Öğretmenler İçin Örgütsel Bağlılık Ölçeği

Özet

Öğretmenler İçin Örgütsel Bağlılık Ölçeği (ÖİÖBÖ), 2009 yılında Mehmet Üstüner tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle öğretmenlerin görev yaptıkları kuruma duydukları örgütsel bağlılık düzeylerini tek bir boyutta ve yüksek güvenilirlikle ölçmeyi amaçlamaktadır. 17 maddeden oluşan bu araç, eğitim kurumlarındaki personelin kuruma aidiyet ve bağlılık hislerini değerlendirmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, hem iç tutarlılık (Cronbach-alpha) hem de test-tekrar test yöntemleriyle detaylı olarak incelenmiş ve sonuçlar ölçeğin güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmenler, Örgütsel Bağlılık, Psikolojik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Likert Tipi Ölçek, Eğitim Yönetimi, Mehmet Üstüner, Cronbach-alpha.

Yazarlar

Mehmet Üstüner

Amaç

Öğretmenler İçin Örgütsel Bağlılık Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin çalıştıkları eğitim kurumlarına karşı geliştirdikleri duygusal, devamlılık ve normatif bağlılık bileşenlerini tek bir genel boyut altında ölçmektir. Ölçek, özellikle okuldaki yönetim süreçlerine katılım, aidiyet duygusu ve kurumsal hedeflere olan inanç gibi bağlılık göstergelerini nicel olarak tespit etmeyi hedefler.

Bu araç, eğitim araştırmacılarına ve okul yöneticilerine, öğretmen memnuniyeti, işten ayrılma niyeti ve örgütsel vatandaşlık davranışı gibi sonuç değişkenlerini anlamada kritik bir veri sağlamak üzere geliştirilmiştir. Ölçek, örgütsel bağlılık düzeyindeki değişimleri izlemek ve bağlılığı artırmaya yönelik stratejiler geliştirmek için kullanılabilir.

Yapı

Öğretmenler İçin Örgütsel Bağlılık Ölçeği, örgütsel bağlılık kavramını tek boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Bu tek boyutlu yapı, bireyin organizasyonla olan psikolojik bağının gücünü yansıtır. Ölçek, 17 maddeden oluşmakta olup, öğretmenlerin kendilerini kurumun bir parçası olarak görme, kurumun amaçlarına inanma ve kurumda kalma arzusunu ölçen ifadeler içermektedir.

Ölçeğin maddeleri, öğretmenlerin kuruma olan bağlılıklarını doğrudan değerlendirmeye odaklanmıştır. Bu örgütsel bağlılık yapısı, öğretmenlerin iş motivasyonu ve performansı üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğu kabul edilen merkezi bir psikolojik değişkeni temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, benzer ölçek geçerliği (yakınsak ve ıraksak geçerlik) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Geliştirilen ÖİÖBÖ’nün geçerlik düzeyi, MDO (Muhtemelen Motivasyonel Dinamikler Ölçeği) ve MTE (Muhtemelen Motivasyonel Tutum Envanteri) gibi benzer ölçekler kullanılarak hesaplanmıştır.

Analiz sonuçlarına göre, ÖİÖBÖ, MDO ile yüksek düzeyde olumlu yönde bir ilişki (r=.749) göstermiştir. Bu yüksek korelasyon, ÖİÖBÖ’nün benzer bir yapıyı ölçen araçlarla beklenen yakınsak geçerlik kanıtına sahip olduğunu desteklemektedir. Öte yandan, ÖİÖBÖ, MTE ile orta düzeyde olumsuz yönde bir ilişki (r=-.415) sergilemiştir (Büyüköztürk, 2002). Bu zıt yönlü ilişki, ölçeğin ölçtüğü yapının diğer, ilişkisiz veya zıt yapılarla beklenen ıraksak geçerliği sağladığını göstermektedir.

Güvenirlik

ÖİÖBÖ’nün güvenirlik analizleri iki temel yöntemle yapılmıştır: iç tutarlılık katsayısı ve test-tekrar test hesaplamaları. İç tutarlılık analizi için ikinci bir öğretmen grubundan elde edilen veriler kullanılarak hesaplanan Cronbach-alpha katsayısı oldukça yüksek bir değer olan “.96” olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçmek amacıyla 29 öğretmene iki hafta arayla test-tekrar test uygulaması yapılmıştır. İki uygulamadan elde edilen eşleştirilmiş puanlar arasındaki Pearson korelasyon katsayısı “r=.88” olarak hesaplanmıştır. Hem yüksek Cronbach-alpha değeri hem de yüksek test-tekrar test korelasyonu, ÖİÖBÖ’nün son derece güvenilir bir ölçüm yaptığının kanıtı olarak kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

Öğretmenler İçin Örgütsel Bağlılık Ölçeği, geliştirme çalışmaları sonucunda tek bir faktör (boyut) altında toplanan 17 maddeden oluşmaktadır. Bu tek boyutlu yapı, öğretmenlerin kuruma olan genel bağlılıklarını bütüncül bir perspektifle ele almaktadır.

Ölçekteki tüm maddeler, aynı temel örgütsel bağlılık yapısını temsil etmektedir. Bu faktör yapısı, ölçeğin uygulama kolaylığını artırırken, elde edilen toplam puanın net bir psikolojik anlam taşımasına olanak sağlamaktadır.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Yazılı Anket Formu

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışan Öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli okullarda görev yapan öğretmenler.

Test Metodolojisi: Ölçek 17 maddeden oluşur ve 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır. Derecelendirme şu şekildedir: 1= Hiçbir zaman, 2= Nadiren, 3= Bazen, 4= Çoğu zaman, ve 5= Her Zaman. Alınabilecek en düşük puan 17, en yüksek puan ise 85’tir. Yüksek puan, yüksek örgütsel bağlılığı ifade eder.

Anahtar Kelimeler

Eğitim, Okul Yönetimi, Psikometri, ÖİÖBÖ, Test-Tekrar Test, Aritmetik Ortalama, Standart Sapma, Korelasyon, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Malatya, Türkiye (2009 yayınına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2009 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve telif hakları için sorumlu yazar Mehmet Üstüner ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgileri İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayınlanmıştır. Makalenin bağlantısı aşağıdadır: efdergi.inonu.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ogretmenler-icin-orgutsel-baglilik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Üstüner, M. (2009). Öğretmenler için Örgütsel Bağlılık Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 1-17.

• Büyüköztürk, Ş. (2002). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem A Yayıncılık. (Geçerlik hesaplamalarında referans gösterilen kaynak).

Öğretmenler İçin Örgütsel Bağlılık Ölçeği Maddeleri

Ölçek 17 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda ölçeğin yapısını gösteren bir örnek madde sunulmuştur:

• Bu okulda yönetimin bir parçası olduğuma dair güçlü bir duygu yaşıyorum.

Puanlama Yorumu: Ölçekten alınan yüksek puan örgütsel bağlılığın yüksek olması, puanın düşük olması ise örgütsel bağlılığın düşük olması anlamına gelmektedir. Uygulayıcılar, puanları yorumlarken aritmetik ortalama ve standart sapma kullanılarak elde edilen aralıkları (orta, düşük, yüksek) referans almalıdırlar.