin raporlandığı yıl 2012‘dir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir telif veya ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir; bu nedenle kullanım öncesinde sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Okul Yaşamı Kalitesi Ölçeği’nin orijinal makalesine Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi üzerinden erişilebilir: efdergi.hacettepe.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: okul-yasami-kalitesi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Sarı, M. (2012). Okul yaşamının değerlendirilmesi: Okul Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin güvenirlik ve geçerliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42, 344-355.

Okul Yaşamı Kalitesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 5 alt boyut ve 35 madde
• Öğretmenler (9) : Bu okuldaki öğretmenlerin çoğu, öğrencilerin görüşlerine önem vermez.
• Öğrenciler (9) : Öğrencilerin çoğu birbirine kırıcı davranmaktadırlar.
• Okula yönelik duygular (8) : Bu okulun öğrencisi olmak beni gururlandırıyor.
• Okul yönetimi (6) : Müdür okulumuzla ilgili karar verirken öğrencilerin de fikrini sorar.
• Statü (3) : Okuldaki bir çok kişinin bana güvendiğini düşünüyorum.