Öğretmen Liderliği Ölçeği

Özet

Öğretmen Liderliği Ölçeği, öğretmenlerin okullarındaki liderlik davranışlarını ve rollerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu özel giriş, M. İ. Akyürek ve M. Özdemir tarafından 2021 yılında gerçekleştirilen ölçeğin Türkçe uyarlaması çalışmasına dayanmaktadır. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel bağlama uygunluğunu ve Türkiye’deki eğitim ortamlarında geçerli ve güvenilir sonuçlar üretme yeteneğini incelemeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerini detaylı bir şekilde araştırmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen liderliği, psikometri, ölçek, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, eğitim yönetimi, okul liderliği.

Yazarlar

Muhammet İbrahim AKYÜREK, M. Özdemir

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin sınıf duvarlarının ötesine geçerek okul bağlamında üstlendikleri liderlik rollerini ve davranışlarını sistematik olarak değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışmasının spesifik amacı, uluslararası alanyazında yer alan Öğretmen Liderliği Ölçeği’nin Türkçe konuşan öğretmenler üzerindeki uygulanabilirliğini sağlamak ve ölçeğin Türk eğitim sistemine özgü yapısal özelliklerini koruyup korumadığını tespit etmektir.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve yöneticilere, öğretmenlerin profesyonel gelişim, müfredat geliştirme, meslektaş mentorluğu ve okul reformu süreçlerine katılımlarının düzeyini belirlemede standart bir araç sunar. Bu sayede, okullardaki liderlik kapasitesinin artırılmasına yönelik hedeflenen müdahaleler planlanabilir.

Yapı

Öğretmen liderliği, yalnızca idari pozisyonlarda bulunan kişilerin değil, aynı zamanda öğretmenlerin de okulun vizyonunu, kültürünü ve başarısını şekillendirmede aktif rol oynaması anlamına gelen çok boyutlu bir yapıdır. Bu ölçek, genellikle öğretmen liderliğinin farklı boyutlarını ölçmeyi hedefler; bunlar arasında rehberlik sağlama, yenilikçiliği teşvik etme, mesleki öğrenmeyi destekleme ve okul topluluğu ile işbirliği yapma gibi bileşenler bulunabilir.

Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin kuramsal yapısının Türkçe çeviri sonrasında da tutarlı olup olmadığı incelenmiştir. Ölçeğin ölçtüğü ana yapı, öğretmenlerin mesleki otonomisini ve okul düzeyindeki karar alma süreçlerine etkisini kapsayan geniş bir psikolojik yapıdır.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında geçerlik (validity) analizleri, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek için kritik öneme sahiptir. Kaynakta spesifik geçerlik değerleri sunulmamış olsa da, bir uyarlama çalışmasının doğası gereği, yapı geçerliği genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak incelenmiştir.

Akyürek ve Özdemir (2021) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin faktör yapısının orijinal formuyla tutarlılığı incelenmiş, ayrıca içerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuştur. Detaylı istatistiksel sonuçlar, yayınlanan makalede (Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 23, Sayı 2) mevcuttur.

Güvenirlik

Güvenirlik (reliability) analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretme derecesini gösterir. Uyarlama çalışmasında, iç tutarlılık katsayıları (genellikle Cronbach Alpha) hesaplanmıştır.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin toplam puanı ve alt boyutları için ayrı ayrı raporlanmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu gösterir. Spesifik güvenirlik değerlerine ulaşmak için kaynak makalenin incelenmesi gerekmektedir.

Faktör Analizi

Öğretmen Liderliği Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasında, ölçeğin faktör yapısının kültürel aktarım sırasında değişip değişmediğini kontrol etmek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Genellikle, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanır.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin orijinal yapısındaki alt boyutların (örneğin, vizyon geliştirme, profesyonel gelişim liderliği vb.) Türk örnekleminde de istatistiksel olarak anlamlı ve ayrışık yapılar olarak ortaya çıktığını teyit etmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğinin temel dayanağını oluşturur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Derecelendirme formatında (Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi bir ölçek kullanılmıştır, ancak kaynakta derecelendirme bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem, Türkiye’deki çeşitli okullarda görev yapan öğretmenlerden oluşmaktadır. Detaylı örneklem bilgisi kaynak makalede yer almaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale). Katılımcılardan kendi liderlik davranışlarını değerlendirmeleri istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim araştırması, öğretmen, okul gelişimi, liderlik rolü, uyarlama çalışması, geçerlik analizi, güvenirlik katsayısı.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi sağlanmamıştır.

Yazışma Adresi: Muhammet İbrahim AKYÜREK ile iletişim için aşağıdaki e-posta adresi kullanılabilir.

[email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal halinin kullanım izinleri ve telif hakları orijinal geliştiricisine aittir. Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için gerekli izinlerin sorumlu yazar Muhammet İbrahim AKYÜREK ile iletişime geçilerek alınması tavsiye edilir. Ölçeğin ticari kullanım ücreti hakkında bilgi sağlanmamıştır.

Test Yılı: 2021 (Türkçe Uyarlama Yayın Yılı)

Kaynaklar

Akyürek, M. İ., ve Özdemir, M. (2021). Öğretmen liderliği ölçeğinin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 488-500. https://doi.org/10.32709/akusosbil.840624

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ogretmen-liderligi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Öğretmen Liderliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.