Öğretmenlerde Tükenmişlik Düzeyleri Öz-Algı Ölçeği

Özet

Öğretmenlerde Tükenmişlik Düzeyleri Öz-Algı Ölçeği (TOAD), öğretmenlerin mesleki yaşamlarında deneyimledikleri tükenmişlik düzeylerini kendi bakış açıları ve algıları üzerinden değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, Evci ve Aylar (2017) tarafından öğretmenlerin yaşadığı duygusal yıpranmayı, kişisel başarıda düşüşü ve duyarsızlaşmayı öznel bir değerlendirme ile saptamak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilme çalışması, psikometrik özelliklerinin belirlenmesi ve öğretmen popülasyonuna uygunluğunun kanıtlanması üzerine odaklanmıştır.

Ölçek, öğretmenlik mesleğinin getirdiği stres ve zorluklar karşısında bireylerin kendilerini nasıl algıladıklarını ölçerek, tükenmişlik sendromunun erken teşhisine ve önleyici müdahalelerin geliştirilmesine bilimsel bir zemin sunmayı hedeflemektedir. Bu çalışma, Türk eğitim sistemi bağlamında öğretmen Öz-Algı mekanizmalarını anlamak açısından önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tükenmişlik, Öğretmen, Öz-Algı, Psikolojik Ölçek Geliştirme, Eğitim Psikolojisi, Mesleki Stres, TOAD.

Yazarlar

Nagihan EVCİ, Fatih AYAR

[quads id=5]

Amaç

Öğretmenlerde Tükenmişlik Düzeyleri Öz-Algı Ölçeği’nin temel amacı, aktif olarak görev yapan öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerini, standart anketler yerine bireyin kendi durumuna dair öznel değerlendirmeleri (öz-algı) üzerinden ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir araç geliştirmektir. Ölçek, özellikle öğretmenlerin duygusal kaynaklarının tükenme noktasına gelip gelmediğini ve bu durumu nasıl içselleştirdiklerini belirlemeyi amaçlar.

Bu araç, eğitim alanındaki araştırmacılar ve ruh sağlığı uzmanları için öğretmenlerin psikososyal iyilik hallerini izlemek, müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek ve tükenmişliği önlemeye yönelik stratejiler geliştirmek amacıyla kritik veriler sağlamaktadır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, psikolojideki temel yapılardan biri olan mesleki tükenmişlik sendromunu, bireyin bu durumu kendi bilinci ve algısı üzerinden yansıtma biçimi olan Öz-Algı boyutuyla ölçmektedir. Tükenmişlik, genellikle duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı hissinin azalması olarak üç boyutta incelenir. Öğretmenlerde Tükenmişlik Düzeyleri Öz-Algı Ölçeği, bu klasik boyutların, öğretmenin kendisi tarafından nasıl yorumlandığını ve deneyimlendiğini merkeze alır.

Ölçülen yapı, öğretmenlik mesleğinin kendine has zorlukları bağlamında, bireyin mesleğine karşı geliştirdiği olumsuz tutumlar ve enerji düşüklüğü gibi belirtilerin bireysel farkındalık düzeyini kapsamaktadır. Ölçek, bu öz-algıyı nicel veriye dönüştürerek, tükenmişliğin bireysel düzeydeki etkilerini derinlemesine analiz etme imkanı sunar.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında Geçerlik (Validity), ölçülen aracın gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösterir. Evci ve Aylar (2017) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla genellikle Faktör Analizi gibi istatistiksel yöntemler kullanılmıştır.

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, geliştirme çalışmasının doğası gereği, ölçeğin yapı geçerliği (construct validity) ve içerik geçerliği (content validity) için uzman görüşlerine başvurulmuş ve uygun istatistiksel analizler (örneğin, Açıklayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) yapılmıştır. Detaylı geçerlik sonuçları için kaynak makalenin incelenmesi tavsiye edilmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik (Reliability), bir ölçme aracının ölçtüğü özelliği tutarlı ve kararlı bir şekilde ölçebilme derecesidir. Öğretmenlerde Tükenmişlik Düzeyleri Öz-Algı Ölçeği’nin Güvenirlik çalışması, iç tutarlılık katsayılarının (Cronbach Alpha) hesaplanmasını içerir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

Tipik olarak bu tür geliştirme çalışmalarında, ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçmek amacıyla test-tekrar test yöntemine de başvurulabilir. Evci ve Aylar (2017) çalışmasının sonuçları, ölçeğin öğretmen popülasyonunda tutarlı sonuçlar ürettiğini destekleyen güvenirlik katsayılarını içermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek için Faktör Analizi (Factor Analysis) kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını ve dolayısıyla ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı mı, yoksa tek boyutlu bir yapıyı mı ölçtüğünü ortaya koyar. Ölçek geliştirme çalışması genellikle Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ile başlar, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen yapının örneklemden bağımsız olarak doğrulanması sağlanır.

Evci ve Aylar’ın (2017) çalışması, Öğretmenlerde Tükenmişlik Düzeyleri Öz-Algı Ölçeği’nin teorik olarak beklenen yapısını destekleyen faktör yapısını ortaya koymuş ve faktör yüklerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme türünde bir psikometrik ölçme aracıdır (Ölçek Geliştirme).

Format: Likert tipi derecelendirme formatında hazırlanmıştır (Orijinal makale incelenmelidir).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğretmenler.

Yaş Grubu: Görev yapan yetişkin öğretmenler (Genellikle 25-60 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Türkiye genelinde farklı branşlarda görev yapan ilk, orta ve lise öğretmenlerini kapsamaktadır.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, kağıt veya dijital ortamda doldurulabilen bir anket formatıdır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Tükenmişliği, Öznel Algı, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Eğitim Araştırmaları, Mesleki Psikoloji.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nagihan EVCİ

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Makalenin yayımlandığı tarihte yazarların bağlı bulunduğu akademik kurumlar (Detaylar için kaynak makaleye bakınız).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Evci ve Aylar tarafından 2017 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal makaleye atıf yapmak şartıyla serbesttir. Ticari kullanımlar için sorumlu yazar Nagihan Evci’den izin alınması gerekebilir. Ölçeğin kullanımına dair spesifik bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Bu çalışmanın orijinal makalesi ve detaylı psikometrik raporları, Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi‘nde yayımlanmıştır.

Kaynaklar

• Evci, N., Aylar, F. (2017). Öğretmenlerde Tükenmişlik Düzeyleri Öz-Algı Ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 414-428.

• Makalenin DergiPark üzerinden erişim linki: dergipark.org.tr

• Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: ogretmenlerde-tukenmislik-duzeyleri-oz-algi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Öğretmenlerde Tükenmişlik Düzeyleri Öz-Algı Ölçeği Öğeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu akademik giriş için sağlanan orijinal kaynak içeriğinde, Öğretmenlerde Tükenmişlik Düzeyleri Öz-Algı Ölçeği’nin maddeleri (soru listesi) bulunmamaktadır. Maddelerin tamamına ulaşmak için Evci ve Aylar (2017) tarafından yayımlanan orijinal bilimsel makalenin incelenmesi gerekmektedir.