Aile Yaşamı ve Cinsel Sağlık Bilgisi Ölçeği

Özet

Aile Yaşamı ve Cinsel Sağlık Bilgisi Ölçeği, 2004 yılında Nuray Tarhan tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçeğin temel amacı, zihinsel engelli kız çocuklarının cinsel sağlık ve aile yaşamına dair bilgi düzeylerini objektif olarak ölçmektir. Bu araç, özellikle Aile Yaşamı ve Cinsel Sağlık Programı (AYCSP) gibi eğitimsel müdahalelerin hedef kitlenin bilgi seviyesi üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, bu hassas konulardaki bilgi eksikliklerini saptayarak özel eğitim ve rehberlik ihtiyaçlarının belirlenmesine önemli katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Aile Yaşamı, Cinsel Sağlık, Bilgi Düzeyi, Zihinsel Engellilik, Ölçek Geliştirme, Özel Eğitim, Nuray Tarhan.

Yazarlar

Nuray Tarhan

Amaç

Bu ölçeğin geliştirilmesindeki birincil amaç, zihinsel engelli kız çocuklarının cinsel sağlık, üreme, hijyen ve aile ilişkileri gibi konulardaki mevcut bilgi düzeylerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, bu bireyler için hazırlanan eğitim programlarının (özellikle AYCSP) etkinliğini nicel verilerle kanıtlamak üzere bir ön-test ve son-test aracı olarak işlev görmüştür.

Ölçek, zihinsel engelli popülasyonun ihtiyaçlarına uygun olarak tasarlanmış olup, temel bilgilerin öğrenilme düzeyini ölçerek eğitim programlarının içeriğinin ve metodolojisinin revize edilmesine yardımcı olmayı hedefler. Bu sayede, hedef kitlenin daha güvenli ve sağlıklı bir yaşam sürdürmeleri için gerekli olan temel bilgileri edinip edinmediği tespit edilmektedir.

Yapı

Aile Yaşamı ve Cinsel Sağlık Bilgisi Ölçeği, bilişsel alandaki bilgi düzeyini ölçen bir yapıyı temel alır. Ölçülmek istenen temel yapı, bireyin sosyal ve biyolojik gelişimine paralel olarak edinmesi gereken temel cinsel sağlık ve aile yaşamına dair bilgilerin bütünüdür. Bu yapı, genellikle mahremiyet, vücut bilgisi, üreme sağlığı ve kişilerarası ilişkiler gibi alt boyutları içermektedir.

Ölçek, zihinsel engelli bireylerin soyut kavramları anlama zorlukları göz önünde bulundurularak, mümkün olduğunca somut ve anlaşılır ifadelerle hazırlanmıştır. Bu bilişsel araç, öğrenilen bilgiyi hatırlama, tanıma ve doğru cevaplama yeteneği üzerinden bireyin bilgi yeterliliğini ortaya koyar.

Geçerlik

Ölçek, bir doktora tezi çalışması kapsamında geliştirilmiştir (Tarhan, 2004). Ölçek geliştirme sürecinde, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar genellikle uzman görüşü alarak içerik geçerliği ve istatistiksel yöntemlerle yapı geçerliği analizlerini içerir.

Kaynak özetinde doğrudan geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, akademik standartlara uygun olarak, ölçeğin hedef kitleye özgü geçerliğinin titizlikle incelendiği varsayılmaktadır. Özellikle zihinsel engelli popülasyonla çalışıldığı için, maddelerin anlaşılırlığı ve kültürel uygunluğu geçerlik sürecinin önemli bileşenleridir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için kritik öneme sahiptir. Doktora tezi kapsamında bu ölçeğin güvenirlik analizleri (örneğin, test-tekrar test güvenirliği veya iç tutarlılık katsayısı) yapılmıştır. İç tutarlılığı belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı gibi istatistiksel yöntemler kullanılmış olabilir.

Güvenirlik katsayılarına dair özet bilgi kaynağında yer almamaktadır. Ancak, ölçek, bir müdahale programının etkisini ölçmek için kullanıldığı için, güvenirlik düzeyinin yüksek olması, elde edilen sonuçların programın başarısını doğru bir şekilde yansıtabilmesi açısından zaruridir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini istatistiksel olarak desteklemek ve ölçek maddelerinin hangi temel psikolojik boyutlar altında toplandığını belirlemek amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı tahmin edilmektedir. Bu analizler, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu ortaya çıkarmaya yardımcı olur.

Ölçek, cinsel sağlık ve aile yaşamı gibi geniş kapsamlı konuları içerdiğinden, faktör analizi sonucunda biyolojik bilgi, sosyal ilişkiler veya mahremiyet gibi alt faktörlerin ortaya çıkmış olması muhtemeldir. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumunu gösterir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental)

Format: Bilgi Düzeyi Testi (Çoktan Seçmeli veya Doğru/Yanlış formatında olabilir)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Zihinsel Engelli Kız Çocukları

Yaş Grubu: Araştırmanın yapıldığı dönemde özel eğitim kurumlarına devam eden okul çağı/ergenlik dönemindeki bireyler.

Popülasyon Detayları: Ankara ilindeki özel eğitim merkezlerinde kayıtlı, belirli düzeyde zihinsel engeli bulunan kız öğrenciler.

Test Metodolojisi: Uygulanan bir eğitim programının (AYCSP) etkisini ölçmek amacıyla deneysel desende (ön test-son test) kullanılmıştır. Bireysel veya grup uygulaması şeklinde gerçekleştirilebilir.

Anahtar Kelimeler

AYCSP, Nuray Tarhan, Psikometri, Özürlü Bireylerde Cinsellik, Aile Eğitimi, Bilgi Testi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2004 yılında Nuray Tarhan’ın doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açık bir akademik çalışmanın parçası olduğundan, genellikle akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda izin alınması koşuluyla ücretsizdir. Ticari amaçlı kullanımı yazarın iznine tabidir.

Kaynaklar

• Tarhan, N. (2004). Aile yaşamı ve cinsel sağlık programının (AYCSP) zihinsel engelli kız çocukların cinsel bilgi düzeylerine etkisi. (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Tez Referansı (YÖK Tez Merkezi): tez.yok.gov.tr
• Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: aile-yasami-ve-cinsel-saglik-bilgisi-olcegi-toad.pdf

Aile Yaşamı ve Cinsel Sağlık Bilgisi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte detaylı olarak yer almamaktadır. Maddelere erişim, yukarıda belirtilen doktora tezinin tam metninden veya ilgili PDF dosyasından sağlanmalıdır.