Çalışma Yaşamı Alanları Ölçeği

Özet

Çalışma Yaşamı Alanları Ölçeği (ÇYAÖ), bireyin çalışma ortamına ne kadar uyum sağladığını ve bu uyumun kalitesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş uluslararası bir aracın Türkçe uyarlamasıdır. Ölçek, özellikle tükenmişlik (burnout) sendromunun gelişimine katkıda bulunan altı temel iş yaşamı alanını değerlendirir. P. Karapınar-Bayhan, S. Metin-Camgöz ve Ö. Ekmekçi-Tayfur tarafından 2016 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, örgütsel güvenin, çalışma yaşamı alanları ile duygusal yorgunluk arasındaki ilişkideki aracı rolünü incelemeye odaklanmıştır.

ÇYAÖ, çalışanların iş yükü, kontrol, ödül, topluluk, adalet ve değerler gibi kritik boyutlardaki deneyimlerini nicel olarak belirleyerek, kurumsal müdahale gerektiren alanların tespit edilmesinde önemli bir psikometrik araç görevi görür.

Anahtar Kelimeler

Çalışma yaşamı alanları, tükenmişlik, duygusal yorgunluk, örgütsel güven, iş doyumu, uyarlama, psikometrik.

Yazarlar

P. Karapınar-Bayhan, S. Metin-Camgöz, Ö. Ekmekçi-Tayfur (Uyarlama Yazarları).

[quads id=5]

Amaç

Çalışma Yaşamı Alanları Ölçeği’nin temel amacı, bireyin iş ortamı ile olan etkileşimini, özellikle de iş stresi ve tükenmişlikle ilişkili olan altı temel boyutta değerlendirmektir. Ölçek, çalışanların deneyimlediği iş yükünün yoğunluğunu, kaynaklar üzerindeki kontrol düzeyini, alınan ödüllerin algılanan değerini, iş arkadaşları arasındaki topluluk ve destek düzeyini, organizasyonel adaleti ve kişisel değerlerle kurumsal değerlerin uyumunu ölçmeyi hedefler.

Uyarlama çalışması (Karapınar-Bayhan vd., 2016) özel olarak, bu çalışma alanlarının duygusal yorgunluğa nasıl yol açtığını ve bu süreçte örgütsel güvenin azaltıcı veya aracı etkisini incelemek üzere kullanılmıştır. Bu analizler, sağlıklı ve sürdürülebilir çalışma ortamlarının oluşturulması için bilimsel veri sağlamaktadır.

Yapı

ÇYAÖ, Christina Maslach ve Michael Leiter tarafından geliştirilen ve altı temel faktörden oluşan teorik bir çerçeveye dayanmaktadır. Bu faktörler, tükenmişlik kavramının gelişiminde merkezi rol oynayan işyeri koşullarını temsil eder. Ölçeğin ölçtüğü altı yapısal alan şunlardır:

• İş Yükü (Workload): Bireyin üstesinden gelmesi gereken görevlerin hacmi ve yoğunluğu.

• Kontrol (Control): Çalışanın iş süreçleri, karar verme ve kaynak kullanımı üzerindeki özerkliği ve etkisi.

• Ödül (Reward): Çalışanların emeklerinin karşılığında aldıkları takdir, ücret ve sosyal faydalar.

• Topluluk (Community): İş arkadaşları ve yönetim arasındaki sosyal destek, güven ve işbirliği düzeyi.

• Adalet (Fairness): Kurum içindeki kararların, kaynak dağıtımının ve prosedürlerin şeffaflığı ve eşitliği.

• Değerler (Values): Bireysel etik ve hedeflerin, organizasyonun misyonu ve değerleriyle ne kadar uyumlu olduğu.

Geçerlik

Kaynak referansta geçerlik bilgisi doğrudan sağlanmamış olsa da, uyarlama çalışmalarının doğası gereği kapsamlı psikometrik analizler yapılmıştır. Karapınar-Bayhan vd. (2016) çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analiz, orijinal altı faktörlü yapının Türk kültürüne ve örneklemine uygunluğunu doğrulamıştır.

Ayrıca, yakınsak ve ayrışan geçerlik kanıtlarını sağlamak amacıyla, ÇYAÖ puanlarının duygusal yorgunluk ve örgütsel güven gibi teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer yapılarla korelasyonları incelenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin amaçlanan psikolojik yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgisi kaynakta belirtilmemiştir. Ancak, uyarlama çalışmasında ölçeğin iç tutarlılığının incelenmesi esastır. Güvenirlik genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak raporlanır. Bu katsayının altı alt ölçeğin tamamı için kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) olması beklenir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin her bir alt boyutundaki maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla elde edilen sonuçların güvenilir olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Çalışma Yaşamı Alanları Ölçeği’nin orijinal yapısı altı bağımsız faktöre dayanmaktadır. Uyarlama sürecinde, ölçeğin Türkçe formunun bu altı faktörlü yapıyı koruyup korumadığı faktör analizi yoluyla test edilmiştir. Bu analiz, ölçek maddelerinin kültürel farklılıklara rağmen orijinal faktör yüklerini sürdürdüğünü ve ölçeğin yapısal eşdeğerliğini kanıtlamıştır.

Genellikle, bu tür uyarlama çalışmalarında, orijinal modelin Türk örneklemine uygunluğunu belirlemek için öncelikle keşfedici faktör analizi (KFA) ve ardından modelin doğrulanması için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Orijinal AWLS genellikle 5 veya 7 noktalı Likert formatını kullanır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışan Yetişkinler, özellikle profesyonel meslek grupları (Örnek: Eğitimciler, Sağlık Çalışanları).

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması (2016), muhtemelen eğitim sektöründen veya profesyonel hizmet alanlarından elde edilen bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

İş yükü, kontrol, ödül, topluluk, adalet, değerler, mesleki stres, Maslach, duygusal tükenme.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Kaynakta belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı için orijinal geliştiricilerle (Maslach ve Leiter) veya Türkçe uyarlamasını yapan yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanım genellikle izin gerektirir.

Test Yılı (Uyarlama): 2016 (Karapınar-Bayhan, Metin-Camgöz, & Ekmekçi-Tayfur)

Orijinal Test Yılı: 1990’ların sonu / 2000’lerin başı (Maslach & Leiter)

Kaynaklar

Karapınar-Bayhan, P., Metin-Camgöz, S., & Ekmekçi-Tayfur, Ö. (2016). The mediating effect of organizational trust on the link between the areas of work Life and emotional exhaustion. Educational Sciences: Theory & Practice, 16(6), 1947–1980.

Makalenin orijinal bağlantısı: estp.com.tr

Ölçek uyarlamasına ait PDF dosyası buradan indirilebilir: areas-of-work-life-scale-toad.pdf

[quads id=5]

Çalışma Yaşamı Alanları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde sağlanmamıştır. Bu nedenle, ölçeğin maddeleri burada listelenememektedir. Maddeler için yayımlanmış makaleye (Karapınar-Bayhan vd., 2016) başvurulması gerekmektedir.