Öğretmen Liderlik Stilleri Ölçeği

Özet

Öğretmen Liderlik Stilleri Ölçeği (ÖLSÖ), Levent Deniz ve T. Hasançebioğlu tarafından 2003 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğretmenlerin eğitim ortamlarında sergiledikleri farklı liderlik stillerini bilimsel yöntemlerle belirlemek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, başlangıçta oluşturulan 30 maddelik bir havuzdan, titiz bir madde kalan analizi süreci sonucunda 17 maddeye indirilmiştir. Yapılan güvenirlik çalışmaları neticesinde, ölçeğin son formunun İç Tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) α = 0,88 olarak tespit edilmiştir. ÖLSÖ, eğitim bilimleri alanında öğretmenlerin liderlik davranışlarını değerlendirmek için beşli Likert derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Liderlik Stilleri, Ölçek Geliştirme, Eğitim Psikolojisi, Geçerlik, Güvenirlik, Madde Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Levent Deniz, T. Hasançebioğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin uyguladıkları farklı liderlik stillerini sistematik ve güvenilir bir biçimde ortaya koymaktır. Eğitim bilimleri alanında, öğretmenlerin sınıf içi ve okul yönetimi düzeyindeki liderlik davranışlarının belirlenmesi, eğitim kalitesinin artırılması ve profesyonel gelişimin desteklenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

ÖLSÖ, öğretmenlerin otoriter, demokratik, dönüşümcü veya diğer liderlik stillerinden hangilerini daha sık benimsediğini ölçerek, eğitim yöneticilerine ve araştırmacılara değerli veriler sunmayı hedefler. Bu sayede, öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçları ve liderlik potansiyelleri hakkında somut çıkarımlar yapılabilir.

Yapı

Ölçek, doğrudan Öğretmen Liderlik Stilleri yapısını ölçmektedir. Bu yapı, öğretmenin öğrencileri, meslektaşları ve okul yönetimi ile olan etkileşimlerinde sergilediği yönlendirme, motivasyon, karar verme ve problem çözme davranışlarının bütününü kapsar. Liderlik stilleri, genellikle davranışsal yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirilir.

Geliştirme sürecinde, ölçeğin hangi spesifik liderlik boyutlarını veya faktörlerini yansıttığı (örneğin, destekleyici liderlik, yönlendirici liderlik vb.) madde analizleri yoluyla belirlenmiştir. Ölçeğin nihai 17 maddesi, öğretmenlerin liderlik rollerini yansıtan temel davranış kalıplarını temsil etmek üzere seçilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin Geçerlik çalışmaları, içerik ve yapısal uygunluğun sağlanması amacıyla gerçekleştirilmiştir. İçerik kapsam geçerliği tekniğinden faydalanılarak, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiği değerlendirilmiştir.

Başlangıçta oluşturulan 30 maddelik soru havuzunun geçerliğini sağlamak için uzman görüşlerine başvurulmuştur. Ardından, Balıkesir ilinde görev yapan 137 öğretmene uygulanan taslak ölçek üzerinden madde kalan analizleri yapılmıştır. Analizler sonucunda madde kalan değeri 0,40 ve üzeri olan maddelerin ölçekte tutulmasına karar verilmiş, bu eleme süreci neticesinde madde sayısı 30’dan 17’ye düşürülmüştür. Bu yöntem, ölçeğin geçerliğini artırmayı amaçlayan güçlü bir istatistiksel eleme prosedürünü temsil etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını test etmek amacıyla yapılmıştır. Çalışmalar, özellikle bölünmüş test çözümlemeleri (split-half reliability) yoluyla sınanmıştır. Bu yöntem, ölçeğin iki yarısının birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösterir.

Madde kalan analizleri sonucunda son halini alan 17 maddelik ölçek için hesaplanan İç Tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha), α = 0,88 olarak belirlenmiştir. Bu değer, psikometrik açıdan oldukça yüksek bir güvenirlik düzeyine işaret etmekte olup, ölçeğin aynı yapıyı ölçen maddeler arasında yüksek bir korelasyon olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde yapısal uygunluğu ve madde seçilimini belirlemek amacıyla madde kalan analizleri temel alınmıştır. Bu analiz, her bir maddenin ölçeğin genel puanı ile olan ilişkisini göstererek, düşük korelasyonlu ve yapıya katkısı zayıf olan maddelerin elenmesini sağlamıştır.

Başlangıçtaki 30 maddeden, madde kalan değeri 0,40 eşiğini karşılayan 17 madde son forma dahil edilmiştir. Bu titiz eleme süreci, ölçeğin ölçtüğü liderlik stilini en saf haliyle temsil eden maddeleri seçerek, ölçme aracının yapısal geçerliğine önemli katkı sağlamıştır. Ölçeğin kaç faktörden oluştuğuna dair detaylı bir Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi bilgisi kaynakta sunulmamış olsa da, 17 maddenin tek bir liderlik yapısı veya birden fazla alt boyutu temsil etme potansiyeli bulunmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 17 maddeden oluşan, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği. Derecelendirme formatı şöyledir: 1 = Hiç katılmıyorum, 5 = Tamamen katılıyorum.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan öğretmenler)

Popülasyon Detayları: Balıkesir ilinde görev yapmakta olan 137 öğretmen üzerinde pilot uygulama ve madde analizi gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcıların kendi liderlik stillerine ilişkin ifadeleri değerlendirmeleri esasına dayanır. Ölçekte 5, 6, 12, 13, 14, 16 ve 17 numaralı maddeler tersine dönmüş (ters kodlanmış) maddelerdir.

Anahtar Kelimeler

Eğitimde Liderlik, Psikometrik Özellikler, Madde Kalan Analizi, Bölünmüş Test Güvenirliği, İç Tutarlılık, Öğretmen Gelişimi, Öğretmen Liderlik Stilleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmadı

Bağlantı E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Levent Deniz)

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, İstanbul (Yayınlanma dönemindeki tahmini adres.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçek akademik araştırmalar için genellikle makaleye atıf yapılarak kullanılabilir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar (Levent Deniz) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2003 (Ölçek geliştirme çalışmasının yayınlandığı yıl.)

Kaynaklar

Deniz, L. ve Hasançebioğlu, T. (2003). Öğretmen liderlik stillerini belirlemeye yönelik bir ölçek çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 17, 55–62.

Makalenin orijinal bağlantısı için: e-dergi.marmara.edu.tr

Makalenin PDF dosyası mevcut değildir.

Öğretmen Liderlik Stilleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Aşağıda sadece maddelerin yapısal özellikleri sunulmuştur.

• Ölçek toplam 17 maddeden oluşmaktadır.
• Ölçek, 5’li Likert derecelendirme ile puanlanmaktadır (1=hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum).
• Ölçekte tersine dönmüş (ters kodlanması gereken) 7 madde bulunmaktadır.
• Tersine dönmüş maddeler şunlardır: 5, 6, 12, 13, 14, 16 ve 17 no’lu maddeler.