Öğretmen Sınıf Liderliği Ölçeği (ÖSLÖ)

Özet

Öğretmen Sınıf Liderlik Ölçeği (ÖSLÖ), Esra Karabağ Köse tarafından 2019 yılında geliştirilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiş bir ölçektir. Bu ölçek, öğretmenlerin sınıf içerisindeki ve sınıf dışına yansıyan liderlik davranışlarını, öğrencilerin algıları üzerinden sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, toplam 25 maddeden ve dört alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan analizler, ölçeğin güçlü yapısal geçerliğe ve yüksek düzeyde güvenirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen liderliği, sınıf yönetimi, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, Likert ölçeği, faktör analizi

Yazarlar

Esra Karabağ Köse

Amaç

Öğretmen Sınıf Liderliği Ölçeği (ÖSLÖ), öğretmenlerin sınıf ortamında sergilediği liderlik davranışlarının öğrencilerin bakış açısıyla belirlenmesi amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, öğretmenlerin öğrencileriyle kurdukları etkileşim biçimlerini, motivasyon stratejilerini ve sınıf içi/dışı süreçleri yönetme becerilerini ölçerek, eğitim yönetimi ve pedagojik alanda derinlemesine analizler yapılmasına olanak tanır.

Ölçeğin temel amacı, öğretmenlerin liderlik yetkinliklerini dört spesifik alt boyut çerçevesinde ayrıştırarak, bu yetkinliklerin geliştirilmesi gereken alanları tespit etmeye yardımcı olmaktır. Bu sayede, öğretmen eğitimi programlarına ve profesyonel gelişim çalışmalarına bilimsel bir dayanak sağlanması hedeflenmiştir.

Yapı

ÖSLÖ, sınıf liderliği yapısını dört ana alt boyut altında inceleyen 25 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, öğretmen davranışlarının çok yönlülüğünü kapsamaktadır:

• Etkileşim: Öğretmenin öğrencilerle kurduğu saygıya dayalı iletişim ve ilişki kalitesini ölçer (10 madde).
• Motivasyon: Öğrencilerin duygu ve düşüncelerine verilen değeri, onları teşvik etme ve öğrenmeye yönlendirme becerisini ölçer (7 madde).
• Sınıf İçi Süreçler: Öğretmenin velilerle olan iletişimini ve sınıf içerisindeki yönetimsel becerilerini ölçer (5 madde).
• Okul Dışı Süreçler: Öğretmenin öğrencilere büyük hedefler göstermesi ve vizyon kazandırması gibi okul dışı yaşama yönelik rehberlik rollerini ölçer (3 madde).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, veri setinin faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek üzere çeşitli istatistiksel testlerle incelenmiştir. Örneklem büyüklüğü ve verilerin uygunluğunu değerlendiren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi değeri, yeterli düzeyde yüksek bulunmuştur (KMO=.94).

Veri setinin faktör analizi için uygunluğunu gösteren Bartlett Küresellik Testi sonuçları da istatistiksel olarak anlamlıdır (p<.0001), bu da verinin faktör çıkarımı için mükemmel bir uyum sergilediğini kanıtlamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alpha katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Öğretmen Sınıf Liderliği Ölçeği’nin genel güvenirlik katsayısı oldukça yüksek ve kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur (Alpha = .91).

Alt boyutlar bazında incelendiğinde ise güvenirlik katsayıları şu şekildedir:

• Etkileşim: .84
• Motivasyon: .81
• Sınıf İçi Süreçler: .74
• Okul Dışı Süreçler: .73

Tüm alt boyutların güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

ÖSLÖ’nün yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) gerçekleştirilmiştir. Analiz öncesinde yapılan KMO testi (KMO=.94) ve Bartlett testi (p<.0001), verilerin çok değişkenli istatistiksel analizler için son derece uygun olduğunu doğrulamıştır. Bu sonuçlar, maddelerin ortak faktörler etrafında gruplanma eğiliminde olduğunu göstermektedir.

Analiz sonucunda, ölçeğin toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan dört faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Bu faktörler, ölçeğin teorik çerçevesiyle uyumlu olarak Etkileşim, Motivasyon, Sınıf İçi Süreçler ve Okul Dışı Süreçler olarak adlandırılmıştır. Bu dört faktörlü yapı, öğretmen liderlik davranışlarının kapsamlı ve çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert ölçeği (1= hiçbir zaman – 5= her zaman)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Öğretmenlerinin liderlik davranışlarını değerlendirmektedirler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle ortaokul ve lise öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışmasında kullanılan örneklem detayları makalede yer almaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim tarzında, öğretmen davranışlarının öğrenciler tarafından değerlendirilmesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Eğitim yönetimi, öğretmen davranışı, okul liderliği, sınıf ortamı, psikometri, eğitim psikolojisi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri için sorumlu yazar Esra Karabağ Köse ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: 2019

Kaynaklar

Karabağ Köse, E. (2019). Öğretmen Sınıf Liderliği Ölçeği’nin (ÖSLÖ) geliştirilmesi ve psikometrik özellikleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 25(1), 139-168. doi: 10.14527/kuey.2019.004.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ogretmen-sinif-liderligi-olcegi-oslo-toad.pdf

Öğretmen Sınıf Liderliği Ölçeği (ÖSLÖ) Maddeleri

Ölçek, toplam 25 maddeden ve dört alt boyuttan oluşmaktadır:

• Etkileşim (10 madde): Öğrencilere saygı gösterirler.
• Motivasyon (7 madde): Öğrencilerin duygu ve düşüncelerine değer veriler.
• Sınıf İçi Süreçler (5 madde): Velilerle iyi bir iletişim içerisindedirler.
• Okul Dışı Süreçler (3 madde): Büyük hedefler gösterirler.