Okul Öncesi ve Anasınıfı Davranış Ölçekleri (Preschool and Kindergarden Behavior Scales)

Özet

Okul Öncesi ve Anasınıfı Davranış Ölçekleri, 3 ila 6 yaş arasındaki çocukların sosyal beceri düzeylerini ve problem davranışlarını sistematik olarak değerlendirmek amacıyla uyarlanmış kapsamlı bir ölçme aracıdır. Ölçek, hem işiten hem de işitme engelli çocuk gruplarını karşılaştırmalı olarak incelemek için kullanılmıştır. Toplam 63 maddeden oluşan bu ölçek, Sosyal Beceri Ölçeği (SBÖ) ve Problem Davranış Ölçeği (PDÖ) olmak üzere iki ana bölümden ve beş alt boyuttan meydana gelmektedir. Ölçek, çocukların sosyal etkileşim, işbirliği ve bağımsızlık gibi olumlu sosyal yeterliliklerini; aynı zamanda içselleştirilmiş (kaygı, gerginlik) ve dışsallaştırılmış (saldırganlık, alay etme) problem davranış eğilimlerini ölçmektedir. Derecelendirme, 4’lü Likert tipi bir format kullanılarak yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Okul Öncesi Davranış, Sosyal Beceri, Problem Davranış, Faktör Analizi, İçselleştirilmiş Problemler, Dışsallaştırılmış Problemler, Uyarlama, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Tüy-Poyraz, S.

Amaç

Bu ölçek setinin temel amacı, okul öncesi ve anasınıfı çağındaki (3-6 yaş) çocukların iki temel gelişim alanındaki yeterliliklerini tespit etmektir: Sosyal Beceri düzeyi ve Problem Davranış eğilimlerinin şiddeti. Ölçek, özellikle Tüy-Poyraz (1999) tarafından gerçekleştirilen yüksek lisans tez çalışmasında, işitme engelli ve işiten çocukların bu alanlardaki gelişimlerini karşılaştırmak için uyarlanmıştır.

Araç, eğitimcilerin ve psikologların, risk altındaki çocukları erken dönemde belirlemesine ve sosyal-duygusal gelişim ihtiyaçlarına yönelik uygun müdahale programlarını planlamasına yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, sosyal yeterliliğin alt bileşenlerini ayrıntılı olarak inceleme imkanı sunarak, çocukların bağımsızlık, işbirliği ve akran/yetişkin etkileşimlerindeki performansını ölçmektedir.

Yapı

Okul Öncesi ve Anasınıfı Davranış Ölçekleri, toplam 5 alt boyutta toplanan 63 maddeden oluşur. Bu yapı iki ana ölçeğe ayrılmıştır: Sosyal Beceri Ölçeği (SBÖ) ve Problem Davranış Ölçeği (PDÖ).

• Sosyal Beceri Ölçeği (SBÖ): Bu bölüm, çocuğun olumlu sosyal etkileşimlerini ve adaptif davranışlarını değerlendirir. Üç alt boyutu bulunmaktadır:
  • Sosyal Etkileşim (5 madde)
  • Sosyal Bağımsızlık (10 madde)
  • Sosyal İşbirliği (10 madde)
• Problem Davranış Ölçeği (PDÖ): Bu bölüm, çocuğun duygusal ve davranışsal zorluklarını ölçer. İki alt boyutu bulunmaktadır:
  • İçselleştirilmiş Problemler (14 madde)
  • Dışsallaştırılmış Problemler (24 madde)

Derecelendirme, 4’lü Likert formatında (0= asla, 3= sık sık) yapılmaktadır, bu da davranışların gözlenme sıklığına dair nicel bir değerlendirme sağlar.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik geçerliliği, kapsam ve yapı geçerliliği analizleri ile sağlanmıştır. Kapsam geçerliliği, psikoloji ve özel eğitim alanlarında uzmanlaşmış kişilerin görüşlerine başvurularak elde edilmiştir. Uzmanlardan, ölçek maddelerinin 3-6 yaş grubundaki çocukların sosyal beceri düzeylerini ve problem davranışlarını ne ölçüde temsil ettiğini değerlendirmeleri istenmiştir.

Yapı geçerliliği ise, faktör analizi tekniği kullanılarak incelenmiştir. Madde seçimi ve faktör yapısının belirlenmesinde titiz bir süreç izlenmiştir. Bir maddenin belirli bir faktöre dahil edilebilmesi için .40 faktör yükü uygun görülmüş; ancak yorumlanabilir sınır değer olarak .30 faktör yükü de dikkate alınmıştır. Ayrıca, maddelerin bulundukları faktördeki yük değeri ile diğer faktörlerdeki yük değerleri arasındaki farkın en az .10 olması şartı aranmıştır. Bu kriterler, alt boyutların birbirinden ayrışan, güçlü ve net yapılar sergilemesini sağlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa ve Spearman-Brown) kullanılarak detaylı bir şekilde rapor edilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçek alt boyutlarının yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Cronbach Alfa İç Tutarlılık Katsayıları:

• SBÖ Alt Boyutları:
  • Sosyal İşbirliği: .91
  • Sosyal Bağımsızlık: .71
  • Sosyal Etkileşim: .71
• PDÖ Alt Boyutları:
  • Dışsallaştırılmış Problemler: .95
  • İçselleştirilmiş Problemler: .85

Spearman-Brown İç Tutarlılık Katsayıları:

• SBÖ Alt Boyutları:
  • Sosyal İşbirliği: .89
  • Sosyal Bağımsızlık: .72
  • Sosyal Etkileşim: .73
• PDÖ Alt Boyutları:
  • Dışsallaştırılmış Problemler: .93
  • İçselleştirilmiş Problemler: .84

Hem Cronbach Alfa hem de Spearman-Brown katsayılarının çoğunlukla .80 ve üzerinde, en düşük değerin ise .71 civarında olması, ölçeğin tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla yürütülen faktör analizi, maddelerin teorik alt boyutlara uygun dağılımını incelemiştir. Analizde, maddelerin ilgili faktörde yeterli yük değerine sahip olması temel alınmıştır. .40 faktör yükü, bir maddenin faktöre dahil edilmesi için kabul edilebilir eşik olarak belirlenmiştir.

Ayrıca, bir maddenin birden fazla faktöre yüklenmesini önlemek ve faktörlerin ayrışmasını sağlamak amacıyla, maddelerin en yüksek yüke sahip olduğu faktördeki yük değeri ile diğer faktörlerdeki yük değerleri arasındaki farkın .10 veya daha yukarı olması şartı getirilmiştir. Bu yaklaşım, ölçeğin beş alt boyutlu yapısının güçlü bir şekilde doğrulandığını göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme (Gözlem Temelli) / 4’lü Likert Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar (İşiten ve İşitme Engelli)

Yaş Grubu: 3-6 yaş

Popülasyon Detayları: Okul öncesi ve anasınıfı çağındaki normal gelişim gösteren ve işitme engelli çocukların davranışlarının değerlendirilmesi.

Test Metodolojisi: Gözlemci veya ebeveyn/öğretmen tarafından doldurulan, 63 maddelik, 4’lü Likert (0= asla – 3= sık sık) derecelendirme formatına sahip bir davranış envanteri.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Beceri Ölçeği, İçselleştirilmiş Problemler, Dışsallaştırılmış Problemler, Erken Çocukluk Eğitimi, Çocuk Davranışları, Cronbach Alfa, Spearman-Brown.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Yok

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi Yok

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (1999 Tez Kaynağı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, S. Tüy-Poyraz’ın 1999 yılında sunduğu yüksek lisans tezi kapsamında uyarlanmış ve kullanılmıştır. Telif ve kullanım izinleri için tez yazarından veya ilgili kurumdan (Ankara Üniversitesi) izin alınması gerekmektedir.

Tez referansına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: okul-oncesi-ve-anasinifi-davranis-olcekleri-preschool-and-kindergarden-behavior-scales-toad.pdf

Kaynaklar

Tüy-Poyraz, S. (1999). 3-6 yaş arasındaki işitme engelli ve işiten çocukların sosyal beceri ve problem davranışları yönünden karşılaştırılmaları (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Okul Öncesi ve Anasınıfı Davranış Ölçekleri (Preschool and Kindergarden Behavior Scales) Maddeleri

5 alt boyut ve 63 madde

Sosyal Beceri Ölçeği

• Sosyal etkileşim ( 5 m): İhtiyacı olduğunda yetişkinlerden yardım ister.
• Sosyal bağımsızlık ( 10 m): Bağımsız olarak çalışır ve oynar.
• Sosyal işbirliği ( 10 m): Yetişkinlerin yönergelerine uyar.

Problem Davranış Ölçeği

• İçselleştirilmiş problemler (14 m): Kayılı veya gergindir.
• Dışsallaştırılmış Problemler ( 24 m): Diğer çocukları kızdırır veya alay eder.