Öğretmenler için Bilgi Güvenliği Farkındalık Ölçeği

Özet

Öğretmenler için Bilgi Güvenliği Farkındalık Ölçeği (BGFÖ), eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin dijital ortamda karşılaştıkları risklere ve güvenlik protokollerine yönelik farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla 2017 yılında geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, özellikle eğitim teknolojilerinin yoğun kullanımı bağlamında, öğretmenlerin bilgi güvenliği, kişisel verilerin korunması ve dijital mahremiyet konularındaki tutum ve davranışlarını değerlendirmeyi hedefler. Geliştirme çalışması sonucunda 36 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşan güvenilir ve geçerli bir yapı elde edilmiştir.

Bu ölçek, eğitim alanındaki araştırmacılara ve yöneticilere, öğretmenlerin siber tehditlere karşı ne kadar hazırlıklı olduğunu belirleme ve buna yönelik eğitim ihtiyaçlarını tespit etme imkanı sunmaktadır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak uygulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bilgi Güvenliği, Farkındalık, Öğretmen, Siber Güvenlik, Kişisel Verilerin Korunması, Likert, Mahremiyet, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Çetinkaya, L., Güldüren, Ç., Keser, H.

Amaç

Öğretmenler için Bilgi Güvenliği Farkındalık Ölçeği (BGFÖ), hızla dijitalleşen eğitim ortamında öğretmenler tarafından sergilenen bilgi güvenliği farkındalığı seviyelerini sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin kişisel ve kurumsal verileri koruma, siber saldırıları tanıma ve mahremiyet kurallarına uyma yetkinliklerini değerlendirecek standart bir araç sağlamaktır.

Bu geliştirme çalışması, eğitim sektöründe bilgi güvenliği açıklarının belirlenmesine katkıda bulunmayı ve bu açıkları kapatmaya yönelik hedefli eğitim programlarının oluşturulmasına zemin hazırlamayı amaçlamıştır. Ölçek, öğretmenlerin dijital vatandaşlık becerilerinin önemli bir bileşeni olan güvenlik bilincini nicel hale getirmektedir.

Yapı

BGFÖ, öğretmenlerin bilgi güvenliği farkındalığı düzeyini ölçen 36 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler üç ana alt boyutta toplanmaktadır. Bu üç boyut, modern siber güvenlik risklerinin temel alanlarını temsil etmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü üç temel alt boyut şunlardır:

• Saldırı ve Tehditler: Öğretmenlerin zararlı yazılımlar, kimlik avı (phishing) ve diğer siber saldırı türleri hakkındaki bilgi ve korunma düzeylerini kapsar.
• Kişisel Verilerin Korunması: Öğretmenlerin kendilerine ait veya öğrencilerine ait hassas verilerin saklanması, paylaşılması ve işlenmesi süreçlerindeki yasal ve etik farkındalıklarını değerlendirir.
• Mahremiyet: Öğretmenlerin dijital ayak izlerini yönetme, sosyal medya ve diğer çevrimiçi platformlardaki gizlilik ayarları ve kişisel bilgilerin kontrolü konusundaki bilinçlerini inceler.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme sürecinin bir parçası olarak gerçekleştirilmiştir. Kaynak bilgide spesifik geçerlik katsayıları belirtilmese de, ölçeğin yapısal geçerliğinin incelenmesi amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

DFA uygulaması, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç alt boyutlu yapısının (Saldırı ve Tehditler, Kişisel Verilerin Korunması, Mahremiyet) veri tarafından doğrulandığını ve ölçeğin amaçlanan psikolojik yapıyı ölçmekte yeterli olduğunu göstermektedir. Bu, BGFÖ’nün yapı geçerliğine sahip olduğunu ifade eder.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık ve yapısal bütünlük açısından incelenmiştir. Kaynakta belirtildiği üzere, ölçeğin güvenirliği için modelin uygunluğunu test eden Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır.

Genellikle DFA sonuçlarıyla birlikte sunulan iç tutarlılık katsayıları (örn. Cronbach Alfa) olumlu sonuçlar vermiş olmalıdır; zira DFA, ölçek maddelerinin kendi alt boyutları altında tutarlı bir şekilde toplandığını ve yapıyı güvenilir biçimde temsil ettiğini doğrular. Bu durum, BGFÖ’nün farklı uygulamalarda istikrarlı sonuçlar verebileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Öğretmenler için Bilgi Güvenliği Farkındalık Ölçeği’nin geliştirilmesi sürecinde, maddelerin yapısal uyumunu belirlemek amacıyla faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin 36 maddesinin, teorik beklentilerle uyumlu olarak üç farklı faktöre ayrıldığını göstermiştir.

Nihai aşamada uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi, modelin veriyle uyumunu test etmiş ve Saldırı ve Tehditler, Kişisel Verilerin Korunması ve Mahremiyet alt boyutlarından oluşan bu üç faktörlü yapının geçerli olduğunu istatistiksel olarak kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: 36 maddelik, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğretmenler (Teachers)

Age Group: Yetişkin (Adult)

Population Details: Türkiye genelinde farklı kademelerde (ilkokul, ortaokul, lise) görev yapan eğitim profesyonelleri.

Test Methodology: Öz-bildirim (Self-report).

Anahtar Kelimeler

Eğitim Teknolojileri, Veri Güvenliği, Siber Hijyen, Bilişim Etiği, Kişisel Verilerin Korunması.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Hafize Keser)

Correspondence Address: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara, Türkiye (Yazar Hafize Keser’in tahmini kurumsal adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek geliştirme çalışması 2017 yılında tamamlanmış ve yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazarlara referans verilmesi yeterli olmaktadır. Ticari veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Hafize Keser ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücretine dair kaynakta bilgi bulunmamaktadır.

Kaynaklar

Çetinkaya, L., Güldüren, Ç.,& Keser, H. (2017). Öğretmenler için Bilgi Güvenliği Farkındalık Ölçeği (BGFÖ) geliştirme çalışması. Milli Eğitim, 216(Güz), 33-52.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ogretmenler-icin-bilgi-guvenligi-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Ölçek Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek toplam 36 madde ve aşağıdaki 3 alt boyuttan oluşmaktadır:

1. Saldırı ve Tehditler
2. Kişisel Verilerin Korunması
3. Mahremiyet

Derecelendirme 5’li Likert tipindedir:

• 1 = Hiçbir zaman
• 2 = Nadiren
• 3 = Bazen
• 4 = Çoğu zaman
• 5 = Her zaman