Öğretmenler İçin Teknoloji Kabul Ölçeği

Özet

Öğretmenler İçin Teknoloji Kabul Ölçeği (Ö-TKÖ), eğitim bağlamında Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin (BİT) öğretmenler tarafından kabul düzeylerini ve bu kabulü etkileyen psikolojik faktörleri ölçmek amacıyla 2014 yılında geliştirilmiş kapsamlı bir araçtır. Ölçek, öğretmenlerin teknoloji kullanımına yönelik tutumlarını, algılarını ve davranışsal niyetlerini değerlendirerek, eğitimde teknoloji entegrasyonu çalışmalarına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Ölçek, 59 maddeden oluşmakta olup, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmiş ve yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip olduğu kanıtlanmıştır.

Ö-TKÖ, öğretmenlerin teknoloji kullanımına dair algılanan kullanışlılık, kullanım kolaylığı, kaygı, öz-yeterlik ve davranışsal niyet gibi temel boyutları ölçerek, eğitim sistemlerinin teknoloji adaptasyon süreçlerini anlamalarına yardımcı olan önemli bir psikometrik araçtır. Ölçek, 5’li Likert formatında derecelendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji Kabul Ölçeği, Teknoloji Kabul Modeli, öğretmenler, BİT, eğitim teknolojileri, ölçek geliştirme, psikometri, öz-yeterlik.

Yazarlar

Ömer Faruk Ursavaş, S. Şahin, D. McILROY.

Amaç

Ö-TKÖ’nün temel amacı, öğretmenlerin mesleki uygulamalarında Bilgi ve İletişim Teknolojilerini (BİT) kullanmaya yönelik kabul düzeylerini ve bu kabulün altında yatan motivasyonel ve algısal süreçleri belirlemektir. Bu ölçek, özellikle öğretmenlerin teknolojiye karşı geliştirdikleri tutumları, kullanım kolaylığı algılarını ve teknolojik araçları derslerine entegre etme niyetlerini detaylıca incelemek üzere tasarlanmıştır.

Eğitimde teknoloji entegrasyonunun başarısı büyük ölçüde öğretmenlerin kabulüne bağlı olduğundan, bu ölçek, eğitim yöneticilerine ve politika yapıcılara, teknoloji eğitimlerinin ve altyapı yatırımlarının etkinliğini artırmak için somut ve güvenilir veriler sunmaktadır. Ölçek, öğretmenlerin teknoloji kullanımına yönelik engellerini ve kolaylaştırıcı durumları saptayarak hedef odaklı müdahale programlarının geliştirilmesine olanak tanır.

Yapı

Ölçek, klasik Teknoloji Kabul Modeli (TAM) çerçevesini genişleterek, öğretmenlerin teknoloji kabulünü çok boyutlu bir perspektiften incelemektedir. Ö-TKÖ, toplam 59 madde ve bu maddelerin gruplandığı 11 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, öğretmenlerin BİT kullanımına dair hem bilişsel hem de duyuşsal tepkilerini kapsar.

Ölçülen temel yapılar arasında, teknolojinin mesleki performansı artıracağına dair inanç olan Algılanan Kullanışlılık, teknoloji kullanımının zahmetsiz olduğuna dair inanç olan Algılanan Kullanım Kolaylığı ve teknolojiye yönelik duygusal tepkileri temsil eden Kaygı gibi faktörler yer almaktadır. Ayrıca, öğretmenlerin teknik yeterliliklerine olan inançları (Öz-Yeterlik) ve sosyal çevrenin beklentileri (Öznel Norm) de ölçeğin kapsamındaki kritik yapılardır. Ölçek, bu çok boyutlu yapısıyla, öğretmenlerin teknoloji kabulünü bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmektedir.

Geçerlik

Ö-TKÖ’nün yapısal geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yoluyla test edilmiştir. Araştırma kapsamında kurulan ve test edilen modele ilişkin sonuçlar incelendiğinde, modelin veriye yüksek düzeyde uyum sağladığı tespit edilmiştir. Ki-kare (χ²) değeri haricindeki tüm önemli uyum indeksleri, kabul edilebilir standartların içerisindedir.

Elde edilen uyum istatistikleri, modelin iyi sonuç verdiğini desteklemektedir: χ²= 951,953; serbestlik derecesine oranlanmış Ki-kare (χ²/df) = 1,658. Ayrıca, modelin mükemmel uyumunu gösteren diğer indeksler: SRMR = 0.0408, RMSEA = 0.039, CFI = 0.965 ve TLI = 0.959 olarak raporlanmıştır. Bu değerler, ölçeğin teorik yapısının güçlü bir şekilde ampirik verilerle desteklendiğini göstermektedir. Tüm gruplara ait faktör yük değerlerinin 0.67 ile 0.93 arasında değişmesi, maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve yüksek düzeyde yakınsak geçerliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlikleri, her bir alt faktör için ayrı ayrı Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, tüm alt faktörlerin yüksek düzeyde güvenilir ölçümler sunduğunu göstermektedir. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü teyit etmektedir.

Güvenirlik analizleri sonucunda, en düşük Cronbach Alfa katsayısı 0,798 ile öz-yeterlik faktörü için belirlenmiştir. En yüksek katsayı ise 0,909 ile algılanan eğlence faktörü için raporlanmıştır. Bu katsayıların 0.70 standardının oldukça üzerinde olması, Ö-TKÖ’nün kullanımının güvenilir sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Öğretmenler İçin Teknoloji Kabul Ölçeği, keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda toplam 59 madde ve 11 alt boyuttan oluşan bir yapıya sahiptir. Bu çok faktörlü yapı, öğretmenlerin teknoloji kabulünü sadece rasyonel değerlendirmelerle (kullanışlılık/kolaylık) değil, aynı zamanda duygusal ve sosyal faktörlerle (kaygı, öznel norm) de ilişkilendirerek kapsamlı bir model sunar.

Faktör yük değerlerinin geniş bir aralıkta (0.67 ile 0.93) değişmesi, ölçek maddelerinin kendi faktörleri altında yüksek düzeyde doyum gösterdiğini ve faktör yapısının net ve ayrışmış olduğunu işaret etmektedir. Bu faktör yapısı, geleneksel Teknoloji Kabul Modeli bileşenlerinin ötesine geçerek eğitim bağlamına özgü Kaygı, Öz-Yeterlik ve Teknolojik Karmaşa gibi kritik değişkenleri de içermektedir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Çok Boyutlu Öz Bildirim Ölçeği)

Format: 5’li Likert Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Öğretmenlik mesleğini icra edenler)

Popülasyon Detayları: İlkokul, ortaokul ve lise düzeyinde görev yapan çeşitli branşlardaki öğretmenler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak geçerlik çalışmaları yapılmış, çok faktörlü yapıya sahip öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Eğitimde BİT, öğretmen yeterliliği, algılanan eğlence, davranışa yönelik niyet, Bilgi ve İletişim Teknolojileri, teknoloji entegrasyonu, öznel norm.

Yazarlar

Author ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Ömer Faruk Ursavaş (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir makale kapsamında 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı genellikle akademik ve araştırma amaçları için, sorumlu yazarın izni alınarak mümkündür. Ticari kullanımlar veya geniş ölçekli uygulamalar için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Testin yayınlandığı yıl: 2014.

İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogretmenler-icin-teknoloji-kabul-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ursavaş, Ö. F., Şahin, S. ve McILROY, D. (2014). Öğretmenler İçin Teknoloji Kabul Ölçeği(Ö-TKÖ). Eğitimde Kuram ve Uygulama, 10(4), 885-917. Makalenin çevrimiçi bağlantısı: eku.comu.edu.tr.

Öğretmenler İçin Teknoloji Kabul Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 5’li Likert (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=kesinlikle katılıyorum)

Toplam 59 madde 6 alt boyut (Ancak analizde 11 faktör kullanılmıştır):

• Algılanan Kullanışlılık (6 m): Derslerimde BİT kullanmak performansımı arttırır.
• Algılanan Kullanım Kolaylığı (6 m): Derslerimde BİT kullanmak benim için kolaydır.
• Algılanan Eğlence (4 m): BİT kullanırken bir sorunla karşılaştığımda teknik destek alırım.
• Kaygı (6 m): BİT kullanırken gergin olurum.
• Davranışa Yönelik Niyet (5 m): BİT’i sıklıkla kullanacağımı düşünüyorum
• Uygunluk (5 m): BİT’in mesleğim ile ilgili olduğunu düşünüyorum.
• Teknolojik Karmaşa (4 m): Bir işi BİT kullanarak yapmak çok zaman alır.
• Öznel Norm (5 m): Düşüncelerine değer verdiğim öğretmenler, benim BİT kullanma davranışımı onaylar
• Kolaylaştırıcı Durumlar (5 m): BİT kullanırken bir sorunla karşılaştığımda teknik destek alırım.
• Kullanıma Yönelik Tutum (7 m): Mesleğimde BİT kullanmak beni mutlu ediyor.
• Öz-Yeterlik (6 m): BİT’i kullanabilecek bilgi ve beceriye sahibim.