Takım Liderliği Ölçeği

Özet

Takım Liderliği Ölçeği, 2010 yılında İ. H. Çankaya ve M. Karakuş tarafından geliştirilen, okul yöneticilerinin sergilediği takım liderliği davranışlarını öğretmen görüşlerine dayanarak ölçmeyi amaçlayan özgün bir ölçme aracıdır. Ölçek, eğitim yönetimi alanındaki ihtiyaçları karşılamak üzere tasarlanmıştır ve toplam 20 madde ile üç temel alt boyutu içermektedir: Uzlaştırma ve İşbirliğini Sağlama, Güçlendirme ve Motive Etme ve Etkili İletişim. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin akademik çalışmalarda ve uygulamada kullanılabilecek yüksek istatistiksel yeterliliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Takım liderliği, okul yöneticisi, faktör analizi, eğitim yönetimi, örgütsel davranış, liderlik davranışı, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

İbrahim H. Çankaya, Mehmet Karakuş.

[quads id=5]

Amaç

Takım Liderliği Ölçeği’nin temel amacı, eğitim kurumlarında görev yapan okul yöneticilerinin öğretmen takımları içerisindeki liderlik rollerini ve davranışlarını geçerli ve güvenilir bir biçimde değerlendirmektir. Ölçek, özellikle yöneticinin takım içerisindeki çatışma yönetimi, motivasyon sağlama ve işbirliğini teşvik etme gibi kritik yetkinliklerini mercek altına almaktadır.

Bu araç, yöneticilerin liderlik yeterliliklerini nicel verilerle ortaya koyarak, okulun genel performansını ve öğretmenlerin memnuniyetini artırmaya yönelik gelişim programlarının belirlenmesi ve uygulanması için sağlam bir zemin oluşturmayı hedeflemektedir. Ölçek, geliştirme aşamasında modern eğitim yönetimi literatüründeki takım odaklı liderlik tanımlarını temel almıştır.

Yapı

Ölçek, okul yöneticilerinin takım liderliği davranışlarını temsil eden ve birbirinden bağımsız ancak birbiriyle ilişkili olan üç ana faktörden (alt boyuttan) oluşmaktadır. Bu çok boyutlu yapı, liderlik davranışlarının karmaşıklığını kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Ölçekte yer alan toplam 20 madde, bu üç boyuta dağıtılmıştır.

• Uzlaştırma ve İşbirliğini Sağlama (8 madde): Yöneticinin, öğretmenler arasındaki anlaşmazlıkları çözme ve ortak hedefler doğrultusunda işbirliğini en üst düzeye çıkarma becerisini ölçer.
• Güçlendirme ve Motive Etme (8 madde): Yöneticinin, okulun vizyonunu etkili bir şekilde yayma, öğretmenleri yetkilendirme ve iç motivasyonlarını artırma davranışlarını değerlendirir.
• Etkili İletişim (4 madde): Yöneticinin, öğretmenlerin beklentilerini dikkate alarak, açık, geri bildirime dayalı ve şeffaf bir iletişim ortamı oluşturma yeteneğini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, istatistiksel olarak güçlü kanıtlarla desteklenmiştir. Verilerin faktör analizi için uygunluğu, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı ve Bartlett Sphericity testi ile detaylıca incelenmiştir.

Yapılan analizlerde, Kaiser-Meyer-Olkin katsayısı 0.931 gibi oldukça yüksek bir değerde bulunmuştur. Bu değer, 0.90 ve üzeri KMO değerlerinin uyumun mükemmel olduğunu gösterdiği (Kalaycı, 2006) dikkate alındığında, örneklem verilerinin faktör analizi için üstün bir uygunluğa sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, Bartlett Sphericity testi (6414.653; p<0.000) anlamlı çıkmış, bu da değişkenler arasındaki korelasyon matrisinin faktörleştirme için yeterli olduğunu teyit etmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin amaca hizmet etme derecesinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Takım Liderliği Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık ölçütleri kullanılarak saptanmıştır. Hem genel ölçek hem de tüm alt faktörler için hesaplanan Cronbach Alpha katsayıları ve Spearman Brown iki yarı test güvenirlik katsayıları 0.80’in üzerinde değerlerdedir. Bu yüksek değerler, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve yüksek derecede güvenilir olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, her bir faktör için ayrı ayrı hesaplanan iki yarı test arası korelasyon değerlerinin 0.70’in üzerinde olması ve buna bağlı Spearman Brown katsayılarının yüksekliği, sadece genel ölçeğin değil, aynı zamanda her bir alt boyutun da iç tutarlılığının son derece güçlü olduğunu ve maddelerin homojen yapıyı temsil ettiğini doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Geliştirme çalışması kapsamında, veri yapısının uygunluğu (KMO=0.931) teyit edildikten sonra, ölçek maddelerinin hangi yapısal boyutlar altında toplandığını belirlemek amacıyla keşfedici faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, okul yöneticilerinin takım liderliği davranışlarının temel bileşenlerini ortaya çıkarmıştır.

Faktör analizi sonucunda, ölçeğin beklenen teorik çerçeveye uygun olarak üç ayrı faktöre ayrıldığı belirlenmiştir: Uzlaştırma ve İşbirliğini Sağlama, Güçlendirme ve Motive Etme, ve Etkili İletişim. Bu üç faktörün toplam varyansın önemli bir kısmını açıklaması, ölçeğin yapısal olarak güçlü ve teorik temellere uygun olduğunu göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Psikometrik Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 20 maddelik, çok boyutlu öz bildirim tipi anket formu.

Mevcut Dil: Türkçe.

Hedef Kitle: Okul yöneticilerinin liderlik davranışlarını değerlendiren öğretmenler.

Yaş Grubu: Yetişkin (Eğitim profesyonelleri).

Nüfus Detayları: Türkiye’deki çeşitli eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Eğitim yöneticiliği, KMO katsayısı, iç tutarlılık, liderlik motivasyonu, çatışma yönetimi, örgütsel iletişim, Spearman Brown.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar: İbrahim H. Çankaya)

Yazışma Adresi: Kaynak makalede belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Takım Liderliği Ölçeği, 2010 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar İbrahim H. Çankaya ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin yayımlandığı makaleye DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: takim-liderligi-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

Çankaya, İ. H. ve Karakuş, M. (2010). Okul yöneticilerinin takım liderliği davranışlarına yönelik bir ölçme aracı geliştirme çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 16(2), 167-183.

Karasar, N. (1999). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Büyüköztürk, Ş. (2003). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum. Ankara: Pegem A Yayıncılık.

Kalaycı, Ş. (2006). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.

[quads id=5]

Takım Liderliği Ölçeği Maddeleri

Ölçek, üç alt boyut ve yirmi maddeden oluşmaktadır. Aşağıda, her bir alt boyutu temsil eden örnek maddeler listelenmiştir:

• Uzlaştırma ve işbirliğini sağlama (8 m): Öğretmenler arasındaki çatışmaları etkili yönetir.
• Güçlendirme ve motive etme (8 m): Okulun vizyonunu açık olarak öğretmenlere tanıtır.
• Etkili iletişim (4 m): Öğretmenlerin beklentilerini dikkate alır.