Hastanede Çalışan Sağlık Personeli İçin İş Güvenliği Ölçeği

Özet

Hastanede Çalışan Sağlık Personeli İçin İş Güvenliği Ölçeği, Havva Öztürk ve Emine Babacan tarafından 2012 yılında geliştirilmiş spesifik bir ölçektir. Bu ölçek, hastane ortamında görev yapan sağlık personelinin iş güvenliği algılarını, maruz kaldıkları riskleri ve kurumsal yaklaşımları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Başlangıçta 75 maddelik taslak form olarak hazırlanan ölçek, kapsamlı psikometrik analizler sonucunda 45 maddeye indirilmiş ve 7 alt faktörlü bir yapıya kavuşmuştur.

Ölçeğin geliştirme süreci, yapısal geçerliliğin sınanması için açıklayıcı faktör analizi ve güvenirliğin belirlenmesi amacıyla madde-toplam korelasyonu ve Cronbach Alfa değerlerinin hesaplanmasını içermiştir. Nihai 7 alt faktörlü yapı, toplam varyansın %63’ünü açıklamaktadır. Ölçek, sağlık sektöründeki mesleki risk yönetimi ve koruyucu önlemlerin değerlendirilmesinde önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

İş güvenliği, Sağlık personeli, Hastane, Ölçek geliştirme, Mesleki risk, Faktör analizi, Temel Bileşenler Analizi, Varimax, Likert.

Yazarlar

Havva Öztürk, Emine Babacan

[quads id=5]

Amaç

Hastanede Çalışan Sağlık Personeli İçin İş Güvenliği Ölçeği, hastane ortamında çalışan personelin iş güvenliği durumuna ilişkin algılarını, tutumlarını ve yaşadıkları sorunları ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, sağlık hizmetleri gibi yüksek risk taşıyan bir sektörde, mesleki sağlık ve güvenlik koşullarının multidisipliner bir yaklaşımla değerlendirilmesine olanak tanımaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi, sağlık kuruluşlarındaki yönetimsel yaklaşımlardan çevresel uygunluğa kadar geniş bir yelpazede, sağlık personelinin güvenliğini etkileyen faktörleri belirlemeyi hedefler. Elde edilen sonuçlar, hastane yönetimlerinin risk azaltma programlarını planlaması ve yasal gerekliliklere uyumu artırması için bilimsel dayanak sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, hastane ortamında iş güvenliğini etkileyen kritik alanları temsil eden yedi temel alt boyuttan oluşan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu alt boyutlar, sadece fiziksel tehlikeleri değil, aynı zamanda idari ve prosedürel güvenlik önlemlerini de kapsamaktadır. Yedi faktörlü bu yapı, mesleki sağlık ve güvenlik kavramının geniş kapsamını yansıtmaktadır.

Ölçülen temel yapı, sağlık personelinin iş güvenliği algısını; mesleki hastalıklara yönelik farkındalıklarını, yönetimden aldıkları desteği ve kullanılan araç gereçlerin denetim düzeylerini içermektedir. Bu faktörler, çalışanların çalışma ortamlarına dair genel güvenlik iklimini değerlendirmesine olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek amacıyla açıklayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. Analiz süreci, Temel Bileşenler Analizi ve Varimax Döndürme Yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Faktör analizine başlanmadan önce, verilerin uygunluğu test edilmiş ve Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0.95 olarak, Bartlett Küresellik Testi sonucu ise χ2= 30368.18 (p= 0.000) olarak tespit edilmiştir. Bu yüksek KMO değeri, verilerin faktör analizi için son derece uygun olduğunu göstermektedir.

Döndürülmüş temel bileşenler analizi sırasında, faktör yük değeri 0.50’nin altında olan 30 madde (1, 2, 3, 9, 10, 11, 12, 16, 17, 18, 19, 25, 28, 29, 30, 31, 34, 35, 36, 41, 42, 43, 44, 45, 51, 53, 63, 64, 74, 75) ölçekten çıkarılmıştır. Bu eleme sonucunda, başlangıçta 11 alt faktöre ayrılan yapı, nihai olarak 45 madde ve 7 alt faktör olarak belirlenmiştir. Bu yedi alt faktör, ölçülen toplam varyansın %63’ünü açıklayarak ölçeğin tatmin edici düzeyde yapısal geçerliliğe sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için madde-toplam puan korelasyonları hesaplanmış ve Cronbach Alfa katsayısı kullanılmıştır. Alfa katsayısının yüksek olması, ölçek maddelerinin aynı özelliği ölçmede birbiriyle tutarlı olduğunu ve homojen bir yapı oluşturduğunu göstermektedir.

Madde-toplam korelasyonları, bireysel test maddelerinden alınan puanlar ile ölçeğin genel toplam puanı arasındaki ilişkiyi açıklamaktadır. Yüksek ve pozitif yönde bir korelasyon gösteren maddeler, ilgili özelliğin ayırt edicisi olarak kabul edilmiş ve ölçeğin nihai formuna dahil edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin güvenilir ve tutarlı ölçümler yapabildiğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışmasında uygulanan açıklayıcı faktör analizi, ölçeğin 45 maddelik nihai formunun 7 alt boyutta toplandığını göstermiştir. Bu alt faktörler, sağlık personelinin iş güvenliği algısını çok yönlü olarak ele almaktadır.

Faktör yapısının bileşenleri ve madde sayıları aşağıdaki gibidir:

1. Mesleki hastalıklar ve şikayetler (13 madde)
2. Sağlık taraması ve kayıt sistemleri (6 madde)
3. Kazalar ve zehirlenmeler (5 madde)
4. Yönetsel destek ve yaklaşımlar (7 madde)
5. Malzeme araç ve gereç denetimi (5 madde)
6. Koruyucu önlemler (5 madde)
7. Fiziksel ortam uygunluğu (4 madde)

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Öz Bildirim Ölçeği)

Format: 6’lı Likert derecelendirme sistemi (1= hiç katılmıyorum – 6= tamamen katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Sağlık personeli

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan) Popülasyon

Popülasyon Detayları: Hastanelerde çeşitli kademelerde görev yapan sağlık personeli

Test Metodolojisi: Psikometrik açıdan geçerliliği ve güvenirliği sınanmış öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

İç tutarlılık, Ölçek, KMO, Varimax Rotasyonu, Hastane yönetimi, Sağlık hizmetleri, Koruyucu önlemler.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Havva Öztürk

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek geliştirme çalışması 2012 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Havva Öztürk ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Referanslar

• Öztürk, H. ve Babacan, E. (2012). Bir ölçek geliştirme çalışması: Hastanede Çalışan Sağlık Personeli İçin İş Güvenliği Ölçeği. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 9(1), 36-42.
• Makalenin orijinaline buradan ulaşılabilir: journalagent.com.

NOT: Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: hastanede-calisan-saglik-personeli-icin-is-guvenligi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Hastanede Çalışan Sağlık Personeli İçin İş Güvenliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek, 45 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler aşağıdaki 7 alt boyut altında toplanmıştır:

• Mesleki hastalıklar ve şikayetler (13 madde)
• Sağlık taraması ve kayıt sistemleri (6 madde)
• Kazalar ve zehirlenmeler (5 madde)
• Yönetsel destek ve yaklaşımlar (7 madde)
• Malzeme araç ve gereç denetimi (5 madde)
• Koruyucu önlemler (5 madde)
• Fiziksel ortam uygunluğu (4 madde)