Sosyal Adalet Liderliği Ölçeği – Öğretmen Formu (SALÖ-ÖF)

Özet

Sosyal Adalet Liderliği Ölçeği – Öğretmen Formu (SALÖ-ÖF), eğitim ortamlarında görev yapan öğretmenlerin, sosyal adalet ilkelerine uygun liderlik davranışlarını ne ölçüde sergilediklerini belirlemek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle okul yöneticileri ve eğitim liderlerinin, okullarında adil, eşitlikçi ve kapsayıcı bir ortam yaratma çabalarını değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, 2017 yılında Murat Özdemir ve Volkan Pektaş tarafından gerçekleştirilen kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışmasına dayanmaktadır. SALÖ-ÖF, eğitim sistemindeki eşitsizlikleri gidermeye yönelik liderlik rollerini ölçerek, uygulamalı psikoloji ve eğitim yönetimi alanlarına önemli bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Adalet Liderliği, Öğretmen Formu, Eğitim Yönetimi, Eşitlik, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometrik Ölçek Geliştirme

Yazarlar

Murat ÖZDEMİR, Volkan PEKTAŞ

Amaç

Sosyal Adalet Liderliği Ölçeği – Öğretmen Formu’nun (SALÖ-ÖF) temel amacı, okul ortamlarında görev yapan öğretmenlerin, eğitim liderlerinin sosyal adalet ilkelerine yönelik tutum ve davranışlarını algılama düzeylerini ölçmektir. Bu ölçek, özellikle liderlerin kaynak dağıtımı, fırsat eşitliği yaratma, kültürel çeşitliliğe saygı gösterme ve dezavantajlı grupları destekleme gibi kritik sosyal adalet boyutlarındaki yeterliliklerini değerlendirmeye odaklanmıştır.

Ölçek, eğitim kurumlarının, tüm öğrencilere ırk, cinsiyet, sosyoekonomik durum veya yetenek fark etmeksizin eşit eğitim fırsatları sunma kapasitesini artırmayı hedefleyen araştırmacılar ve uygulayıcılar için tasarlanmıştır. Bu araç sayesinde, eğitim liderliği programlarının etkinliği değerlendirilebilir ve geliştirilmesi gereken alanlar belirlenebilir.

Yapı (Construct)

SALÖ-ÖF’nin ölçtüğü temel yapı, Sosyal Adalet Liderliğidir. Bu yapı, liderlerin yalnızca idari görevleri yerine getirmekle kalmayıp, aynı zamanda okulu toplumsal değişim ve eşitlik için bir arena olarak görmelerini gerektiren normatif bir çerçeveyi ifade eder. Sosyal adalet liderleri, okul politikalarının ve uygulamalarının adil olmasını sağlamaya çalışır, yapısal eşitsizlikleri tanır ve bu eşitsizlikleri gidermek için aktif olarak mücadele ederler.

Bu liderlik yaklaşımı genellikle üç ana bileşen etrafında şekillenir: Dağıtımsal Adalet (kaynakların adil dağıtımı), Prosedürel Adalet (karar alma süreçlerinin şeffaflığı ve eşitliği) ve Kültürel/Kritik Adalet (farklılıkların tanınması ve güç eşitsizliklerinin sorgulanması). Ölçek, bu bileşenlerin öğretmenler tarafından nasıl algılandığını derinlemesine incelemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Özdemir ve Pektaş (2017) tarafından gerçekleştirilen araştırmada detaylandırılmıştır. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını desteklediğini göstermiştir.

DFA ise belirlenen faktör yapısının (muhtemelen çok boyutlu) veriyle iyi uyum sağladığını (örneğin, kabul edilebilir uyum indeksleri: CFI, TLI > .90; RMSEA < .08) ortaya koymuştur. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, etik liderlik veya demokratik okul kültürü) beklenen yönde ilişki kurup kurmadığını belirlemek için ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları da yapılmış olabilir.

Güvenirlik

Sosyal Adalet Liderliği Ölçeği – Öğretmen Formunun güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için kullanılmıştır. Geliştirme çalışmasında, tüm ölçek ve alt boyutları için Cronbach Alfa (α) iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır.

Genellikle psikometrik araçlarda kabul edilebilir güvenirlik seviyesi α > .70 olarak kabul edilir. SALÖ-ÖF’nin geliştirme çalışmasında, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu ve bu durumun, ölçeğin farklı uygulamalarda kararlı ve tutarlı sonuçlar üretebileceğini gösterdiği belirtilmiştir. Bu yüksek güvenirlik katsayıları, aracın bilimsel araştırmalarda kullanıma uygun olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek üzere Faktör Analizi uygulanmıştır. Özdemir ve Pektaş (2017) çalışmasında, verilerin faktör analizine uygunluğunu belirlemek için KMO ve Bartlett küresellik testi sonuçlarının yeterli olduğu tespit edilmiştir.

Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda, ölçeğin birden fazla alt boyuttan oluştuğu ve bu alt boyutların sosyal adalet liderliğinin farklı yönlerini temsil ettiği saptanmıştır. Bu çok boyutlu yapı, liderlik davranışlarının karmaşıklığını ve çok yönlülüğünü akademik olarak desteklemektedir. Son faktör yapısı, kuramsal çerçeveyle tutarlı olacak şekilde belirlenmiştir.

Enstrüman

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Orijinal haliyle geliştirilen ve uygulanan bir ölçüm aracıdır.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme. Geliştirme çalışmasında, yanıtlar muhtemelen 5’li veya 7’li Likert ölçeği kullanılarak toplanmıştır (Örneğin: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğretmenler.

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan) Eğitim Profesyonelleri.

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki çeşitli okullarda görev yapan öğretmenler örnekleminde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) ölçeği. Öğretmenler, okul liderlerinin sosyal adaletle ilgili davranışlarını ne sıklıkla gözlemlediklerini veya algıladıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Adalet, Eğitim Liderliği, Okul Yönetimi, Psikometri, Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık, Öğretmen Algısı

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Murat ÖZDEMİR)

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen ilgili kurum adresi (Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi yayınına göre).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Murat ÖZDEMİR) ile iletişime geçilmesi önerilir. Telif hakkı ve kullanım izinleri için makale referansına başvurulmalıdır.

Test Yılı: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayınlandığı yıl 2017’dir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: sosyal-adalet-liderligi-olcegi-ogretmen-formu-salo-of-toad.pdf

Kaynaklar

Özdemir, M., ve Pektaş, V. (2017). Sosyal Adalet Ölçeği – Öğretmen Formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(40), 111-127.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Sosyal Adalet Liderliği Ölçeği – Öğretmen Formu (SALÖ-ÖF) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanan orijinal makaleye (Özdemir & Pektaş, 2017) başvurulması gerekmektedir.