Öğretmenler İçin Bilgisayar Öz-Yeterlik Ölçeği

Özet

Öğretmenler İçin Bilgisayar Öz-Yeterlik Ölçeği, Polat Şendurur ve Savaş Yıldırım tarafından 2019 yılında geliştirilmiş ve doğrulanmış bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğretmenlerin eğitim süreçlerinde bilgisayar teknolojilerini kullanma becerilerine ve bu becerilere olan inanç düzeylerine odaklanarak, mesleki öz-yeterlik algılarını belirlemeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi süreci, öğretmenlerin dijital çağda başarılı bir şekilde entegrasyon sağlamaları için kritik öneme sahip olan bilgisayar kullanımına yönelik tutum ve yeterliliklerini nesnel bir şekilde değerlendirme ihtiyacından doğmuştur.

Ölçek, öğretmenlerin bilgisayar donanımı, yazılımı ve pedagojik uygulamalardaki yeterlilik inançlarını çok boyutlu bir yapıda ölçmek üzere tasarlanmıştır. Akademik literatüre katkı sağlamak amacıyla geliştirilen bu araç, eğitim araştırmalarında ve hizmet içi eğitim programlarının planlanmasında öğretmenlerin teknolojiye adaptasyon düzeylerini saptamak için önemli bir potansiyele sahiptir. Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye’deki öğretmen örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar ölçeğin güçlü geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen öz-yeterliği, bilgisayar öz-yeterliği, teknoloji entegrasyonu, ölçek geliştirme, eğitim teknolojileri, mesleki yeterlilik.

Yazarlar

Polat Şendurur, Savaş Yıldırım

Amaç

Öğretmenler İçin Bilgisayar Öz-Yeterlik Ölçeği’nin temel amacı, aktif olarak görev yapan öğretmenlerin veya öğretmen adaylarının, eğitim ve öğretim faaliyetlerinde bilgisayar ve ilgili teknolojileri kullanma konusundaki kişisel yeterlilik inançlarını ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda, ölçek, öğretmenlerin donanım, yazılım, internet kullanımı ve öğrenci merkezli teknoloji uygulamaları gibi farklı boyutlardaki yeterlik algılarını ayrıntılı olarak incelemeye olanak tanır.

Ölçek, sadece genel bilgisayar okuryazarlığını değil, aynı zamanda öğretmenlerin teknolojik pedagojik içerik bilgisi (TPACK) çerçevesinde teknolojiyi öğretim amaçlı kullanma becerilerine duydukları inancı da yansıtmayı hedefler. Elde edilen veriler, öğretmenlerin teknoloji kullanımı konusunda hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduklarının belirlenmesine ve bu sayede daha etkili hizmet içi eğitim programlarının tasarlanmasına yardımcı olmaktadır.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel öğrenme teorisinin merkezi bir kavramı olan öz-yeterlik (self-efficacy) üzerine kurulmuştur. Öz-yeterlik, bireyin belirli bir görevi başarıyla yerine getirme yeteneğine dair taşıdığı inanç olarak tanımlanır. Bu ölçek özelinde, yapı, öğretmenlerin mesleki rollerini yerine getirirken bilgisayar teknolojilerini etkili ve verimli kullanma kapasitelerine olan inançlarını temsil eder.

Ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olması beklenir; bu boyutlar genellikle temel bilgisayar becerileri, internet ve iletişim teknolojileri kullanımı, yazılım ve uygulama yeterliliği ile ders içeriğine teknoloji entegrasyonu gibi alanları kapsar. Bu ayrım, araştırmacıların öğretmenlerin bilgisayar öz-yeterliklerinin hangi spesifik alanlarda güçlü veya zayıf olduğunu anlamalarına olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme ve doğrulama çalışmasında (Şendurur ve Yıldırım, 2019), yapısal bütünlüğünü kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik analizleri uygulanmıştır. Çalışmanın temel amacı, Öğretmenler İçin Bilgisayar Öz-Yeterlik Ölçeği’nin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini belirlemektir.

Yapı geçerliği, Faktör Analizi yöntemleri (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında toplandığını ve kuramsal yapıyı desteklediğini göstermiştir. Ayrıca, içerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurularak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı kapsamlı bir şekilde temsil etmesi sağlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçekten elde edilen puanların tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Geliştirme makalesinde, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır.

Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının (Cronbach’s Alpha) yüksek olduğu tespit edilmiştir (Çalışmanın detayları için referans makaleye bakınız). Bu yüksek değerler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla Öğretmenler İçin Bilgisayar Öz-Yeterlik Ölçeği’nin bilimsel araştırmalarda kullanılabilecek düzeyde yüksek güvenirliğe sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu keşfetmek için kullanılmış; DFA ise belirlenen bu faktör yapısının teorik modelle uyumunu test etmek için uygulanmıştır.

DFA sonuçları, model uyum indekslerinin kabul edilebilir veya mükemmel sınırlar içinde olduğunu göstererek, ölçeğin çok faktörlü yapısının veri tarafından doğrulandığını işaret etmiştir. Bu faktörler, öğretmenlerin bilgisayar öz-yeterliğini farklı beceri alanlarında (örneğin, teknik yeterlilik, pedagojik uygulama yeterliliği) ayrıştırmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme ve Doğrulama Çalışması)

Format: Derecelendirme (Tipik olarak Likert tipi bir ölçek kullanılmıştır, 5’li veya 6’lı derecelendirme beklenmektedir.)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Mesleki yaşamdaki yetişkinler (Öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda görev yapan çeşitli branşlardan öğretmenler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan anket tipi ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Eğitimde teknoloji, öz-yeterlik, öğretmen eğitimi, ölçek doğrulama, Kastamonu Eğitim Dergisi, pedagojik yeterlilik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Polat Şendurur)

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta mevcut değildir (Sorumlu yazar: Polat Şendurur).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek geliştirme çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal makaleye atıf yapmak şartıyla ücretsizdir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulama için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Sorumlu yazar ile iletişim kurmak için e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

• Şendurur, P. ve Yılıdrım, S. (2019). Öğretmenler İçin Bilgisayar Öz-Yeterlik Ölçeği: Geliştirme ve doğrulama. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(2), 433-441. doi:10.24106/kefdergi.2497

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogretmenler-icin-bilgisayar-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Öğretmenler İçin Bilgisayar Öz-Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanan akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.